Επιμ.: Παρή Σπίνου

Τι συμβαίνει με τον Ντάμιεν Χιρστ; Ο πλέον διάσημος, όσο και αμφιλεγόμενος εικαστικός της Βρετανίας, προβοκάτορας της σύγχρονης τέχνης, με προσωπική περιουσία άνω των 215 εκατομμυρίων λιρών, βλέπει τις τιμές των έργων του να κατρακυλούν στις δημοπρασίες, ενώ πολλά μένουν απούλητα. Ξαφνικά, πριν από λίγες μέρες αποχώρησε και από την εμβληματική γκαλερί Gagosian, κόβοντας δεσμούς 17 χρόνων.

Επειτα από την παρουσίαση των ζωγραφικών του έργων με τις κουκκίδες, τα περίφημα spot paintings, στα 11 παραρτήματα της γκαλερί σε όλο τον κόσμο (τα είδαμε πέρυσι και στην Αθήνα) και τη συνεργασία τους στη μεγάλη αναδρομική της Τέιτ Μόντερν, οι κινήσεις του Χιρστ προκαλούν ερωτήματα. Τελειώνουν οι μέρες της δόξας του 48χρονου καλλιτέχνη και αρχίζει η κατρακύλα; Eίναι ακόμα ένα θύμα της οικονομικής κρίσης ή μήπως η δημοτικότητά του βρίσκεται σε κρίση;

Η εφημερίδα «Guardian» αποκαλύπτει πως, σύμφωνα με τους αναλυτές του Αrtnet, ορισμένα από τα έργα που πούλησε απευθείας ο Χιρστ στις πολύκροτες δημοπρασίες των Σόθμπις το 2008, παρακάμπτοντας όλους τους διαμεσολαβητές, μεταπωλήθηκαν στη συνέχεια με μειωμένη κατά 30% την αρχική τιμή τους. Μάλιστα, από το 2009 και έπειτα, ένα στα τρία από τα 1.700 έργα του που βγήκαν σε δημοπρασίες, δεν κατάφερε να βρει αγοραστή.

Ο oικονομολόγος Ντον Τόμπσον, συγγραφέας του βιβλίου «Τhe $12 Million Stuffed Shark» (αναφέρεται στο διάσημο έργο του με τον ταριχευμένο καρχαρία μέσα σε φορμαλδεΰδη), επιμένει με δηλώσεις του στη βρετανική εφημερίδα ότι το διαζύγιο Χιρστ-Gagosian οφείλεται στην πτώση της αγοραστικής αξίας των έργων του κροίσου καλλιτέχνη. Τονίζει δε πως οι πωλήσεις των spot paintings δεν πήγαν καλά πέρυσι, γι' αυτό πρέπει να χαμηλώσει τις τιμές.

Παρασκήνιο στις δημοπρασίες του 2008

Επιβεβαιώνει ότι, παρ' ότι οι δημοπρασίες του 2008 είχαν χαρακτηριστεί πρωτοφανείς, οι τιμές στηρίχτηκαν τόσο από τον Γκαγκόσιαν όσο και από τον Τζέι Τζόπλιν, ιδιοκτήτη της γκαλερί White Cube και ατζέντη του Χιρστ στο Λονδίνο. Με τα «χτυπήματα» και τις αγορές που έκαναν, κάλυψαν σχεδόν τα μισά κέρδη της πρώτης μέρας της δημοπρασίας, που άγγιξε το αστρονομικό ποσό των 45,8 εκατομμυρίων δολαρίων. Αντιθέτως, στις δημοπρασίες που έγιναν μέσα στο 2012 τα έργα του εικονοκλάστη καλλιτέχνη δεν συγκέντρωσαν πάνω από 18,3 εκατ. δολάρια.

