Δεν είναι σπάνιο να διαρρέουν εισηγήσεις, αναφορές και σχέδια δράσης από το μέγαρο Μαξίμου, έργα συμβούλων και ειδικών του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος. Θα υποτεθεί εδώ πως οι διαρροές στηρίζονται σε καλές προθέσεις. Στηρίζονται δηλαδή στην απόδειξη ότι παράγονται ιδέες, προβάλλονται σκέψεις και καταγράφονται στρατηγικές για την πρόοδο της χώρας σε τομείς προτεραιότητας της οικονομίας, της κοινωνίας, του πολιτισμού. Αν η στατιστική προσφέρει κάποια ένδειξη αξιολόγησης αυτών των εγγράφων, δεν είναι δύσκολο να προσέξει κανείς πως οι ελλείψεις τους είναι μεγάλες και το περιεχόμενό τους άσαρκο, βαρετό και ανέλπιδο. Να μερικές ουσιώδεις ελλείψεις: η δομή του κειμένου δεν έχει λογική συνοχή, αφού η αρχή ξεκινάει από το συμπέρασμα και το τέλος επανέρχεται στο συμπέρασμα με προσθήκες ή βελτιώσεις. Η γλώσσα του κειμένου, όταν δεν στρεβλώνεται από το μακροπερίοδο των φράσεων, έχει αποχρώσεις κηρύγματος από άμβωνος και, ιδιαιτέρως δυσάρεστο, στηρίζεται στην πάγια απολογία ότι αυτό που δεν έγινε τότε, αλλά διορθώνεται τώρα (και, ακόμα χειρότερο, έχει πια διορθωθεί διά παντός περίπου!) αποτελεί δέσμευση και όρκο σχεδόν για το μέλλον. Λες και η βεβαιότητα του μέλλοντος τελεί υπό τον αμετακίνητο Θεό της Ελλάδας. Χαρακτηριστικό είναι πως οι αριθμοί λείπουν, εκεί όπου είναι απαραίτητοι, όπως π.χ. για το εκτιμώμενο κόστος προτεινόμενων δράσεων, για τις πηγές χρηματοδότησης (εθνικές, ιδιωτικές, ευρωπαϊκές), την αναμενόμενη κατανομή τους, τον χρονισμό τους, την καταβολή τους. Εκεί όπου εμφανίζονται αριθμοί, περιορίζονται, στην καλύτερη περίπτωση, στα έτη 2010, 2011 και 2012, χωρίς να υπάρχει μια υπόθεση –έστω– της εξέλιξής τους κατά τα επόμενα δύο έτη. Ταυτοχρόνως, εκεί όπου διασταυρώνονται αριθμοί, γίνεται προβολή τους στο μέλλον (ώς το 2020), δίχως αναφορά στις πιθανές ευαισθησίες τέτοιας προβολής ούτε στους πιθανούς κινδύνους που προβλέπονται σε δημοσιευμένες εκθέσεις ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών.

Αν παραμείνουμε στην άποψη ότι οι καλές προθέσεις δεν αμφισβητούνται, αν οι ελλείψεις που αναφέρθηκαν δεν είναι επιτέλους για θάνατο και μπορούν να διορθωθούν, τα κείμενα του πρωθυπουργικού περιβάλλοντος είναι εμφανώς πολιτικές εξαγγελίες, προσφιλείς στα κομματικά συναπαντήματα. Πάει να πει πως η πιθανότητα διόρθωσής τους είναι περιορισμένη, επειδή απαιτείται απόσταση παιδείας, η οποία, αν δεν λείπει τελείως, είναι καχεκτική και έχει φυλλορροήσει. Ωστόσο, αν θελήσει κάποιος να συστήσει μια σύντομη βελτίωση, δεν έχει παρά να προτείνει τον μπούσουλα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που ορίζει τον πίνακα περιεχομένων, τους τίτλους των κεφαλαίων, ακόμα και τον αριθμό των σελίδων ανά κεφάλαιο σε μελέτες, αναφορές και έγγραφα προς δημοσίευση. Μπορεί το ευρωπαϊκό συνονθύλευμα να έχει τα χάλια του, έχει πάντως το λούστρο μιας παιδείας που υπολογίζει στην κατανόηση των λόγων της. Αν αυτή η κατανόηση δεν ήταν τόσο εύκολη, δεν θα πρόσφερε την ικανοποίηση να γνωρίζουμε τον ποιητή και να του ζητάμε εξηγήσεις, για τις οποίες υπάρχει διαδικασία υποβολής του αιτήματος και διαδικασία απάντησης εντός συγκεκριμένου χρόνου.

