Στην έκθεση, που εγκαινιάζεται στις 19 Ιανουαρίου, πίνακες Ελλήνων και ξένων από τη συλλογή του δημιουργούν ένα πανόραμα των πρωτοπόρων τάσεων του 1960-80

Tης Βασιλικής Τζεβελέκου

Πίνακες όλων των διαστάσεων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, που καθόρισαν τη ζωγραφική βάζοντας νέες βάσεις, κατακτούν την καρδιά της Αθήνας.Το Μουσείο Φρυσίρα, στην Πλάκα, εντάχθηκε στον μουσειακό χάρτη της χώρας το 2000 κι έκτοτε έχει διαρκή δράση με διοργανώσεις εκθέσεων, οι οποίες βασίζονται στις πλούσιες συλλογές του ιδιοκτήτη του. Χθες, μετά τον απολογισμό των δώδεκα χρόνων, ο Βλάσης Φρυσίρας παρουσίασε το εκθεσιακό πλάνο των επόμενων ετών: 2013-2015.

Τρεις εμβληματικές εκθέσεις θα διοργανωθούν κάτω από τον γενικό τίτλο «Τριλογία της Ζωγραφικής. Ευρωπαϊκές Εικαστικές Συγγένειες», οι οποίες ανιχνεύουν πενήντα χρόνια ευρωπαϊκής ζωγραφικής: 1960-2010. Ηταν μια πεντηκονταετία κομβικής σημασίας για τις εικαστικές εξελίξεις και κυρίως για την παραστατική ζωγραφική, η οποία αμφισβητήθηκε, απομονώθηκε κι ίσως απαξιώθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Οι νέες μορφές, όπως η γεωμετρική τέχνη και η αφαίρεση, αλλά και τα νέα εκφραστικά μέσα (κολάζ, φωτογραφία, βίντεο, εγκαταστάσεις, περφόρμανς) είχαν τότε κατακτήσει την εικαστική σκηνή, για να πάρει η ζωγραφική τη ρεβάνς ή απλά τη θέση που της άξιζε τις επόμενες δεκαετίες.

Το πρώτο μέρος της τριλογίας «Ζωγραφική Ι – Ευρωπαϊκές Εικαστικές Συγγένειες, 1960-1980» ανιχνεύει την πιο κρίσιμη και ενδιαφέρουσα εικοσαετία, από τις πιο ανήσυχες περιόδους κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων για την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Ο πόλεμος του Βιετνάμ, η εξέγερση του Μάη του ’68, η Ανοιξη της Πράγας και η επέμβαση του Συμφώνου της Βαρσοβίας ξεσηκώνουν θύελλες αντιδράσεων και προκαλούν ανακατατάξεις σε όλα τα επίπεδα. Την ίδια εποχή στην Ελλάδα κυριαρχούν οι κινητοποιήσεις για την παιδεία, η κυβερνητική αστάθεια και η χούντα των συνταγματαρχών που βουλιάζει τη χώρα σε μια σκοτεινή περίοδο, για να ακολουθήσει η εξέγερση του Πολυτεχνείου, η τραγωδία της Κύπρου και η μεταπολίτευση που φέρνει αέρα ελευθερίας και ανανέωσης στην κοινωνία και τους καλλιτέχνες.

«Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο η ευρωπαϊκή, ιδιαίτερα η γαλλική τέχνη, επιχείρησε να ξαναπιάσει το νήμα εκεί που το άφησε πριν από τον πόλεμο, με τις ανεικονικές πρωτοπορίες να βρίσκονται πάντα στο προσκήνιο. Οχι μόνο τις προπολεμικές, αλλά και καινούργιες, οι οποίες συνέχισαν τα βήματα των παλιών (Art Brut, Op Art, Nouveaux Realistes, Neo Dada, Fluxus, αφηρημένος εξπρεσιονισμός, διάφορες γεωμετρικές τέχνες κ.λπ.» γράφει ο Θανάσης Μουτσόπουλος, επιμελητής της έκθεσης.

Στην Ελλάδα του ’60 έχουμε την ταυτόχρονη σχεδόν παρουσία τριών γενιών. Των κληρονόμων της ζωγραφικής παράδοσης και την «ελληνικότητας» της γενιάς του ’30, των πρωτοπόρων της γενιάς του ’60, που ζουν κι εργάζονται στο εξωτερικό και κυρίως στο Παρίσι και τέλος της νέας, δυναμικής γενιάς του ’70, έντονα πολιτικοποιημένης και προσηλωμένης στη ζωγραφική αναπαράσταση.

Ο γλύπτης Τάκις θα είναι από τους πρώτους που θα βρεθεί στο Παρίσι και θα διαπρέψει. «Ομως πιο επιδραστική για τα (μεταγενέστερα) ελλαδικά πράγματα θα είναι η περίπτωση του Νίκου Κεσσανλή. Από τη μαθητεία του δίπλα στον εξπρεσιονιστή Γιάννη Σπυρόπουλο, την εισαγωγή του στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών το 1948 και τη στενή σχέση με τον δάσκαλό του Γιάννη Μόραλη, έως τη φυγή του στην Ιταλία το 1955, ο Κεσσανλής προσπαθεί να διαχειριστεί την κληρονομιά της περίφημης/περιβόητης γενιάς του ’30″ αναφέρει στο πυκνό κείμενό του ο επιμελητής της έκθεσης.