Λέει χαρακτηριστικά ο Τόμπσον: «Ο σουπερντίλερ Γκαγκοσιάν σιωπηλά υπόσχεται στους πελάτες του ότι δεν θα μειωθεί η αξία της τέχνης που αγοράζουν. Γι' αυτό και προσπάθησε να διατηρήσει ψηλά τις τιμές των έργων του Χιρστ στις δημοπρασίες του 2008. Ωστόσο, έκτοτε η αξία τους έχει μειωθεί κατά 30%, με το 1/3 να παραμένουν απούλητα».

Αντιθέτως, η θέση της Gagosian στον κόσμο της τέχνης, με έσοδα 1 δισ. δολάρια ετησίως, παραμένει ανταγωνιστική. Το περασμένο φθινόπωρο άνοιξε το 12ο παράρτημά της στο Λε Μπουρζέ, κοντά στο Παρίσι, σε αρχιτεκτονικά σχέδια του περίφημου Ζαν Νουβέλ, καθώς και ακόμα ένα χώρο τέχνης στο Ρίο ντε Ζανέιρο, ενώ προγραμματίζει εντός του 2013 και ένα μεγάλο «άουτλετ» στο Λονδίνο.

Στη μόδα τα μεταπολεμικά μπλου τσιπ

Η αλήθεια είναι ότι πλέον στο Λονδίνο οι γκαλερί δεν ερίζουν για την αποκλειστικότητα ενός καλλιτέχνη. Είναι συνηθισμένο να βλέπεις εκθέσεις του ίδιου σε διαφορετικές γκαλερί, στην ίδια πόλη. Δεν ξαφνιάζει, λοιπόν, που ο «πρίγκιπας του κιτς» Τζεφ Κουνς κάνει νερά στην Gagosian και τον Μάιο θα εκθέσει στην ανταγωνιστική Zwirner, ενώ το έτερο καλό της χαρτί, η Γιαγόι Κουσάμα, που επίσης είχε αναδρομική στην Τέιτ Μόντερν, συνεργάζεται και με την γκαλερί Victoria Miro.

Ο Αντερς Πέτερσον, αναλυτής της ArtTactic, δηλώνει στην «Guardian» ότι ο Χιρστ και η Κουσάμα δεν αποτελούν πλέον προτεραιότητα στα επιχειρηματικά σχέδια της Gagosian, μετά τη συντριβή της αγοράς τέχνης το 2008. «Η έμφαση δίνεται στα μεταπολεμικά μπλου τσιπ, όπως οι Γουόρχολ, Μπασκιά, Καλντέρ, Μπέικον, Λιχτενστάιν, Ρόθκο, Κλάιν κ.ά.». Οι καλλιτέχνες αυτοί είχαν μερίδιο 33% της παγκόσμιας αγοράς τέχνης το 2012, με πωλήσεις πάνω από 3 δισ. δολάρια.

Ομως και ο Κουνς, αντιθέτως με τον Χιρστ, βλέπει τις τιμές των έργων του να ανεβαίνουν. Το πολύχρωμο γλυπτό του «Tulip» έπιασε 33,7 εκατ. δολάρια στη δημοπρασία των Κρίστις τον Νοέμβριο, τιμή-ρεκόρ για σύγχρονο καλλιτέχνη, μετά τον Γκέρχαρντ Ρίχτερ και το έργο του «Abstraktes Bild».

Αναμφίβολα η καινούργια χρονιά κρύβει ανακατατάξεις, καθώς νέες αίθουσες τέχνης ανοίγουν και η αγορά ανακάμπτει. Οπως φαίνεται, ο ζυγός κλείνει προς μια ελίτ καλλιτεχνών, που δεν ενδιαφέρονται τόσο να αυξήσουν τα κέρδη τους -είναι άλλωστε χορτασμένοι- αλλά να διατηρήσουν το πρεστίζ τους.

Της Παρή Σπίνου

Η μοναδική ίσως φορά που θα δείτε τον Μίκυ Μάους και τη Μίνι να κάνουν έρωτα είναι στα αμερικάνικα, κάποτε απαγορευμένα, «Dirty Comics». Στις σελίδες τους η σεμνότυφη ποντικίνα… ξεσαλώνει ακόμα και με τον Ντόναλντ Ντακ! Γνωστά και ως «Fuck Books» αυτά τα κόμικς που συνδύαζαν την πορνογραφία με το χιούμορ γνώρισαν δόξες στην Αμερική την εποχή της Μεγάλης Κρίσης του 1929.