Ας πούμε πως αυτά που γράφει το πρωθυπουργικό περιβάλλον είναι προς εσωτερική διανομή, κατανάλωση, κουβέντα και πως ο πτωχός χρειάζεται χρόνο για να κατανοήσει το πτωχόν του έργου του. Τα πράγματα καθίστανται σοβαρά όταν κείμενα σχεδιασμού στρατηγικής γράφονται στα αγγλικά και προσφέρονται ως δείγματα αποφάσεων σε αρεστές ή δυσάρεστες ευρωπαϊκές προσωπικότητες (στους δανειστές, δηλαδή). Σε έναν κόσμο «πολιτικής ορθότητας», οι λεκτικές αποχρώσεις της γραπτής αγγλικής αποκαλύπτουν, όσο και κρύβουν, δράσεις που οφείλουν να μην ενοχλούν, ώστε να είναι συναινετικές. Ενα παράδειγμα μπορεί να μην αρκεί, αλλά δείχνει γλωσσική ανεπάρκεια, που υποψιαζόμαστε πως είναι συνήθης. Οταν λοιπόν παραδίδουμε κείμενο αρκετών σελίδων σε κορυφαία ευρωπαϊκή προσωπικότητα για να τονίσουμε ότι πρόκειται να δώσουμε βαρύτητα στον πολιτισμό μας και στην πολιτιστική κληρονομία μας, ο τίτλος «Exploitation of cultural heritage» είναι επιεικώς απαράδεκτος. Δεν «εκμεταλλευόμαστε» τον πολιτισμό μας: τον αξιοποιούμε, τον αναδεικνύουμε. Η ευρωπαϊκή άποψη χρησιμοποιεί τον όρο «valorization» συνοδευόμενο από επεξηγήσεις, όπως «upgrade» («αναβάθμιση»). Το πρωθυπουργικό γραφείο έχει άμεση ανάγκη «επιμελητή κειμένων» στην ελληνική και αγγλική. Αυτό λέγεται «editor».

Οι κλιμακούμενες τουρκικές προκλήσεις στην ΑΟΖ της Κύπρου, αλλά και στο Αιγαίο, η έξοδος το ταχύτερο δυνατό από το τούνελ της οικονομικής κρίσης και τα ανάλγητα μνημόνια των δανειστών, το αίτημα για την εξυγίανση του κράτους και τον εκσυγχρονισμό του, όπως και το αίτημα για την ανόρθωση της Παιδείας, προπαντός της Ανώτατης, όλα αυτά καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για συνεννόηση μεταξύ των κομμάτων, γιατί όχι ακόμη και τον σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης.

Οι κρίσιμες καταστάσεις απαιτούν εθνική ομοψυχία για να αντιμετωπιστούν. Και από την πρόσφατη ιστορία του Ελληνισμού είναι γνωστό ότι η ασυνεννοησία, οι ακραίες αντιθέσεις και συγκρούσεις των πολιτικών παρατάξεων οδηγούν σε πόλωση και διχασμό, με αποτέλεσμα εθνικές συμφορές και καταστροφές. Πριν από 94 χρόνια με τις μοιραίες εκλογές της 1ης Νοεμβρίου, που έγιναν σε συνθήκες ακραίου διχασμού, έχασε ο Ελευθέριος Βενιζέλος και άνοιξε ο δρόμος για τη Μικρασιατική Καταστροφή, την οποία ο Σπύρος Μαρκεζίνης χαρακτηρίζει μεγαλύτερη από την άλωση της Κωνσταντινούπολης, διότι ξεριζώθηκε ο ελληνικός πληθυσμός από τη Μικρά Ασία.

Αμέσως μετά το μοιραίο εκλογικό αποτέλεσμα της 1ης Νοεμβρίου 1920 ο Ελευθέριος Βενιζέλος προέβλεψε την καταστροφή. Την πρόβλεψη κατέγραψε η Πηνελόπη Δέλτα, όπως την άκουσε η ίδια από το στόμα του μεγάλου πολιτικού: «Και σαν εμπνευσμένος, άρχισε ο Βενιζέλος να προφητεύει: “Θα φέρουν πίσω τούτοι τον Κωνσταντίνο. Και ο Κωνσταντίνος δεν θα έχει τη φιλοπατρία ν’ αρνηθεί. Η Συνθήκη των Σεβρών δεν θα μας σώσει. Η Ιταλία με το ζόρι υπέγραψε. Η Γαλλία δεν θα μας υποστηρίξει αν φέρουν τον Κωνσταντίνο. Μόνη η Αγγλία δεν θα επιμείνει ή θα βάλει όρους. Εγώ δεν υπολόγισα ποτέ στις δυνάμεις του στρατού μας για να κρατήσουμε τα σύνορά μας, αλλά στις συμμαχίες και στα γενικά ευρωπαϊκά συμφέροντα. Η επιστροφή του Κωνσταντίνου θα διαλύσει τις συμμαχίες (…). Οταν διαλυθούν οι συμμαχίες αυτές, δεν έχουμε ούτε στρατό αρκετό να διαφυλάξωμε τα απέραντα σύνορά μας, ούτε τα μέσα να συντηρήσωμε τον υπάρχοντα σήμερα στρατό, αφού θα μας κόψουν τον ανεφοδιασμό που μας δίνουν σήμερα οι σύμμαχοι αυτοί”». (Π. Σ. Δέλτα, «Ελευθέριος Βενιζέλος, Ημερολόγιο», εκδόσεις «Ερμής«, 1979).

Για την κατάρα του διχασμού ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε αγόρευσή του στη Βουλή στις 20 Ιανουαρίου 1920 είχε πει: «Κανείς άνθρωπος δεν είναι δυστυχέστερος διά την επελθούσαν διαίρεσιν εις το Εθνος, όχι διότι αγαπά το Εθνος περισσότερον από τους άλλους, αλλά διότι δυστυχώς επί της εποχής μου προεκλήθη η διαίρεσις αύτη του Εθνους, και είναι φυσικόν να είμαι εκείνος ο οποίος περισσότερον παντός άλλου ανησυχώ και θλίβομαι διά την υπάρχουσαν διαίρεσιν».