Η έκθεση, που εγκαινιάζεται στις 19 Ιανουαρίου, παρουσιάζει έργα από τις μόνιμες συλλογές του μουσείου, ανάμεσά τους των : Ν. Βυζάντιου, Κ. Κατζουράκη, Ν. Κεσσανλή, Χ. Μπότσογλου, Δ. Μυταρά, Χ. Ρωμανού, Δ. Σκουλάκη, Τάκι, Κ. Τσόκλη, Γ. Ψυχοπαίδη, P. Aντρέα, Β. Αντέμι, Λ. Κρεμονίνι, Α. Εντουάρντο, Ντ. Χόκνεϊ, Π. Μπλέικ, Βλ. Βελίκοβιτς κ.ά. Με την ευκαιρία της έκθεσης κυκλοφορεί δίγλωσσος κατάλογος με όλα τα έργα, εισαγωγικά κείμενα και αναλυτικά βιογραφικά των καλλιτεχνών.

v.tzevelekou@efsyn.gr

ΙNFO: Μουσείο Φρυσίρα, Μονής Αστερίου 3-7 & Κυδαθηναίων τηλ: 210 3234678

«Ζωγραφική Ι – Ευρωπαϊκές Εικαστικές Συγγένειες, 1960-1980», διάρκεια 19 Ιανουαρίου-12 Μαΐου

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

Αλλάζει η εικόνα στο παγκόσμιο σύμβολο πολιτιστικής κληρονομιάς της Αρχαίας Ολυμπίας, μετά τη γνωμοδότηση που έλαβε ομόφωνα την Τρίτη το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) για ανασκαφές στην περιοχή. Ετσι, διπλασιάζεται σχεδόν το Αρχαίο Γυμνάσιο της Ολυμπίας και αναδεικνύεται το Ιερό της Δήμητρας Χαμύνης, της ιέρειας που είχε το προνόμιο να είναι η μοναδική γυναίκα που παρακολουθούσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες κατά την αρχαιότητα.

Οι ανασκαφές έχουν τρία σκέλη και αφορούν: Αποκάλυψη και ανάδειξη του Γυμνασίου. Χωροθέτηση νέας εισόδου και εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης του κοινού. Στερέωση του αναλημματικού τοίχου των Θησαυρών. Και, τέλος, τη στερέωση των πρανών της ανασκαφής στο Ιερό της Δήμητρας Χαμύνης και ανάδειξη του μνημείου.

«Οι τρεις αυτές προτάσεις μόνο καλό θα κάνουν στον χώρο και στην προσλαμβάνουσα εικόνα των επισκεπτών για αυτόν» τόνισε, μεταξύ άλλων, η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.

Το Αρχαίο Γυμνάσιο αποτελεί μνημείο μεγάλης αρχαιολογικής αξίας και η αποκάλυψή του είναι παλιό όνειρο για τους αρχαιολόγους. Σήμερα, ο επισκέπτης δεν έχει τη δυνατότητα να δει ολόκληρο το μνημείο, καθώς η δυτική πλευρά του έχει παρασυρθεί από τον ποταμό Κλαδέο.

Το Αρχαίο Γυμνάσιο της Ολυμπίας τοποθετείται στο ίδιο κτιριακό συγκρότημα με την Παλαίστρα, που σύμφωνα με τους ιστορικούς αποτελούσε χώρο προπόνησης των αθλητών.Το κτίριο που σώζεται σήμερα, χρονολογείται τον 2ο αιώνα π.Χ. ενώ οι δοκιμαστικές τομές αποκάλυψαν, μεταξύ άλλων, τη βόρεια απόληξη της ανατολικής στοάς, η οποία είναι ορατή σε μήκος 77 – 78 μέτρων. Με την ανασκαφή που θα συνεχιστεί, υπολογίζεται ότι θα αποκαλυφθούν πενήντα με εβδομήντα επιπλέον μέτρα του Γυμνασίου.

Παράλληλα, μετατοπίζεται η σημερινή είσοδος του αρχαιολογικού χώρου ανατολικότερα, η οποία ωστόσο θα μείνει ενεργή κατά τη διάρκεια του έργου. Σύμφωνα με τη διευθύντρια Προϊστορικών-Κλασικών Αρχαιοτήτων Νικολέτα Βαλάκου, «η ανασκαφή θα είναι ορατή στους επισκέπτες και θα διενεργείται πολλούς μήνες μέσα στον χρόνο, όσο το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες».

Το Ιερό της Δήμητρας Χαμύνης αποκαλύφθηκε το 2006 κατά τη διάρκεια εργασιών κατά μήκος του δρόμου της Αρχαίας Ολυμπίας. Η αποκάλυψή του στον περιφερειακό δρόμο απέκοβε μέχρι σήμερα τον αρχαιολογικό χώρο από το Μουσείο της αρχαίας Ολυμπίας. Οι ανασκαφές, που θα ξεκινήσουν άμεσα, θα επιφέρουν αλλαγές στη διαδρομή των επισκεπτών.

Εκεί αποφασίστηκε να δημιουργηθεί δρόμος ήπιας κυκλοφορίας για πεζούς και ποδηλάτες. Το Ιερό της Δήμητρας Χαμύνης χρονολογείται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. Πρόκειται για χθόνια θεότητα και το όνομά της σημαίνει «καθιστή στο χώμα». Μέρος της λατρείας της θεάς αποτελούσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, γι' αυτό και η ιέρεια ήταν η μόνη γυναίκα που παρακολουθούσε τα αγωνίσματα.

Το τρίτο σκέλος του προγράμματος αφορά τη στερέωση του αναλημματικού τοίχου των Θησαυρών της Ολυμπίας. Πρόκειται για μικρά οικοδομήματα ναών τα οποία αφιέρωναν στο Ιερό του Δία διάφορες ελληνικές πόλεις. Ο τοίχος κτίστηκε πίσω από τους Θησαυρούς, στους νότιους πρόποδες του Κρονίου Λόφου. Το μνημείο παρουσιάζει σήμερα παραμορφώσεις, που πρέπει να αποκατασταθούν.

Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2015 και θα χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ με περίπου 1,5 εκατ. ευρώ.

v.tzevelekou@efsyn.gr

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

«Πολιτική είναι τι κάνουμε κάθε μέρα. Πώς συμπεριφερόμαστε. Ολοι μας έχουμε μια δύναμη κι επάνω μας εφαρμόζεται μια άλλη δύναμη ανθρώπων, που μας κάνει δυστυχείς. Ο κινηματογράφος αφηγείται τη ζωή των ανθρώπων. Τι συμβαίνει στην κοινωνία. Οταν ήμουν μικρός, έβλεπα φιλμ με την Εστερ Γουίλιαμς κι ήταν παραδείσια η εικόνα της Αμερικής. Οταν πήγα, είδα ότι υπήρχαν πράγματα που δεν τα ξέραμε. Αυτός είναι ο ρόλος που παίζει ο πολιτικός κινηματογράφος».

Ετσι απλά ο Κώστας Γαβράς ορίζει σήμερα το πολιτικό σινεμά. Και αποκαλύπτει στην καινούργια του ταινία «Το κεφάλαιο» («Le Capital») -τι άλλο;- τον κόσμο του διεθνούς οικονομικού συστήματος, των τραπεζών και των ανώτατων στελεχών τους. Το ομώνυμο μυθιστόρημα του Στεφάν Οσμόντ, πρώην τροτσκιστή και στη συνέχεια ανώτερου διοικητικού τραπεζικού στελέχους, και η φράση στελέχους της Goldman Sacks «μαζεύουμε χρήματα από τους φτωχούς γιατί είναι πιο πολλοί και τα δίνουμε στους πλούσιους» τον ώθησαν να την γυρίσει… Βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες στις 17 Ιανουαρίου από την Odeon. Πολιτική κι επίκαιρη, παρακολουθεί τον εσωτερικό κόσμο μιας από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες και τον τρόπο που ένα στέλεχος ανεβαίνει στην κορυφή της ιεραρχίας. «Ως σύγχρονος Ρομπέν των Δασών των πλουσίων», κερδίζει για τους τραπεζίτες εις βάρος των πολλών.

Ο Κώστας Γαβράς διάβασε για τη διεθνή οικονομική κατάσταση, επισκέφτηκε τράπεζες, έφαγε με τραπεζίτες και διαπίστωσε ότι «είναι γοητευτικοί άνθρωποι, μορφωμένοι, ευγενείς, που όμως έχουν ένα σκοτεινό μέρος, εκείνο των επιχειρήσεων, το οποίο δεν παραδέχονται». Αυτά κι άλλα πολλά έλεγε για περισσότερο από μιάμιση ώρα στην κατάμεστη αίθουσα της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, το βράδυ της Τρίτης 8 Ιανουαρίου, όπου πραγματοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Πολιτική και κινηματογράφος» με συντονίστρια τη δημοσιογράφο Τίνα Μανδηλαρά.

Σε λίγες ημέρες θα γιορτάσει τα 80 χρόνια του και η Ταινιοθήκη της Ελλάδος ετοιμάζει αναδρομικό αφιέρωμα με 16 από τις 17 ταινίες του, συζητήσεις, massterclass σε συνεργασία με τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και την παρουσία του ίδιου του σκηνοθέτη.

Με απόλυτη συνέπεια στο έργο του, ο Κώστας Γαβράς, σημαντικός εκπρόσωπος της πολιτικής ταινίας από το 1969, όταν μέσω του βραβευμένου με Οσκαρ «Ζ» έστρεψε τη διεθνή κοινή γνώμη κατά της χούντας των συνταγματαρχών, σήμερα κοιτάζει στην καρδιά του συστήματος και δείχνει ευθέως τις τράπεζες και τους αδίστακτους κυριολεκτικά τραπεζίτες, οι οποίοι με ευκολία ξηλώνουν τις ζωές των ανθρώπων. «Οι πολιτικοί σήμερα έχασαν την εξουσία, ανήκει πλέον στην οικονομία, κι αυτό είναι μια αλήθεια για όλο τον κόσμο. Υπάρχουν γεωγραφικά σύνορα αλλά όχι και οικονομικά», είπε. Η ικανότητά του να παρατηρεί τον κόσμο γύρω του αποτυπώθηκε στο «Τσεκούρι» του 2009, τότε που ξεκινούσαν οι μαζικές απολύσεις εργατών αλλά και μεγαλοστελεχών. «Αρνούμαι το προφητικός», είπε, «απλά διαβάζω βιβλία, εφημερίδες, παρατηρώ τον κόσμο και είδα τι πρόκειται να συμβεί». Κι αυτό τελικά συνέβη στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, «με την ανεργία να φτάνει σήμερα στην Ισπανία στο 20-25%. Αλλά και στη Γαλλία έχουμε το ίδιο πρόβλημα με 2,5–3 εκατ. ανέργους και κανείς δεν ξέρει πού θα σταματήσει. Μόνο που στη Γαλλία οι ομαδικές απολύσεις γίνονται με τον τίτλο του «κοινωνικού προγραμματισμού». Σαν να δίνεται κάποιο δώρο δηλαδή».

Οσο για το διεθνές φαινόμενο ανώτερα οικονομικά στελέχη τραπεζών ή επιχειρήσεων να γίνονται ακόμα και πρωθυπουργοί κρατών, είπε: «Ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό. Μόνο που είναι οικονομικός – τα όπλα κοστίζουν ακριβά. Σήμερα δεν υπάρχουν κράτη–φίλοι, αλλά κράτη με συμφέροντα. Ο πόλεμος είναι εμφύλιος και παγκόσμιος, είμαι πεπεισμένος».

Φυσικά και ο κινηματογράφος ή μια ταινία δεν μπορούν να φέρουν τη λύση ή ν' αλλάξουν τον κόσμο. «Τις λύσεις πρέπει να τις περιμένουμε από τους πολιτικούς. Και ειδικά εδώ στην Ελλάδα το θέμα είναι ποιους πολιτικούς ψηφίζουμε. Ο κινηματογράφος άλλαξε τον κόσμο τα τελευταία 110 χρόνια, δείχνοντας πώς ζουν οι άλλοι άνθρωποι γύρω μας. Δεν κάνει πολιτικό κήρυγμα, ούτε πανεπιστήμιο είναι. Θέαμα είναι κυρίως».