Πολιτικοί ηγέτες, ηθοποιοί του Χόλιγουντ, χάρτινοι ήρωες, προσωπικότητες της αμερικανικής κοινωνίας, κανείς δεν γλίτωνε από το ανατρεπτικό πνεύμα και την ασεβή χυδαιότητα αυτών των φυλλαδίων, που παράγονταν παράνομα και πουλιόνταν λαθραία σε όλη τη χώρα. Από τον Στάλιν και τον Μουσολίνι, από την Γκρέτα Γκάρμπο, τον Κάρι Γκράντι, τον Χοντρό και τον Λιγνό, από τον Ταρζάν μέχρι τον Ποπάι, πρόσωπα, σύμβολα και κατεστημένες ιδέες γινόταν αντικείμενα χλευασμού.

Η εικονογραφημένη έκδοση «Βρόμικα κόμικς», που μόλις κυκλοφόρησε από την «Αγρα», ανθολογεί και μας δίνει μια κατατοπιστική, όσο και αποκαλυπτική εικόνα. Βλέπουμε πως η πορνογραφία κάνει πολιτική: Ο πατερούλης Στάλιν βιάζει την κυρία του αντικομμουνιστή, Κινέζου εθνικιστή Τσανγκ Κάι-Τσεκ, ενώ ο αγέρωχος κατακτητής Μουσολίνι βιάζεται από καλλονές της Αιθιοπίας…

Ομως και η ασυδοσία του Χόλιγουντ, όπου οι συμφωνίες κλείνονται κάτω από τα σεντόνια μπαίνει στο στόχαστρο: Η Γκρέτα Γκάρμπο πείθεται στο κρεβάτι ενός Αμερικανού σκηνοθέτη να μη γυρίσει στη Σουηδία. Η «ακόρεστη» Ρίτα Χέιγουορθ λαμβάνει το μόριο του πρίγκιπα Αλι Χαν και το βάρος του σε διαμάντια. Οι αχώριστοι αδερφοί Μαρξ επιδίδονται σε όργιο με ένα κορίτσι. Ο «ερωτομανής» Κλαρκ Γκέιμπλ «κανονίζει» όλο το φαν κλαμπ του. Αντιθέτως, ο Τζίμι Κάγκνεϊ προτιμάει τα αγόρια…

Ο πουριτανισμός των μέινστριμ κόμικς δεν μένει στο απυρόβλητο. Ετσι ο πονηρός κομίστας θέλει τον Ποπάι να αποκτά το μέγεθος που μετράει με το σπανάκι, η γλυκύτατη Betty Boop γίνεται πόρνη για να αγοράσει ένα ακριβό δαχτυλίδι, ο Flash Gordon επιδίδεται σε διαστημικό σεξ.

Γνωστά και με την ονομασία «Οι Βίβλοι της Τιχουάνα» (γιατί συχνά τα αγόραζαν οι Αμερικανοί τουρίστες που παραθέριζαν στο Μεξικό) τα ερωτικά κόμικς έγιναν η «Βίβλος του σεξ» για τη συντηρητική αμερικανική κοινωνία από τις αρχές της δεκαετίας του ’20 μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ΄50, οπότε η πορνογραφία βρήκε νέους τρόπους έκφρασης και διακίνησης.

Πανταχού παρόντα με ένα σύστημα λαθραίας μεν αλλά μαζικής διανομής, σχεδιάζονταν σε σκοτεινές σοφίτες, τυπώνονταν σε υπόγεια και σε απόμερα δρομάκια και διακινούνταν από πλανόδιους πωλητές σε σχολεία, ντράγκστορ, ψιλικατζίδικα, κουρεία, συνεργεία αυτοκινήτων. Κόστιζαν μόλις 50 σεντς κι όμως αντιπροσώπευαν μια αγορά αρκετών εκατομμυρίων δολαρίων σε μια οικονομία που την είχε συνθλίψει η μεγάλη ύφεση.