Χαρακτηριστικό δείγμα του απίστευτα υψηλού βαθμού των παθών την εποχή του διχασμού είναι τα άρθρα που δημοσίευε στην «Καθημερινή» ο Γεώργιος Βλάχος. Την Κυριακή 27 Δεκεμβρίου 1920 έγραφε: «Ημείς -διά να ομιλήσωμεν καθαρά- δεν θέλομεν τον κ. Ε. Βενιζέλον. Ο κ. Ε. Βενιζέλος, εις τον οποίον οι φιλελεύθεροι πιστεύουν, υπέρ του οποίου λειτουργούν, χάριν του οποίου υπάρχουν, αποτελεί δι’ ημάς κίνδυνον σημαντικόν, κίνδυνον ζωής, τιμής, περιουσίας και στέγης. Ημείς οτιδήποτε και αν συμβεί εις την χώραν αυτή, δεν θέλομεν τον κ. Ε. Βενιζέλον. Γνωρίζομεν ότι ο άνθρωπος αυτός εκπροσωπεί την βίαν, τον φόνον, τον διωγμόν, την δήωσιν, την υπό των φίλων του σπατάλην του δημοσίου χρήματος, την υπό των οπαδών του διαχείρισιν της εξουσίας κατά τον πλέον βάρβαρον, τον πλέον άθλιον τρόπον. Γνωρίζομεν ότι Βενιζέλος σημαίνει φυλακή, εξορία, υπόγειον, φόνος, κατάσχεσις περιουσίας, Γύπαρης, όλα δηλαδή τα εγκλήματα και όλα τα αίσχη (…). Ο κ. Βενιζέλος εδιπλασίασε την Ελλάδα, και ημείς, οι αχάριστοι, δεν τον θέλομεν ούτε ζωγραφιστόν. Αυτό θα συνέβαινε και αν ημείς είχαμεν αγρόν και ήρχετο ξένος άνθρωπος και κατόρθωνε, δι’ οιουδήποτε τρόπον, να διπλασιάσει και τριπλασιάσει τον αγρόν αυτόν, και τον έσπειρε έπειτα απ’ αρχής μέχρι τέλους ακάνθας».

Οπως και στις μέρες μας, η Ελλάδα βρέθηκε στο τέλος του 1930 αντιμέτωπη με μια μεγάλη οικονομική κρίση, που ξέσπασε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1929 και πέρασε και στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση Βενιζέλου, που βρισκόταν στην εξουσία από τον Αύγουστο του 1928, ανέκοψε το έργο της, υποχρεώθηκε στις 16 Απριλίου 1932 να κηρύξει προσωρινό χρεοστάσιο και τελικά να παραιτηθεί στις 21 Μαΐου. Η αδυναμία των κομμάτων να συνεννοηθούν για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας οδήγησε σε διάλυση της Βουλής και στην προκήρυξη εκλογών για τις 26 Σεπτεμβρίου 1932, οι οποίες δεν έδωσαν βιώσιμη κυβέρνηση και η χώρα μπήκε στον δρόμο της ανωμαλίας με στρατιωτικά κινήματα και κατάληξη τη δικτατορία του βασιλιά Γεωργίου Β’ και του Ιωάννη Μεταξά. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έγκαιρα είχε προτείνει να συνεννοηθούν τα πολιτικά κόμματα και από κοινού να αντιμετωπίσουν την κρίση. Οι προτάσεις δεν καρποφόρησαν. Αγορεύοντας στη Βουλή για την κρίση στις 5 Απριλίου 1932, ο Βενιζέλος είπε: «Είναι βέβαια λυπηρόν ότι δεν κατωρθώθη η συγκρότησις Οικουμενικής Κυβερνήσεως, η οποία θα επέτρεπε την συγκέντρωσιν όλων των πολιτικών δυνάμεων της χώρας, προς επιδίωξιν του κοινού σκοπού και της οικονομικής ανασυγκροτήσεως». Ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα επιμείνει στην πρότασή του για συνεννόηση των κομμάτων και σε αγόρευσή του στη Βουλή στις 11 Νοεμβρίου 1932 θα πει: «Μόνον Κυβέρνησις Οικουμενική δύναται να ανταποκριθεί προς τα εκτάκτους περιστάσεις ενώπιον των οποίων ευρίσκεται η χώρα».

Και σήμερα είναι έκτακτες οι περιστάσεις με τη βαθιά οικονομική κρίση. Με βέβαιο ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί να εξασφαλίσει στις εκλογές, όποτε κι αν γίνουν, αυτοδυναμία, όπως δείχνουν όλες οι δημοσκοπήσεις, τι περιμένουν οι πολιτικοί αρχηγοί για να παραμερίσουν τα μικροκομματικά συμφέροντα και να σχηματίσουν μια οικουμενική κυβέρνηση; Η Ιστορία διδάσκει, αλλά, δυστυχώς, οι Ελληνες δεν διδάσκονται!

victornetas@gmail.com

«Λίγα λουλούδια —όποιος από μας ζήσει— να φέρει στους τάφους μας, στο Λαζαρέτο». Αυτή ήταν η ευχή που έκαναν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι της Κέρκυρας την περίοδο του Εμφυλίου.

Γυρνάμε τις σελίδες του ημερολογίου 70 χρόνια πίσω. Απελευθέρωση. Οι Γερμανοί άφησαν πίσω τους γεμάτα νεκροταφεία, χιλιάδες σταυρούς, σβησμένα χαμόγελα και χαμένες ζωές. Λένε πως πριν από τη χαραυγή υπάρχει το πιο βαθύ σκοτάδι της νύχτας. Αυτή η νύχτα όμως κράτησε πάρα πολύ και πόνεσε ακόμα περισσότερο. Και η χαραυγή άργησε αλλά ήρθε. Το ηλιόλουστο πρωινό της 12ης Οκτωβρίου 1944 ένα ανθρώπινο ποτάμι ξεχύθηκε στους δρόμους για να γιορτάσει την ελευθερία που κέρδισε δίνοντας έναν τίμιο και μεγαλειώδη αγώνα. Μια δικαίωση που κράτησε μόλις 53 μέρες.