Αν και κατά τη διάρκεια της ομιλίας του αποκάλεσε «ποιητική την έννοια της δημοκρατίας σήμερα», στη συνέχεια δήλωσε: «Φυσικά και πιστεύω ακόμα στη δημοκρατία, έχετε άλλη πρόταση; Πρέπει ο καθένας να κάνει οτιδήποτε για να επικρατήσει. Αλλη λύση δεν υπάρχει». Μαζί με την αντίσταση, φυσικά. «Πιστεύω ότι η αντίσταση είναι απαραίτητη».

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης θυμήθηκε τους Ελληνες συναδέλφους του, που «δεν έχουν τα πράγματα όπως τα ονειρεύονται» καθώς η υποστήριξη του κράτους προς το σινεμά χωλαίνει επί δεκαετίες με μικρές επουλώσεις. Αναφέρθηκε και στον Θόδωρο Αγγελόπουλο. «Επαιξε τεράστιο ρόλο στη διάδοση του ελληνικού κινηματογράφου διεθνώς. Εκανε καταπληκτική δουλειά, με συγκινεί το ταλέντο του κι ο κινηματογραφικός κόσμος που δημιούργησε. Τρέφω θαυμασμό για το έργο του Θόδωρου».

v.tzevelekou@efsyn.gr

Ο γνωστός εικαστικός αρνείται να φωτογραφήσει τη νέα του δουλειά. Μεταμορφώνει την γκαλερί σε ένα ιδιότυπο καφενείο, τους επισκέπτες σε θαμώνες και το έργο του σε ευκαιρία για επικοινωνία

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

«Ελα να πιούμε τον καφέ μαζί», μας προσκαλεί ο Αγγελος Σκούρτης και μεταμορφώνει ολόκληρη την αίθουσα μιας γκαλερί σε έργο τέχνης. Σε ένα μικρό καφέ όπου στα τραπέζια θα κάθονται οι επισκέπτες-θαμώνες. Πίσω από την πρόσκληση κρύβεται η ανάγκη για κουβέντα και επικοινωνία, ανάγκη που υπηρετεί η τέχνη και το ίδιο το έργο, όπως πιστεύει. «Το έργο είναι η πρόφαση, η ουσία είναι η επικοινωνία», μας λέει χαμογελώντας ο καλλιτέχνης και υπόσχεται ότι θα είναι από τους βασικούς θαμώνες του ιδιότυπου καφενείου του στην αίθουσα τέχνης έκφραση – γιάννα γραμματοπούλου.

Από τους καταξιωμένους εικαστικούς της γενιάς του (γεννήθηκε στην Πάτρα το 1949) ο Αγγελος Σκούρτης γνώρισε τα διεθνή ρεύματα, δημιούργησε εγκαταστάσεις και performance, απέσπασε το βραβείο Γλυπτικής στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας (1991). Σ' αυτή τη νέα του έκθεση, όπως λέει, «επιχειρώ να ξαναπιάσω το νήμα και το νόημα της μοντέρνας τέχνης του 20ού αιώνα. Από εκεί άρχισε όλο το ταξίδι της σύγχρονης τέχνης. Ενα από τα στοιχήματά μου είναι σ' αυτή την αποδόμηση του πολιτισμού μας να γεφυρώσω το κενό που υπάρχει ανάμεσα στον χώρο και το έργο. Οταν στήνουμε στην γκαλερί, υπάρχει το έργο και το κενό του τοίχου. Εδώ το κενό γίνεται μέρος του χώρου. Θέλω έργο και χώρος να λειτουργήσουν ισότιμα».

Στα έργα του χρησιμοποιεί λιτά μέσα, όπως το κατακάθι του καφέ -υλικό ενταγμένο στη δουλειά του από τη δεκαετία του ’80- το τσάκισμα ενός χαρτιού, αρχέγονα σχήματα, όπως ο κύκλος, το τρίγωνο, μια οριζόντια ή κάθετη γραμμή, ο σταυρός. Τα έργα είναι μονοχρωματικά με τα βασικά χρώματα μαύρο, άσπρο, κόκκινο, κίτρινο, μπλε. Ολα μαζί δημιουργούν σύνολα. Καταλαμβάνουν τον χώρο και συνομιλούν με τον θεατή–θαμώνα. Αν και η έκθεση αρχίζει σε λίγες ημέρες, δεν θέλει να δείξει ή να φωτογραφίσει τα καινούργια έργα. Θέλει να αιφνιδιάσει το κοινό και να τα παρουσιάσει μαζί με τη «μεταμορφωμένη» αίθουσα τέχνης ως ενιαίο έργο.

«Μέσα στην γκαλερί θα υπάρχουν τραπέζια και θα καθόμαστε, θα κουβεντιάζουμε, θα χαζεύουμε. Με ενδιαφέρει όλα μαζί να δημιουργήσουν ένα ενιαίο σύνολο. Ανάλογα με το στήσιμο στο χώρο θα προσθέσω ή θα αφαιρέσω έργα. Ο χώρος θα μου δείξει τι χρειάζεται».

-Η σύγχρονη τέχνη ενδιαφέρει το πλατύ κοινό;

«Ποτέ δεν πίστεψα στο μεγάλο κοινό. Θεωρώ ότι αποτελείται από μονάδες και η κάθε μονάδα έχει τη δική της προσωπικότητα και ατομικότητα. Οπως δεν πίστεψα και στον μαζικό τουρισμό. Αλλο το άτομο, άλλο η μάζα. Η μάζα είναι κακό. Βλέπεις ότι ακόμα και στο καφενείο με τόσο κόσμο, εσύ πας και με τον φίλο σου ή την κοπέλα σου, πιάνεις μια γωνιά. Δημιουργείς τον δικό σου χώρο μέσα στον μεγάλο χώρο».