Αναπόφευκτα, κάποια στιγμή μπλέχτηκε και η Μαφία, που μυρίστηκε κέρδος. Ετσι, συχνά μπράβοι πήγαιναν στα βιβλιοπωλεία τα «Βρόμικα κόμικς», κατά κανόνα τα Σάββατα μετά το κλείσιμο, και η πληρωμή ήταν πάντα σε μετρητά, επί τόπου, πριν τα καταστήματα ξανανοίξουν για τους μυημένους πελάτες τους.

Σε μορφή φυλλαδίου, μικρού σχήματος, οκτασέλιδα, συρραμμένα με καρφίτσα, τυπώνονταν σε μαύρο χρώμα και κακής ποιότητας χαρτί. Μόνο το εξώφυλλο ήταν πολλές φορές έγχρωμο. Συνήθως κακότεχνα, με πρόχειρα κείμενα αμφιλεγόμενου χιούμορ, ακόμα και ανορθόγραφα, γράφονταν από συγγραφείς που φρόντισαν να παραμείνουν ανώνυμοι.

Δεν έπαψαν όμως να αποτελούν για την εποχή τους «τα εκπαιδευτικά εγχειρίδια του σεξ», όπως τονίζει ο πολυβραβευμένος κομίστας Αρτ Σπίγκελμαν. «Αυτά τα χαριτωμένα βιβλιαράκια έχουν μια απελευθερωτικά πολύμορφη διαστροφή. Απεικονίζουν έναν εύθυμο, πριαπικό κόσμο, όπου ο ερωτικός πόθος υπερνικά τα πάντα, ακόμη και το κακό σχέδιο, την κακή σύνταξη, τα κακά αστεία και την κακή εκτύπωση».

Ομως και ο πρωτοποριακός ζωγράφος Ρόι Λίχτενσταϊν, που εμπνεύστηκε από τους χάρτινους ήρωες, είχε επισημάνει τον ανατρεπτικό τρόπο που έβλεπαν τον έρωτα, «και ως κάτι τραγελαφικό και κωμικό. Απ’ αυτή την οπτική, οι Βίβλοι της Τιχουάνα έχουν ένα γοητευτικό, αβλαβές, ατίθασο πνεύμα, που φανερώνει μια κρυφή πλευρά της εποχής τους». p.spinou@efsyn.gr

Της Παρής Σπίνου

Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της κρίσης τα μεγάλα μουσεία στις πρωτεύουσες της τέχνης αναδεικνύουν «κλασικές» αξίες. Τον εκρηκτικό ιμπρεσιονισμό του Μανέ και του Ρενουάρ, τον ρομαντισμό του Φρίντριχ, τη σκοτεινή φαντασία του Φούσλι. Στέκονται, όμως, και στην πρωτοπορία, είτε με την ντανταϊστική φωτογραφία του Μαν Ρέι, την ποπ αρτ του Λίχτενσταϊν, τα ανορθόδοξα οράματα του Μαγκρίτ, ακόμα και με τους μουσικούς πειραματισμούς του Ντέιβιντ Μπάουι.

ΛΟΝΔΙΝΟ. Το Βρετανικό Μουσείο ήδη διαφημίζει τη μεγάλη αρχαιολογική έκθεση της άνοιξης «Life and death in Pompeii and Herculaneum», που μέσα από 250 αντικείμενα ανασκαφών (γλυπτά, αγγεία, έπιπλα κ.λπ.) αποκαλύπτει την καθημερινή ζωή στην Πομπηία και στο Ερκολάνο -από τις εμπορικές συναλλαγές μέχρι την ανατροφή των παιδιών- πριν η έκρηξη του Βεζούβιου τη διακόψει βίαια.