Μετά την απελευθέρωση ξεκίνησε η πιο σκληρή, η πιο ανελέητη φάση του πολέμου. Μια χώρα γεμάτη φυλακές, ξερονήσια εξορίας, βασανιστήρια και εκτελέσεις. Μετά τη Βάρκιζα, η χρήση της θανατικής ποινής απέκτησε πολιτικό περιεχόμενο. Οι διώξεις εναντίον των αριστερών και η αποχή από τις εκλογές του 1946 όξυναν το ήδη τεταμένο κλίμα. Το μεταβαρκιζιανό κράτος οργανώθηκε στην ιδεολογική βάση του αντικομμουνισμού. Μετά το Γ’ Ψήφισμα της 18ης Ιουνίου 1946 και τον Αναγκαστικό Νόμο 509 του 1947 εισαγόταν επίσημα η έννοια του αντεθνικού εγκλήματος που τιμωρούνταν με θάνατο. Ετσι, εκδόθηκαν από τα στρατοδικεία άπειρες καταδικαστικές αποφάσεις και στήθηκαν εκατοντάδες αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του ΔΣΕ στον τοίχο.

Οι φυλακές ήταν στο κέντρο της πόλης. Μαζί με τις φυλακές Αβέρωφ και Συγγρού κατασκευάστηκαν με στόχο την αυστηρή απομόνωση και φυσική εξόντωση των κρατουμένων. «Αποθήκες μελλοθανάτων» όπως της Αίγινας, της Κεφαλονιάς και του Επταπυργίου. Χτίστηκαν επί αγγλοκρατίας και χρησιμοποιήθηκαν από τότε μέχρι και την απριλιανή δικτατορία για τον βασανισμό αγωνιστών.

Η Βαστίλη της Κέρκυρας σχεδιάστηκε και χτίστηκε από ένα αρρωστημένο μυαλό. Λένε ότι ακόμα και ο ίδιος ο αρχιτέκτονας που φυλακίστηκε εδώ για κάποιο οικονομικό σκάνδαλο δεν άντεξε κι έπεσε από το κτίριο της διεύθυνσης.

Ενα οκτάγωνο κτίσμα με ακτίνες. Ενας λαβύρινθος θανάτου με 221 βαρυφορτωμένα αραχνιασμένα κελιά 2×3, γεμάτα υγρασία, χωρίς παράθυρα, με έναν μικρό φεγγίτη, με ακραίες συνθήκες απομόνωσης σε μπουντρούμια ή τρύπες στο έδαφος που θύμιζαν μεσαιωνικά κάτεργα. Εγκλημα των κρατουμένων ήταν η ιδεολογία τους. Ετσι, τα μέτρα απέβλεπαν στην ηθική εξόντωση των αγωνιστών, στην κάμψη του φρονήματος, στην προσβολή της αξιοπρέπειας και της προσωπικότητάς τους. Η ταπείνωση των ηρώων ήταν να υπογράψουν την περιβόητη δήλωση μετανοίας. Πολλές φορές η ανθρώπινη αντοχή λυγίζει. Αυτό δεν κάνει λιγότερο ήρωες όσους υπέγραψαν. Συνέχιζαν τον αγώνα τους από άλλο μετερίζι. Τα βασανιστήρια όμως δεν τέλειωναν με την υπογραφή. Σκοπός άλλωστε, περισσότερο κι από την υπογραφή, ήταν η ταπείνωση και ο εξευτελισμός των ηρώων. Ετσι, οι διώκτες-βασανιστές διάβαζαν τη δήλωση μετανοίας από τον άμβωνα της ενορίας του καθενός, την κοινοποιούσαν στον δήμο και τη δημοσίευαν και στις εφημερίδες του τόπου καταγωγής του. Για να μάθουν όλοι ότι ο ήρωας της Κέρκυρας λύγισε και υπέγραψε, μετάνιωσε και αποκήρυξε τα πιστεύω του. Ηταν λοιπόν χρέος τιμής να δώσουν την ύστατη μάχη. Ηξεραν ότι μπορούσαν να ζήσουν αν υπέγραφαν. Ηξεραν επίσης ότι αν δεν υπέγραφαν, οι πιθανότητες να γλιτώσουν το εκτελεστικό απόσπασμα ήταν μηδαμινές. Αυτό όμως, αντί να τους λυγίσει, τους έδινε μια ακατανόητη δύναμη ψυχής. Ο θάνατος ήταν προσωπική επιλογή. Ηταν μια αντρίκεια απάντηση που πολλοί σήμερα ίσως δεν μπορούν καν να την κατανοήσουν. Η σημερινή γενιά τού ΝΑΙ σε όλα είναι «επικίνδυνο» να μαθαίνει τι έκανε η γενιά τού ΟΧΙ. Οσο λιγότερα μαθήματα αξιοπρέπειας παίρνουμε τόσο ευκολότερα μπορούμε να γίνουμε πιόνια και υποχείρια στα χέρια των φονιάδων της κάθε εποχής.

Οταν επρόκειτο να γίνει εκτέλεση το καταλάβαιναν από την κινητικότητα που υπήρχε. Οι δεσμοφύλακες ήταν όλη νύχτα σε επιφυλακή. Εμπαιναν στην ακτίνα και έδειχναν με το χέρι. Αυτή την κίνηση όσοι επέζησαν δεν την ξέχασαν ποτέ. Ενας ψυχολογικός πόλεμος. Πού θα δείξει κάθε φορά το δάχτυλο.