-Πώς βλέπετε την καλλιτεχνική παραγωγή στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης;

«Μέσα απ' όλη αυτή την απαισιοδοξία του πολιτικού μας συστήματος, όπως και στην Κατοχή και σ' άλλες τραγικές περιπτώσεις, οι καλλιτέχνες δούλεψαν και φάνηκε το έργο τους αργότερα. Δεν θα πω ότι περνάμε την ωραιότερη ή την καλύτερη περίοδο, αλλά μέσα σ' αυτή την τραγικότητα και καλό θέατρο και κινηματογράφο έχουμε και καλά εικαστικά βλέπουμε και θα δούμε. Ανακατεύεται πάλι η τράπουλα και μπαίνει το ερώτημα «εγώ τι μπορώ να κάνω ως καλλιτέχνης και ως άνθρωπος; Πώς θα αντισταθώ»; Η δική μου απάντηση είναι μέσα από την ειλικρίνεια και το έργο μου. Στην Κατοχή υπήρχε ο μαυραγορίτης που θησαύριζε και ο πατριώτης που αντιστεκόταν. Μεσοβέζικες λύσεις δεν υπάρχουν. Ο καθένας είναι από τη μία ή την άλλη πλευρά».

-Σήμερα ποιοι είναι οι μαυραγορίτες και ποιοι οι πατριώτες;

«Οι μαυραγορίτες είναι όλοι αυτοί που καπηλεύονται, που έβγαλαν τα χρήματά τους στο εξωτερικό κι όσοι ζητάνε οι εργαζόμενοι να μετατραπούν σε δούλους με όλο και μικρότερο μεροκάματο. Αντιστέκεται ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού λαού, που πάντα ήταν αγνό, κι ένα κομμάτι των καλλιτεχνών που ενδιαφέρει πολύ εμένα».

-Ποια ειδική στάση κρατάει ο καλλιτέχνης σήμερα και πόσο τον έχει ανάγκη η κοινωνία;

«Πάντα πίστευα ότι ο πραγματικός καλλιτέχνης μοιάζει με τις μικρές αποταμιεύσεις που έχει κάποιος στην τράπεζα. Τις χρειάζεται σε ώρα ανάγκης. Σήμερα ο κόσμος χρειάζεται τον ποιητή-καλλιτέχνη να του δώσει όραμα, να γίνει μπροστάρης. Αν κοιτάξεις όλη την ιστορία του 20ού αιώνα δίπλα στα μεγάλα γεγονότα ήταν ο καλλιτέχνης, ο πνευματικός άνθρωπος. Σήμερα πολλοί γλίστρησαν από αυτόν τον δρόμο. Είναι εύκολο να σε γοητεύσει η λάμψη της τηλεόρασης και της διασημότητας. Οπως λέει και ο στίχος του Σαββόπουλου, «τα καλύτερα παιδιά κουράστηκαν και γύρισαν στο σπίτι». Υπάρχει μια εντιμότητα στους καλλιτέχνες και τους πνευματικούς ανθρώπους. Σε μεγάλο βαθμό όμως κουράστηκαν. Η επανάσταση είναι το λουλούδι της νιότης. Από τους νέους περιμένω. Οταν βέβαια και ο ποιητής βρίσκεται με τους αγωνιστές στον δρόμο, η πόλη ανασαίνει».

v.tzevelekou@efsyn.gr

INFO: “ΕΛΑ ΝΑ ΠΙΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΑΦΕ ΜΑΖΙ ”, 15 Ιανουαρίου – 9 Φεβρουαρίου, Aίθουσα τέχνης εκφραση – γιαννα γραμματοπουλου ,Βαλαωρίτου 9 τηλ : 210 3607598

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

Ασυμβίβαστος, ευαίσθητος, με πάθος για τη ζωγραφική ο Νικόλαος Δραγούμης, πρωτότοκος γιος του πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη και αδελφός του Ιωνα, του Φίλιππου, του Αλέξανδρου και της Ναταλίας Μελά παραμένει έως σήμερα στην αφάνεια. Δεν περιλαμβάνεται στα βιογραφικά αρχεία της μεγαλοαστικής οικογένειας. Η ζωή του κύλησε σαν ρομαντικό αφήγημα, που εύχεσαι να είχε διαφορετικό τέλος.

Πιέστηκε από τον πατέρα του να σπουδάσει νομική και ν’ ακολουθήσει καριέρα διπλωμάτη. Εκείνος έζησε για χρόνια στο Παρίσι, επίκεντρο τότε της αβάν γκαρντ, ζωγράφισε με «θεία τρέλα» χωρίς να πουλήσει ποτέ κανέναν πίνακα, αγάπησε τη Ρωσίδα ζωγράφο Λυδία Μπόρτζεκ, την οποία ποτέ δεν δέχθηκε η οικογένειά του. Και πέθανε στο «Δρομοκαΐτειο», 6 Ιανουαρίου του 1933, σε ηλικία 59 ετών. Σκόρπια σε ιδιωτικές συλλογές, κυρίως στη Νότια Γαλλία, βρίσκονται σήμερα τα ιμπρεσιονιστικά του έργα. Οταν τα είδε ο Δημήτρης Πικιώνης, εξεπλάγη από την ικανότητά του και είπε: «αυτός είναι ο Ελληνας Βαν Γκογκ».

«Επί δέκα χρόνια έκανα έρευνα για τους πνευματικούς ανθρώπους που έζησαν στο «Δρομοκαΐτειο». Εκεί ανακάλυψα στοιχεία για τον Νικόλαο Δραγούμη, που είχε νοσηλευτεί σε κλινικές τής Γαλλίας και κάποια στιγμή ο αδελφός του Ιωνας τον έφερε στην Αθήνα. Εζησε στο Δρομοκαΐτειο για ένα χρόνο», μας λέει ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Γρηγόρης Χαλιακόπουλος. Με αφετηρία την προσωπικότητα και τη ζωή του Νικόλαου Δραγούμη, έγραψε το θεατρικό μονόλογο «Η Σκιά του Ειδώλου», που ανεβαίνει σήμερα στο «Θέατρο της Μέρας».