-Την επιδεξιότητα του κορυφαίου ιμπρεσιονιστή Εντουάρ Μανέ στο πορτρέτο και τη σχέση του με την παρισινή κοινωνία τής εποχής παρουσιάζει η έκθεση «Manet: Portraying Life» στη Royal Academy of Arts. Ιδιαίτερα δημοφιλή είναι τα πορτρέτα των Ζολά και Μαλαρμέ, καθώς και της συζύγου του Σουζάν (από 26/1).

-Πάμπλο Πικάσο και Κατρίν Ντενέβ, Κικί ντε Μονπαρνάς και Λι Μίλερ. Πορτρέτα καλλιτεχνών, φίλων αλλά και γυναικών που έγιναν μούσες του Μαν Ρέι βρίσκονται στο επίκεντρο της έκθεσης που εγκαινιάζεται αρχές Φεβρουαρίου στη National Portrait Gallery με 150 φωτογραφίες του ντανταϊστή καλλιτέχνη.

-Ποπ είδωλο, μουσικός που επιδρά μέχρι σήμερα, χαμαιλέων της εικόνας, ο Ντέιβιντ Μπάουι έχει την τιμητική του την άνοιξη στο Victoria and Albert Μuseum. Φωτογραφίες, βίντεο κλιπ, ταινίες, χειρόγραφες παρτιτούρες, άλμπουμ, κοστούμια και μουσικά όργανα από τη συλλογή του, περισσότερα από 300 αντικείμενα συνθέτουν την εκκεντρική ζωή του.

-Η Τate Britain ξανανοίγει όλες τις αίθουσές της στις 12/2 με μια μεγάλη θεματική έκθεση από τις συλλογές της: «Looking at the View». Πώς έχει αλλάξει ο τρόπος που οι καλλιτέχνες «κοιτούν» το τοπίο τα τελευταία 300 χρόνια; Απρόσμενες συμπτώσεις, αλλά και ακραίες αντιθέσεις στην τεχνική, στην οπτική, στις διαστάσεις, από τον κορυφαίο τοπιογράφο Γουίλιαμ Τέρνερ έως την προκλητική Τρέισι Εϊμιν.

-Η νεότερη αδελφή της, η Tate Μodern, επιφυλάσσει την ίδια εποχή μια αναδρομική του εμβληματικού Αμερικανού ζωγράφου Ρόι Λίχτενσταϊν με 125 έργα και γλυπτά του. Με επιρροές από τα κόμικς και τη διαφήμιση, με έντονα χρώματα και χαρακτηριστικές λέξεις, ο κόσμος του παραμένει συναρπαστικός.

ΒΕΝΕΤΙΑ. Το καλοκαίρι θα γεμίσει και πάλι από καλλιτέχνες και φιλότεχνους τουρίστες, με την ευκαιρία της 55ης Μπιενάλε, που επιμελείται ο Μασιμιλιάνο Γκόνι και έχει τίτλο «Τhe Encyclopedic Palace» (1/6-24/11). Με έμπνευση το φανταστικό μουσείο, που οραματίστηκε ο αυτοδίδακτος Αμερικανοϊταλός καλλιτέχνης Μαρίνο Αουρίτι το 1955, θα συνδυάσει τη σύγχρονη τέχνη με ιστορικά ντοκουμέντα για να εξερευνήσει, «τον τρόπο με τον οποίο οι εικόνες χρησιμοποιούνται για να συγκροτήσουν τη γνώση και να διαμορφώσουν την εμπειρία μας από τον κόσμο».

ΠΑΡΙΣΙ. Πανόραμα της γερμανικής ζωγραφικής, από τον ρομαντισμό του Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ μέχρι τον ρεαλισμό του Οτο Ντιξ που έδρασε στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, αποτελεί η έκθεση «German Throught and Painting, from Friedrich to Beckman, 1800-1939», που εγκαινιάζεται τον Μάρτιο στο Λούβρο.