Οι μελλοθάνατοι όμως, ακόμα και εκείνες τις στιγμές, έδιναν το παράδειγμα, που ισοδυναμούσε με ένα μεγάλο χαστούκι και ένα δυνατό σπάσιμο νεύρων σε όσους απολάμβαναν το σκηνικό. Επαιζαν, έτρεχαν, γελούσαν, τραγουδούσαν. Ενα γλέντι πριν από τον θάνατο. Ποιος θα είναι ο πιο όμορφος, ο πιο περιποιημένος, ο πιο χαμογελαστός σε κείνη την τελευταία έξοδο. Μια ασύλληπτη άμιλλα θανάτου. Για να τους σπάσουν τελείως το ηθικό, τους επέτρεπαν την τελευταία νύχτα στον «Γολγοθά», στο απομονωτήριο που βρισκόταν στην είσοδο των φυλακών, να τους κάνει κάποιος άλλος συντροφιά. Οι τελευταίες στιγμές, τα τελευταία γράμματα, τα τελευταία λόγια στον άλλο που έχει ελάχιστες πιθανότητες να επιζήσει κι εκείνος αλλά, κι αν ακόμα ζήσει, αυτή τη νύχτα θα τη θυμάται σ’ όλη του τη ζωή. Ολη νύχτα οι άλλοι κρατούμενοι φώναζαν από τα χωνιά ενημερώνοντας τον λαό της Κέρκυρας. Αυτές οι φωνές μέσα στη νύχτα καθώς και οι ομοβροντίες και οι κροταλισμοί του εκτελεστικού αποσπάσματος βασανίζουν ακόμα πολλούς Κερκυραίους επαναφέροντας μνήμες της πιο φρικτής περιόδου που πέρασε το νησί.

………………………………………………………………….

* Ιστορικός, δημοσιογράφος

Λαζαρέτο, το νησί του θανάτου

Λίγο πριν χαράξει η καινούργια μέρα, πριν αρχίσει ο κόσμος να βγαίνει στους δρόμους, άνοιγε η βαριά πόρτα της φυλακής. Οι μελλοθάνατοι χαιρετούσαν και ξεκινούσαν για το τελευταίο ταξίδι με το καΐκι που θα τους οδηγούσε στο Λαζαρέτο, στο Κονδυλονήσι του Μεσαίωνα, στο παλιό Λοιμοκαθαρτήριο. Λειτούργησε ως στρατόπεδο συγκέντρωσης επί ιταλικής κατοχής για τους αντιφασίστες αντιστασιακούς και ως τόπος εξορίας όλων των «επικίνδυνων» για τον στρατό κατοχής.

Τον Ιούνιο του 1943 «φιλοξενούσε» 503 πολιτικούς κρατούμενους Κερκυραίους, άλλους Επτανήσιους και τους 200 Ακροναυπλιώτες που η δικτατορία του Μεταξά παρέδωσε στους κατακτητές. Εκεί στήνονταν στον τοίχο εκείνοι που έδωσαν το «παρών» στο προσκλητήριο της συνείδησής τους. Αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και του Δημοκρατικού Στρατού όλοι τους. Ηταν το «ευχαριστώ» της πολιτείας για την προσφορά τους στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Η λίστα του θανάτου από το ληξιαρχείο Κέρκυρας κάνει λόγο για τουλάχιστον 112 αγωνιστές εκτελεσμένους. Εγκλημά τους, ότι υπερασπίστηκαν ιδανικά και αξίες σε ένα κράτος που έστηνε στον τοίχο ιδεολογίες. Μοναδικό τεκμήριο ενοχής, η άρνηση της αποκήρυξης των ιδεών τους.

Λαζαρέτο. Σε υποδέχονται οι μαρμάρινοι σταυροί με χαραγμένα τα ονόματα και το κομμάτι του τοίχου με τις σφαίρες, γεμάτο κόκκινα γαρίφαλα. Σύμβολα της θυσίας, του αγώνα, του αίματος και της μνήμης. Μια ανάλογη μάντρα όπως στην Καισαριανή, στην Κοκκινιά, στο Χαϊδάρι, στο Γουδί. Νομίζεις ότι ακούς ξανά σαν ύστατη κραυγή περηφάνιας και δύναμης το «Απόψε θα πλαγιάσουμε» που έλεγαν οι μελλοθάνατοι. Η αυλαία πέφτει και το «Επέσατε θύματα» γίνεται πια ο εθνικός ύμνος της θυσίας…

…………………………………………………………………………..

*Ιστορικός, δημοσιογράφος

Θεωρώ άδικη και άστοχη την επίθεση στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ για τον πολιτισμό. Ούτε κουκουέδικο είναι ούτε ζντανοφικό. Πάσχει, φυσικά πάσχει. Γιά να δούμε κατ’ αρχάς πού πάσχει και μετά βλέπουμε.

Ποτέ η Αριστερά δεν ήταν ένα πράμα ενιαίο, ποτέ δεν κυβέρνησε και ποτέ δεν δοκιμάστηκε στη μεγάλη δυσκολία της επαφής με τη μεσαία τάξη. Πέρασαν από τον εμφύλιο πάνω από 65 χρόνια που η Αριστερά δεν αξιοποίησε τις δυνάμεις της -πιστεύω από βαθύτατη ενοχή- σε θέματα όπως η ποιότητα ζωής, ο ευρύτερος πολιτισμός, η τέχνη. Φωτεινή εξαίρεση η «Επιθεώρηση Τέχνης» και το περιοδικό «Ο Πολίτης». Ομως τεμαχισμένη και ποικίλη διαχειρίστηκε άξονες και ξεκαθάρισε ζητήματα όπως την περιθωριοποίηση του σταλινισμού και την εσωτερική δημοκρατία. Δύο βασικά πράγματα για τα οποία σήμερα καμαρώνουμε στον ΣΥΡΙΖΑ.