«Στις έρευνές μου – με βοήθησαν ιδιαίτερα ο διοικητής του «Δρομοκαϊτείου» Νικόλαος Τσικής και ο βοηθός του Παναγιώτης Πικιός- ανακάλυψα ότι ζωγράφιζε συνέχεια και για να ζήσει έκανε διάφορες δουλειές από ράβδισμα ελιών έως τρύγο. Ο μουσικολόγος και ποιητής Μάρκος Δραγούμης (γιος του Φίλιππου Δραγούμη και πατέρας της Ναταλίας Δραγούμη) έχει ορισμένους πίνακες, τους οποίους μου επέτρεψε να φωτογραφίσω. Μου δήλωσε ότι είναι πολύ περήφανος για την προσωπικότητα του θείου του κι ότι θα ήταν ευτύχημα αν η οικογένεια κατάφερνε να συγκεντρώσει όλα τα έργα του».

Ο μποέμ Νικόλαος Δραγούμης ήρθε από νωρίς σε σύγκρουση με το κατεστημένο και την κοινωνία της εποχής. Ο πατέρας του τον θεωρούσε «καταστροφή της οικογένειας». Ποτέ δεν δέχτηκε τη Ρωσίδα ζωγράφο που ο γιος του αγάπησε με πάθος. Το οικογενειακό χάσμα όλο και βάθαινε.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ήρθε στην Ελλάδα για να πάρει μέρος στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, πολέμησε κι επέστρεψε στο Παρίσι χωρίς να περάσει να δει καν την οικογένειά του. Τα έργα του τον κατατάσσουν στους κόλπους των ιμπρεσιονιστών και θεωρείται βασικός Ελληνας εκπρόσωπος της τεχνοτροπίας των κηλιδιστών (πουαντιλισμός).

v.tzevelekou@efsyn.gr

INFO: Ερμηνεία Βασίλης Παπαδημητρίου, Σκηνοθεσία Μαρίκα Θωμαδάκη, «Θέατρο της Ημέρας», Γεννηματά 20 Αμπελόκηποι, Δευτέρα & Τρίτη στις 9.00. Τηλ. 210 692909

Για πρώτη φορά αυτόν τον Ιανουάριο δεν πήραμε τον Γιώργο Λούκο τηλέφωνο να μας δώσει ένα-δυο tips από το πρόγραμμα του Ελληνικού Φεστιβάλ το καλοκαίρι. Ατιμο ΥΠΠΟ με τις ενστάσεις και τις καθυστερήσεις σου. Παρ' όλα αυτά τα καλλιτεχνικά χάιλαϊτ μιας χρονιάς, που μόνο εύκολη δεν θα είναι για όλους μας, δεν είναι και λίγα. Τα απαριθμούμε και παίρνουμε βαθιές ανάσες αισιοδοξίας και δύναμης.

ΘΕΑΤΡΟ

Η σειρά του Αχιλλέα: Και μετά την «Οδύσσεια» έρχεται… ετεροχρονισμένα η «Ιλιάδα» σε παγκόσμια πρώτη παράστασή της. Με το έπος του Ομήρου καταπιάνεται μήνες τώρα ο Στάθης Λιβαθινός θεατροποιώντας τις είκοσι τέσσερις ραψωδίες του πάνω στην καινούργια μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη. Εχει επιστρατεύσει αρκετούς ηθοποιούς από την ομάδα της παλιάς «Πειραματικής Σκηνής» του Εθνικού Θεάτρου. Η πρεμιέρα αναμένεται προς τα τέλη Μαρτίου.

Στεφανία Γουλιώτη aka Σεν Τε: Τον ρόλο έχουν ερμηνεύσει η Βέρα Ζαβιτσιάνου, η Αλέκα Παΐζη, η Νίκη Τριανταφυλλίδη, η Αννα Κοκκίνου. Τώρα ήρθε η στιγμή της Στεφανίας Γουλιώτη. Στο έργο του Μπρεχτ «Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν» η καλή ηθοποιός υποδύεται την πόρνη Σεν Τε, τον μοναδικό καλό άνθρωπο που έχουν εντοπίσει οι θεοί επί της γης.

Την παράσταση, που ανεβαίνει στις 18 Ιανουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, σκηνοθετεί η ολοταχώς ανερχόμενη σκηνοθέτις Κατερίνα Ευαγγελάτου. Παίζουν ακόμα οι Αλεξάνδρα Λέρτα, Δαυίδ Μαλτέζε, Νικόλας Παπαγιάννης, Μαρία Παρασύρη, Ομηρος Πουλάκης, Νάνσυ Σιδέρη, Σωτήρης Τσακομίδης

Ο Αισχύλος στα χέρια του Ο' Νιλ: «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» σκηνοθετεί στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ο καλλιτεχνικός του διευθυντής Γιάννης Χουβαρδάς. Ο Ευγένιος Ο' Νιλ έχει επεξεργαστεί την τριλογία της «Ορέστειας» μεταγράφοντάς τη στο δικό του «σήμερα» -μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου στην Αμερική- αποκαλύπτοντας τη διαβρωμένη εικόνα της αστικής τάξης, κρυμμένης πίσω από ένα άψογο προσωπείο.

Παίζουν οι Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Ακύλλας Καραζήσης, Χρήστος Λούλης, Γιώργος Κοτανίδης, Θέμις Μπαζάκα, Μαρία Πρωτόπαππα, Γιούλικα Σκαφιδά, Μάγια Λυμπεροπούλου, Χρήστος Στέργιογλου, Γιώργος Γάλλος. Πρεμιέρα στις 21 Φεβρουαρίου.