-Στους ζωγράφους του φανταστικού, όπως οι Φούσλι, Ντελακρουά, Γκόγια, Ερνστ, οι οποίοι απεικόνισαν έναν κόσμο σκοτεινό, τρομερό, κρυμμένο στο υποσυνείδητο είναι αφιερωμένη η έκθεση «The angel of the odd. Dark Romanticism from Fussli to Max Ernst», στο Musee d' Orsay (από 5/3).

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Παρισινός αέρας θα φυσήξει και στην άλλη άκρη του Ατλαντικού. Το Μetropolitan Museum of Art θα φιλοξενήσει την περιοδεύουσα έκθεση «Impressionism, Fashion and Modernity» (26/2-27/3), που φέρνει στο προσκήνιο τον ρόλο της μόδας στο έργων των ιμπρεσιονιστών. Μέσα από έργα των Μανέ, Μονέ, Ρενουάρ, αλλά και με κοστούμια, αξεσουάρ, φωτογραφίες και αφίσες της εποχής αναδεικνύεται το Παρίσι ως διαχρονική «πρωτεύουσα της μόδας και του στιλ».

-Ο μυστηριώδης κύριος Μαγκρίτ αποκαλύπτεται στην έκθεση «The Mystery of the Ordinary, 1926-1938» του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης, με 80 πίνακες που αντικατοπτρίζουν τα ανορθόδοξα οράματά του. Η μεταμόρφωση, ο τρόπος που τα μικρά αντικείμενα γίνονται υπερμεγέθη ή αποκτούν άλλη σημασία δίνουν αφορμή για ένα εικαστικό ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων (22/9-12/12)

Της Παρής Σπίνου

Αρχαιολογική εξόρμηση για την προβολή της ιστορίας και του πολιτισμού της στο διεθνές κοινό επεφύλαξε η Κύπρος με την ευκαιρία της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τέσσερις μεγάλες εκθέσεις διοργανώνονται αυτό τον καιρό, σε συνεργασία με μεγάλα μουσεία, στις Βρυξέλλες, στο Παρίσι, στη Ρώμη αλλά και στο Πρίνστον, καλύπτοντας ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα από τη Νεολιθική Εποχή έως τους μεσαιωνικούς χρόνους. Κοινός στόχος είναι να διαγραφεί η ιστορία της Κύπρου ανά τους αιώνες και να διερευνηθεί ο ρόλος και η σημασία της στη Μεσόγειο.

Λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, σταυροδρόμι τριών ηπείρων και σημαντικών θαλάσσιων δρόμων, η Κύπρος ανέκαθεν υπήρξε σημείο συνάντησης ανθρώπων και ιδεών. Η τέχνη και ο πολιτισμός της χαρακτηρίζονται από μια γοητευτική μείξη στοιχείων από το Αιγαίο, την Αίγυπτο, τη Μικρά Ασία και την Εγγύς Ανατολή.

«Στη σημερινή εποχή της παγκοσμιοποίησης έχει ενδιαφέρον να δούμε πως στο παρελθόν η Κύπρος ανέπτυξε εποικοδομητικό διάλογο με τις γύρω περιοχές. Γέννησε μια κοινωνία με έντονα πολυπολιτισμικό χαρακτήρα, ανοικτή στο καινούργιο και ανεκτική στη διαφορετικότητα», τονίζει ο αρχαιολόγος δόκτωρ Νίκος Παπαδημητρίου, ο οποίος έχει τη μουσειολογική επιμέλεια της έκθεσης στα Βασιλικά Μουσεία Τέχνης και Ιστορίας, στις Βρυξέλλες.

«Οι επιδράσεις έφταναν μέσω του εμπορίου, διπλωματικών επαφών, καλλιτεχνικών ανταλλαγών, μεταναστεύσεων ή ακόμη και πολέμων, ενώ επηρέαζαν κάθε έκφανση της καθημερινής ζωής, από τη γραφή και την τέχνη, μέχρι τη θρησκεία και τη διοίκηση».