Πάσχει όμως, έχει διαμορφώσει έναν κύκλο επικοινωνίας και ένα κλειστό σύστημα αυτοπροστασίας που την απομονώνει από τον κόσμο. Η απομάκρυνση καθρεφτίζεται καθαρά στο κείμενο περί πολιτισμού. Κάποιοι το λένε απουσία οράματος, πρόγραμμα χωρίς έμπνευση. Μάλλον βαριά κουβέντα, υπερβολική και κατά τη γνώμη μου λανθασμένη. Το «όραμα» εμείς από κάτω θα το διατυπώσουμε στην πράξη. Τα μόνα που ζητάμε από την αυριανή κυβέρνηση της Αριστεράς είναι: απεριόριστη ελευθερία, αυτοδιαχείριση και πολύ χρόνο. Το όραμα θα γεννηθεί, αλλά χρειάζεται χρόνος.

Και η αρχή θα γίνει από χαμηλά, απ’ τον παιδικό σταθμό, το νηπιαγωγείο, το δημοτικό. Ολος ο κόσμος θα πρέπει να ασχοληθεί με αυτό που λέμε κουλτούρα.

Οι μεμονωμένες εκφράσεις καλλιτεχνών και διανοουμένων ποτέ δεν σταμάτησαν και ποτέ δεν θα σταματήσουν, όμως δεν διαμορφώνουν αυτό που λέγεται κουλτούρα, πνευματική και φυσική καλλιέργεια.

Ουτοπία; Επανάσταση από τα κάτω; Κανείς δεν ξέρει.

Για να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε κουλτούρα πρέπει να έχουμε πολιτισμό.

Ομως:

Πολιτισμός είναι ο τρόπος ζωής της Πολιτείας. Πολιτισμός είναι όλα όσα απαρτίζουν την κοινωνική ζωή οπουδήποτε. Οταν η κοινωνική ζωή πάσχει, όταν οι κάτοικοι ζούνε κάτω από τα όρια της στοιχειώδους κοινωνικής αξιοπρέπειας, όταν πεθαίνουν τα σχολεία, η δημόσια υγεία, όταν υποθηκεύεται το μέλλον του τόπου, όταν αγνοείται ο πολίτης και οι ανάγκες του, τότε αυτός ο πολιτισμός είναι απεχθής. Τότε δεν μπορεί ούτε να δημιουργήσει τέχνη, σκέψη, ούτε να παρηγορήσει τον άνθρωπο που είναι εγκαταλειμμένος στους φόβους του. Η καθημερινότητα ενισχύει τον τρομερότερο φόβο, τον φόβο του θανάτου. Και την έλξη του θανάτου, την επιθυμία της φυγής απ’ τη ζωή, την «έξοδο» από τα εγκόσμια. Δύο εκατομμύρια άνεργοι, δηλαδή τουλάχιστον 4.000.000 κάτοικοι του τόπου τούτου ζουν σε συνθήκες φτώχειας στη σημερινή Ελλάδα. Αυτός είναι ο σημερινός πολιτισμός στη χώρα μας.

Χωρίς μέλλον. Χωρίς προοπτική. Κυρίαρχο στοιχείο η αβάσταχτη σχετικότητα σε όλα τα επίπεδα, που παράγει δειλία, ξενοφοβία, αναξιοπρέπεια, αναξιοκρατία, μίσος για τον διπλανό, τον όποιο διπλανό, απιστία, αυταρέσκεια. Ο δημόσιος χώρος συρρικνώθηκε, ίσως σε βαθμό μη αναστρέψιμο (ο δημόσιος χώρος περιλαμβάνει όλες τις μικρές/μεγάλες ιδιωτικές πρωτοβουλίες).

Αυτή είναι η πρώτη διαπίστωση που πρέπει να προτάσσεται σε κάθε σκέψη για το αύριο. Το παιδί που πάει σχολείο, επιστρέφει μέσα σε ένα περιβάλλον τέτοιου φόβου. Εκεί δεν υπάρχει θεραπεία. Εκεί το χρέος της Αριστεράς είναι να βγει έξω και να πάει στους ανθρώπους που υποφέρουν. Οι μόνοι που τραγουδάνε τον πόνο τους είναι κάτι τρελοί, περιθωριακοί, αυτοεξορισμένοι μακριά από τον βούρκο των αστών που στρογγυλοκάθονται περιμένοντας το αυριανό μενού της αριστερής διανόησης.

Οχι, το μενού θέλει σκίσιμο. Η συνταγή δεν υπάρχει, θα βρεθεί μέσα στον κόσμο των απόκληρων και των αδικημένων.

Η δεύτερη διαπίστωση είναι, λοιπόν, ότι εμείς που θα βγούμε στους δρόμους ξέρουμε λιγότερα από αυτούς που οι δρόμοι είναι ο κόσμος τους. Εμείς θα μάθουμε από αυτούς, θα ανταλλάξουμε γνώση, πάθος, εμπειρία.

Εν ολίγοις, πρέπει να μαθητεύσουμε σε ένα περιβάλλον που τόσα χρόνια μάς είναι ανοίκειο και φοβικό.