Γκόλφω και Τάσος: Με ανυπομονησία περιμένουμε την επιστροφή της «Γκόλφως». Το κωμειδύλλιο του Σπυρίδωνος Περεσιάδου, έργο με ιδιότυπη γλώσσα, συνδεδεμένο με την ιστορική παράδοση των μπουλουκιών, σκηνοθετεί ο Νίκος Καραθάνος στο Rex του Εθνικού Θεάτρου από τις 2 Μαρτίου. Παίζει μια πλειάδα καλών ηθοποιών: Εύη Σαουλίδου, Χριστίνα Μαξούρη, Χάρης Φραγκούλης, Λυδία Φωτοπούλου, Γιάννης Βογιατζής, Αγγελος Παπαδημητρίου,Γιάννης Κότσιφας κ.ά.

Ελληνες μετανάστες στη σκηνή: Μια παράσταση που θυμίζει αυτές των Rimini Protokoll παρουσιάζουν οι Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης, συνεργαζόμενοι με τον Γερμανό δραματουργό Jens Hillje, στη Μικρή Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (από 27 Φεβρουαρίου).

Το έμψυχο υλικό αυτού του πρωτότυπου θεατρικού ντοκιμαντέρ, με τίτλο «Τηλέμαχος: should I stay or should I go?», αποτελούν Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία, νέοι και ηλικιωμένοι, εργάτες και καθηγητές πανεπιστημίου, ιδιοκτήτες καζίνου και σερβιτόροι.

Ο καθένας θα αφηγείται την περιπέτειά του σαν σύγχρονος Οδυσσέας, αφού το ομηρικό έπος υφέρπει κάτω από τις ιστορίες συνδέοντάς τες με την ομηρική Οδύσσεια.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Δημήτρης Αληθεινός στο ΕΜΣΤ: Την πρώτη αναδρομική του έκθεση θα δούμε τον Φεβρουάριο. Με παρουσία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και διαρκή ενασχόληση με τη ζωγραφική, το κολάζ, τον λόγο, τις δράσεις, τις κατασκευές, τις εγκαταστάσεις, τις επεμβάσεις στο περιβάλλον και τις περίφημες «Κατακρύψεις» του, ο Δημήτρης Αληθεινός είναι από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ελληνες εικαστικούς.

Λίγος Ρόμπερτ Γουίλσον ακόμα: Αβανγκάρντ καλλιτέχνης, έχει ασχοληθεί με τη χορογρα­φία, τη ζωγραφική, τη γλυπτική, την performance και τη σκηνοθεσία, χωρίς όμως να εγκαταλείψει ποτέ τις εικαστικές τέχνες. Το διάστημα 2004 – 2009 συνέλαβε και σκηνοθέτησε 56 video-portraits, τα οποία αποτελούν ένα σχόλιο στην ιστορία της προσωπογραφίας ως εικαστικού είδους και διαπλέκουν τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία και τον ήχο.

Πρωταγωνιστές στα βίντεο είναι διάσημοι καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι Ζιλιέτ Μπινός, Γουίλεμ Νταφόε, Τζόνι Ντεπ, Μαριάν Φέιθφουλ, Σάλμα Χάγεκ, Ιζαμπέλ Ιπέρ, Ζαν Μορό, Σον Πεν, Μπραντ Πιτ, Ιζαμπέλα Ροσελίνι, Γουινόνα Ράιντερ. Στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, από Μάρτιο έως Ιούνιο.

Εκκληση για τον Ιάσονα Μολφέση: Αφιερωμένη στην εικαστική δημιουργία και τη ζωή του Ιάσονα Μολφέση (1925 – 2009), από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς ζωγράφους και γλύπτες, είναι η έκθεση και η έκδοση που ετοιμάζει το Μουσείο Μπενάκη. Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και προκειμένου να είναι όσο γίνεται πληρέστερη, το Μ.Μ. απευθύνει έκκληση προς τους κατόχους των έργων του να ενημερώσουν επικοινωνώντας στο τηλέφωνο 210-7210460.

Και Μπιενάλε έχουμε: Αν και ακόμα δεν έχει γίνει γνωστό το θέμα της, οι διοργανωτές ετοιμάζουν πυρετωδώς την 4η Διεθνή Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Αθήνας, για τις αρχές Σεπτεμβρίου. Παράλληλα θα διοργανωθει και η 4η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης. Υπό τον γενικό τίτλο «Παλιές διασταυρώσεις-Make it new», οι θεματικές των διοργανώσεων -από το 2011 έως το 2015- έχουν στραμμένη την προσοχή τους στη Μεσόγειο.

Επιτέλους, ΦΙΞ: Σε καλό δρόμο βρίσκεται η ολοκλήρωση της ανάπλασης του παλιού εργοστασίου του ΦΙΞ επί της λεωφόρου Συγγρού. Το έργο ξεκίνησε αρχές του 2000 και θα είναι τελικά ετοιμοπαράδοτο τον Οκτώβριο. Εκεί θα στεγαστεί επιτέλους το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, βάζοντας τη χώρα μας στον χάρτη των διεθνών σύγχρονων μουσείων.

ΣΙΝΕΜΑ

Περιμένοντας το Βερολίνο: Σε λίγες μέρες θα ξέρουμε αν οι νέοι Ελληνες σκηνοθέτες θα μας δώσουν μία ακόμα τεράστια χαρά, αν μία και δύο και τρεις ελληνικές ταινίες θα επιλεγούν από την Μπερλινάλε. Μη γρουσουζέψουμε κάνοντας εικασίες. Απλώς το Φεστιβάλ του Βερολίνου έχει άμεση σχέση με τη διανομή τους, που για την ώρα είναι λίγο στον αέρα.

Με δύναμη από τα Εξάρχεια: Η ταλαντούχα Κωνσταντίνα Βούλγαρη, πέντε χρόνια μετά το «Valse Sentimental», επιστρέφει με την ταινία «Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους» (στις αίθουσες τον Μάρτιο). Ακολουθεί την καθημερινότητα της αναρχικής 32χρονης Ηλέκτρας, που ζει στα Εξάρχεια, είναι γόνος αστικής, πλην αριστερής οικογένειας και ζει μοιρασμένη ανάμεσα σε δύο άνδρες: ο ένας είναι στη φυλακή για «τρομοκρατικές» πράξεις, ο άλλος αντιπροσωπεύει ακριβώς το αντίθετο.