Κορυφαία της τετραλογίας, η έκθεση «Αρχαία Κύπρος: Διάλογοι πολιτισμών» στις Βρυξέλλες (μέχρι 17 Φεβρουαρίου, με επιστημονική επιμέλεια της Εφόρου Αρχαιοτήτων δόκτορος Δέσπως Πηλείδου) εξετάζει την ιστορία της μέσα από το πρίσμα των επαφών με άλλους λαούς της Μεσογείου.

Ωστόσο, εκτός από τις εξωγενείς επιδράσεις είχε την ικανότητα να διατηρεί ντόπιες παραδόσεις στη γλώσσα, τη λατρεία, την πολιτική οργάνωση. Σε αυτό συνέβαλε ο νησιώτικος χαρακτήρας της. Με φυσικό πλούτο και μεταλλεία που εξασφάλιζαν αυτάρκεια, και τη θάλασσα να λειτουργεί ως δρόμος επικοινωνίας αλλά και ως φυσικό όριο, οι κάτοικοι του νησιού συνδύασαν αρμονικά την καινοτομία με την παράδοση και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα με την τοπική ταυτότητα.

- «Κύπρος: το νησί της Αφροδίτης». Οχι τυχαία, η Κύπρος είναι συνώνυμη με την Αφροδίτη, που σύμφωνα με τον μύθο αναδύθηκε από τη θάλασσα. Σ' αυτή τη μεγάλη γυναικεία θεότητα, που λατρευόταν στο νησί ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, είναι αφιερωμένη η έκθεση που φιλοξενείται στη Ρώμη, στο Palazzo del Quirinale. Περιλαμβάνει ευρήματα από διάφορες ιστορικές περιόδους που απεικονίζουν τη θεά σε ποικίλες εκφάνσεις: εγκυμονούσα, κουροτρόφο, προστάτιδα της βλάστησης, σύμβολο της ομορφιάς και του έρωτα.

Οι διαρκείς μεταμορφώσεις της αντανακλούν τις αλλαγές των καλλιτεχνικών τάσεων ανά περίοδο, σχετίζονται όμως και με το φαινόμενο του θρησκευτικού συγκρητισμού στην αρχαιότητα. Γιατί η Αφροδίτη δεν αναγνωριζόταν μόνο ως Ελληνίδα θεά. Ταυτίστηκε κατά καιρούς με τη φοινικική Αστάρτη και την αιγυπτιακή Αθώρ. Λατρεύτηκε ως θεά της γονιμότητας και της αναπαραγωγής και διαχρονικά είχε την ικανότητα να εξασφαλίζει τη συνέχιση της ζωής.

- Η έκθεση στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι με τίτλο «Η Κύπρος ανάμεσα στο Βυζάντιο και τη Δύση, 4ος-16ος αιώνας» (έως 28/1) εστιάζει στην περίοδο κατά την οποία ο χριστιανισμός επικράτησε σε όλη την έκταση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, έως την κατάκτηση του νησιού από τους Οθωμανούς, το 1571.

Δεν ήταν και λίγοι οι κατακτητές που πέρασαν από την Κύπρο. Με σπάνια έργα τέχνης από κυπριακά μουσεία και τις συλλογές της αρχιεπισκοπής, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν το πλούσιο μεσαιωνικό παρελθόν του νησιού που πέρασε από βυζαντινή, λατινική, φραγκική και ενετική κατοχή. Υιοθέτησε πολιτισμικά στοιχεία διαφορετικών προελεύσεων, αλλά παρέμεινε πάντα διαποτισμένο από την παράδοση του Βυζαντίου.

- Στο Πανεπιστημιακό Μουσείο Τέχνης στο Πρίνστον παρουσιάζονται τα σημαντικότερα ευρήματα από την Πόλη Χρυσοχού, που ανασκάπτεται από το πανεπιστήμιο εδώ και δύο δεκαετίες. Στο φως έχουν έρθει τμήματα της αρχαίας πόλης, που κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους, ενώ παρήκμασε στα τέλη της μεσαιωνικής εποχής.