Το πρώτο έργο μας, η πρώτη έρευνα, το πρώτο ποίημα, ο πρώτος πίνακας, θεατρικό έργο, μουσική, διδασκαλία, περιοδικό, διάλεξη θα είναι:

Κανονικότητα στην καθημερινή ζωή όλων: στο σπίτι και στην εργασία.

Ισότητα στα κοινωνικά αγαθά: Υγεία, Παιδεία, Δικαιοσύνη.

……………………………………………………………………………………………

* Ζωγράφος, ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Του Γιάννη Πανούση*

Το κοινωνικό σώμα στην Ελλάδα δέχτηκε βία και τώρα παράγει βία χωρίς αίσθηση κακού, ενοχής ή εγκληματικής ευθύνης. Ολοι κινούνται στα άκρα και του (δικού τους) φόβου και της (δικής τους) απειλής κατά των άλλων.

Η εγκλωβισμένη γενιά της Μεταπολίτευσης (αφενός λόγω της ανομίας κι αφετέρου λόγω του Μνημονίου) είναι ταυτόχρονα φοβική και βίαιη, φοβισμένη και εχθρική erga omnes.

Οι διανοούμενοι κάτι μηρυκάζουν περί πολυπολιτισμικότητας και σύγκρουσης πολιτισμών. Οι πανεπιστημιακοί/ακαδημαϊκοί κρύβονται πίσω από την ουδετερότητα της επιστημονικής προσέγγισης. Τα κόμματα ενδιαφέρονται κυρίως για την ψηφοθηρική εκμετάλλευση της ανασφάλειας και του φόβου που γεννάει κάθε μορφή βίας. Οι επαγγελματίες πολιτικοί επιχειρηματολογούν με κοινοτοπίες, ευχάριστες στ’ αυτιά των νεοελλήνων.

Ο Ελληνας μαζί με τη δουλειά και τα όνειρά του έχει χάσει και την αυτογνωσία του ή έστω τη μέχρι πρόσφατα ψευδή αυτο-εικόνα του. Ζούμε όχι μόνο σε πλήρη αβεβαιότητα, αλλά και σε απόλυτη σύγχυση εννοιών και συναισθημάτων.

Εχουμε φτιάξει ένα άλλο «μοντέλο ζωής» στο μυαλό μας, έχουμε κρατήσει μια θέση εκδίκησης για ό,τι/όποιον δεν μας αρέσει και δεν μας μοιάζει, δεν μας ενδιαφέρει η δικαιοσύνη γιατί προτιμάμε τον νόμο του ­Λιντς (εδώ και τώρα), δεν έχουμε εμπιστοσύνη ούτε στους θεσμούς ούτε στον πλαϊνό μας, «αργοσβήνουμε μόνοι, αβοήθητοι και πεπλανημένοι».

Ο χρόνος τρέχει με σύγχρονους επιταχυντές της ύλης σε όλο τον κόσμο, εκτός από την Ελλάδα όπου το ρολόι κινείται αργά και βασανιστικά από το 1830 στο 1944, από εκεί στο 1974, για να σκουριάσει και να ακινητοποιηθεί στο 2010.

Ούτε η πολιτική συγκινεί την κοινωνία, ούτε η κοινωνία επιστρέφει στην ιδεολογία, ούτε οι ιδεολόγοι σχεδιάζουν το μέλλον, ούτε το μέλλον αφήνει περιθώρια για αυτόματη εθνική επιβίωση.

Ολοι αισθάνονται αναλώσιμοι σ’ ένα παιχνίδι όπου ακόμα και οι σκληροί παίκτες αγνοούν τους πλήρεις κανόνες και δεν εμπιστεύονται τον διαιτητή.

Η τυραννία του φόβου για το κακό που έρχεται, η αδυναμία κατανόησης και αποδοχής των ατομικών και συλλογικών λαθών και παθών, το παράλογο που αρνείται τον ρεαλισμό, η περί την ποιότητα της Δημοκρατίας μας περίσκεψη μοιάζει να μην αφορά ούτε τους πολιτικούς ούτε τους πολίτες. Αισθάνονται και οι μεν και οι δε ότι έχουν μπει (οριστικά;) στο περιθώριο της πολιτικής, έχουν διαβεί την πύλη της λήθης της Ιστορίας.

Ανούσιες συνωμοσιολογίες ενός λαού που πίστευε ότι ήταν περιούσιος μέχρι που τελείωσαν τα «θαύματα» της Μεταπολίτευσης και τα κόλπα των θαυματουργών, κυρίως των εκπροσώπων του «εκσυγχρονιστικού» ήθους (!), και που τώρα αναζητεί εναγωνίως καταφύγιο σε αντιδυτικές κραυγές και κλειστοφοβικές αντιλήψεις.

Ούτε πολυπολιτισμικοί, ούτε μονοπολιτισμικοί, ούτε απολιτισμικοί. Μόνο στερεότυπα και προκαταλήψεις και για μας και για τους «άλλους».

Ο,τι και να λέμε, οι ξένοι σέβονται περισσότερο την ιστορία μας από εμάς τους ίδιους. Αυτογνωσία μηδέν. Οι ευχές μας ως πραγματικότητα.

Ζήσαμε 40 μεταπολιτευτικά χρόνια με το ελληνικό όνειρο (greek dream) του «Δεν σχεδιάζω τίποτα, δεν σέβομαι κανέναν, άρα υπάρχω». Να δούμε πώς θα αντέξουμε τώρα τον ελληνικό εφιάλτη «Δεν με πιστεύει κανείς, δεν εμπιστεύομαι τον εαυτό μου, άρα δεν υπάρχω».