Παντρεμένος, με παιδί, αρχιτέκτονας και από ιδεολογία κάτι σαν τον… Καμίνη, Θέμα της ταινίας η αποδοχή των αντιφάσεων, που και ποιος δεν έχει; Ακόμα και οι αναρχικοί. Παίζουν οι Μαρία Γεωργιάδου, Δημήτρης Ξανθόπουλος, Θέμις Μπαζάκα, Κώστας Γανωτής, Αλέξης Χαρίσης και Δημήτρης Πιατάς.

Τα εμπόδια του έρωτα: Η Odeon ποντάρει στην ταινία του πρωτοεμφανιζόμενου Βασίλη Κεχαγιά «Love in the End», που αφηγείται τρεις ερωτικές ιστορίες, που με δυσκολία παίρνουν φόρα, μέχρι να απογειωθούν. Σημάδια των καιρών ακόμα και ανάμεσα στους νέους; Βγαίνει, φυσικά, ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου, 14/2. Πρωταγωνιστούν οι Τζωρτζίνα Λιώση, Λεωνίδας Καλφαγιάννης, Κατερίνα Γερονικολού, Πάνος Βλάχος, Νικόλας Αγγελής και Μυριέλλα Κουρεντή. Νέα και άφθαρτα πρόσωπα.

ΜΟΥΣΙΚΗ 

Η επιστροφή των Depeche Mode: Στις 7 Μαΐου, θα κηρύξουν από το Τελ Αβίβ την έναρξη της παγκόσμιας περιοδείας τους. Τρεις μέρες μετά, η τριάδα των Ντέιβιντ Γκάχαμ, Μάρτιν Γκορ και Αντριου Φλέτσερ έρχεται στο Terra Vibe Park κι υπόσχεται να μας αποζημιώσει για εκείνη την αδιανόητη ακύρωση, το τελευταίο –στην κυριολεξία- λεπτό, του 2010.

Το συγκρότημα, που καμαρώνει για τη μοναδική σχέση που έχει αναπτύξει με το ελληνικό κοινό, γιορτάζει σχεδόν τρεις δεκαετίες στην κορυφή κι έχει ξεπεράσει τα 100 εκατομμύρια πωλήσεις δίσκων. Ηδη δουλεύουν το πολυαναμενόμενο άλμπουμ τους που κυκλοφορεί την άνοιξη. Το γεγονός ότι θα το ακούσουμε πρώτοι ζωντανά μάς ιντριγκάρει ακόμα περισσότερο.

Ερχεται το αφεντικό; Αν οι φήμες -και οι προσευχές- βγουν αληθινές, στις 18 Μαΐου στο Terra Vibe Park περιμένουμε το μεγαλύτερο μουσικό απωθημένο των τελευταίων ετών: τον Μπρους Σπρίνγκστιν. Ο Αμερικανός ρόκερ εδώ κι ενάμιση χρόνο περιοδεύει ανά τον κόσμο παρουσιάζοντας το πρόσφατο αριστούργημά του «Wrecking Ball», που απέσπασε θριαμβευτικές κριτικές.

Σχεδόν 24 χρόνια μετά τη συναυλία της Διεθνούς Αμνηστίας στο ΟΑΚΑ, είναι πιθανότερο από ποτέ να τον ξαναδούμε στα μέρη μας. Αρκεί ο ίδιος και η Live Nation να αποφασίσουν ότι θέλουν να «επεκτείνουν» την περιοδεία του και στα Βαλκάνια.

Νέα τούβλα στον τοίχο: Ο χώρος οριστικοποιήθηκε. Στις 31 Ιουλίου ο Ρότζερ Γουότερς θα ξαναχτίσει το «The Wall» στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας. Ο θρυλικός μπασίστας και δημιουργός των περισσότερων επιτυχιών των Pink Floyd επανασχεδίασε το υπερθέαμα, που παρακολουθήσαμε πρόπερσι στην Αθήνα, δημιουργώντας ένα οπτικοακουστικό αριστούργημα προορισμένο για μεγάλα στάδια.

Το έργο, που περιγράφει την αποξένωση και μετάλλαξη του ατόμου, ξεκινά σύντομα περιοδεία έχοντας εξασφαλίσει στάσεις σε 25 μεγαλοπρεπή στάδια, όπως το Γουέμπλεϊ του Λονδίνου, το Stade de France στο Παρίσι, το Ολυμπιακό Στάδιο της Ρώμης, το Αmsterdam Arena και το Ολυμπιακό Στάδιο του Βερολίνου.

ΧΟΡΟΣ

Αισιοδοξία από Κονγκό: Ο Φοστέν Λινιεκουλά, ο 38χρονος χορευτής και χορογράφος, θέτει στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής του ανησυχίας την ταλαιπωρημένη χώρα του, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Είναι δυνατόν να καταφεύγει στο σώμα και την κίνηση, ως τα κατ' εξοχήν εργαλεία κατανόησης και καταγραφής της Ιστορίας; Η απάντηση είναι θετική.

Μέσα από τον χορό του ο Λινιεκουλά διηγείται ιστορίες αγάπης και σκότους. Το μήνυμά του παραμένει αισιόδοξο: το σώμα είναι η επιβεβαίωση της ζωής που συνδέει αυτά που ζήσαμε με αυτά που ονειρευόμαστε να ζήσουμε, αυτά που θα οικοδομήσουμε σαν απάντηση στα ερείπια του παρελθόντος. Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (6/10 Φεβρουαρίου).

Συνεργάστηκαν οι: Βένα Γεωργακοπούλου, Μαρίνα Κουβέλη, Εφη Μαρίνου, Βασιλική Τζεβελέκου