Ορισμένοι προτείνουν λύσεις παλιομοδίτικες prêt à porter.

Η ώρα των πολιτικών.

Η ώρα των δικαστών.

Η ώρα της συνταγματικής αναθεώρησης.

Η ώρα της απλής αναλογικής.

Η ώρα της κάθαρσης.

Τίποτα από όλα αυτά δεν πρόκειται να θεραπεύσει το ελληνικό Κακό, την παράκρουση της «αέναης αντίστασης», το ιδεολόγημα της διαρκούς αντιπαράθεσης στα όρια και στους κανόνες.

Η Δημοκρατία μας αργοπεθαίνει (με πληγές και τραύματα που της προξενούμε καθημερινά) γιατί τόσο οι θύτες όσο και τα θύματα, αλλά κυρίως οι «γιατροί», δεν πιστεύουν πλέον σ’ αυτήν ή δεν θέλουν να ζήσουν δημοκρατικά (στην ουσία υπογράφουμε μόνοι μας το συμβόλαιο θανάτου της Δημοκρατίας).

Από αυτόν τον εφιάλτη, στον οποίο χωρίς περίσκεψη μπήκαμε, δύσκολα θα βγούμε δίχως συγκρούσεις αρχαίας τραγωδίας.

……………………………………………………………..

* Βουλευτής ΔΗΜΑΡ

«Η νοσταλγία σε άνοδο» ήταν ο τίτλος του άρθρου του Νικόλα Σεβαστάκη στην «Εφ.Συν.» ( 1-11-2014). Ο φίλος και πολύτιμος συνεργάτης της εφημερίδας σημειώνει ότι «στην ύστερη νεωτερική μας εποχή, η νοσταλγία γίνεται ιδεολογία». Πράγματι, αυτό συμβαίνει. Οταν πιστεύουμε ότι το παρόν βυσσοδομεί κατά του μέλλοντός μας, η αντίδραση –σχεδόν ανακλαστική- είναι η επιστροφή στο παρελθόν. Ενα παρελθόν όμως που το ανακατασκευάζουμε, χρησιμοποιώντας παυσίπονους μύθους, αφαιρώντας τις πιο κακόφημες πλευρές του και στη συνέχεια το προβάλλουμε εξωραϊσμένο ως απάντηση στο ραχιτικό σήμερα και στο μεσίστιο αύριο.

Συνήθως, τη λογική της αναδρομικής δικαίωσης και της γλυκερής αναπόλησης υιοθετούν άνθρωποι που νιώθουν λησμονημένοι, αλλά και συλλογικότητες που έχουν βρεθεί στο περιθώριο γιατί απέτυχαν να υλοποιήσουν τους στόχους τους και είδαν τα όνειρά τους να συντρίβονται. Αναρωτιέμαι όμως αν είναι νοσταλγία, και μάλιστα στη νοσηρή εκδοχή της, η σύγκριση ανάμεσα σ’ αυτό που καταχρηστικά, κατά τη γνώμη μου, αποκαλείται φοιτητικό κίνημα και στο ομόλογό του των προηγούμενων δεκαετιών.

Οσοι συμμετείχαν στις διεργασίες στα πανεπιστήμια την «παλιά καλή εποχή» (να τη, δυστυχώς, η νοσταλγική διάθεση) δεν μπορούν να συμφιλιωθούν με την ιδέα ότι συνιστούν κίνημα διάφορες ομάδες μικρού εκτοπίσματος, μόνο και μόνο επειδή αντιπαρατίθενται στην κεντρική εξουσία. Η μαζικότητα, η θετική στάση της κοινωνίας απέναντι στα αιτήματα, η μελετημένη κλιμάκωση στο πεδίο της δράσης και το εναλλακτικό σχέδιο είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για την επιτυχή έκβαση ενός αγώνα. Αν απουσιάζουν, το «κίνημα» πορεύεται εική και ως έτυχε, γρήγορα εκφυλίζεται σε άγονη και ισχνή διαμαρτυρία, για να καταλήξει με μαθηματική ακρίβεια στην απομόνωση και την ήττα.

Ο αντίπαλος, με την τεράστια ισχύ που διαθέτει στο επικοινωνιακό επίπεδο, εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία που του παρουσιάζεται για να συκοφαντήσει οποιαδήποτε κινητοποίηση, ιδιαίτερα εκείνες που δεν συσπειρώνουν ούτε καν τα θύματα μιας πολιτικής.

Ετσι, αντί να απολογούνται, η κυβέρνηση για τη μείωση των δαπανών στην Παιδεία, τις απολύσεις υπαλλήλων του διοικητικού προσωπικού, την ομολογημένη πρόθεσή της να επιτρέψει στο ιδιωτικό κεφάλαιο να βάλει πόδι στα πανεπιστήμια και ο νέος πρύτανης για τη συμμετοχή του στο ανοσιούργημα που ονομάζεται Δημόσια Τηλεόραση και την εμπλοκή του δικηγορικού γραφείου του σε παράπλευρες επικερδείς δραστηριότητες (βλέπε «Ιός» 1-11-2014), κατηγορείται η Αριστερά ότι υποθάλπει μειοψηφικούς ακτιβισμούς, με μοναδικό στόχο να συντηρηθεί με το στανιό μια κατάσταση αγωνιστικής αναταραχής.

Ηρωες όμως χωρίς ακροατήριο δεν υπάρχουν. Κι αυτό η Αριστερά το γνωρίζει πολύ καλά.