Η έκθεση αναδεικνύει το αρχαϊκό και κλασικό Μάριον, ένα από τα ανεξάρτητα βασίλεια της αρχαίας Κύπρου γνωστό για τον πλούτο και τα σπουδαία ταφικά μνημεία του. Τρισδιάστατες αναπαραγωγές κτιρίων της κλασικής, ρωμαϊκής και πρώιμης χριστιανικής περιόδου που δημιουργήθηκαν από το Πρίνστον δίνουν στο κοινό μια ζωντανή αίσθηση της αρχιτεκτονικής της αρχαίας πόλης.

p.spinou@efsyn.gr

Στιγμές σαν αυτές από την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη αποτυπώθηκαν στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του, αποκαλύπτοντας την απλή, καθαρή ματιά του πάνω στο φυσικό τοπίο και τους ανθρώπους: Ορεινοί όγκοι, ήρεμα νερά, δέντρα που ρίχνουν τον ίσκιο τους στα πλακόστρωτα, αρχαία σπαράγματα, πρόσωπα σoβαρά.

«Η ανάγκη του να δει τα πράγματα «καθαρά» -τους τόπους, τα περιστατικά και τους ανθρώπους που σημάδεψαν το ταξίδι της ζωής του- είναι ίσως η κύρια διαπλαστική δύναμη πίσω από το έργο του, ομοούσια με την επιθυμία του να «μιλήσει απλά», όπως την είχε εκφράσει σ' ένα του ποίημα γραμμένο το 1942, εν καιρώ πολέμου», σημειώνει ο Διονύσης Καψάλης, διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) με την ευκαιρία της έκθεσης «Με το φακό του Γιώργου Σεφέρη».

Από τις 17 Ιανουαρίου μέχρι 16 Φεβρουαρίου στο Μιλάνο, στο ιστορικό κτίριο Palazzo Sormani, 60 φωτογραφίες από τις εκατοντάδες που τράβηξε ο Σεφέρης σε μια πενηντάχρονη διαδρομή, θα μιλήσουν απλά αλλά αποκαλυπτικά στους επισκέπτες της έκθεσης που οργανώνει το ΜΙΕΤ σε συνεργασία με το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας, θέλοντας να αναδείξει τον φωτογράφο πίσω από τον ποιητή.

Αλλωστε, το ΜΙΕΤ έχει ολόκληρο το Φωτογραφικό Αρχείο Γιώργου Σεφέρη, ύστερα από τη δωρεά της συντρόφου του Μαρώς Σεφέρη το 1984 και της κόρης της Aννας Λόντου το 1999. Περιλαμβάνει δε πάνω από δυόμισι χιλιάδες αρνητικά φωτογραφιών, που έβγαλε ο νομπελίστας μας, από το 1920, όταν ήταν ακόμη φοιτητής στο Παρίσι, ώς τον τελευταίο χρόνο της ζωής του (1971).

Ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής, διπλωμάτης αλλά και λάτρης του φακού ο Σεφέρης έκανε μόνο ασπρόμαυρες λήψεις, ακόμα κι όταν διαδόθηκε το έγχρωμο φιλμ, γιατί τις θεωρούσε «πιο δύσκολες». Συνήθως δεν τύπωνε, κρατούσε μόνο όσα αρνητικά τον ενδιέφεραν. Στο περιθώριό τους σημείωνε με μελάνι έναν κωδικό και τα φύλαγε προσεκτικά μέσα σε πλαστικές θήκες και ριζόχαρτα.

«Τον ενδιέφερε πολύ η φωτογραφία ως τέχνη, ως μάθημα. Ξεχώριζε την ωραία από την άσχημη ή την ωραιοπαθή φωτογραφία. Του άρεσε ο άνθρωπος με καλό μάτι», σύμφωνα με τη Μαρώ Σεφέρη.

Ο ίδιος ο ποιητής σημείωνε τις εντυπώσεις του από τα πολυάριθμα ταξίδια του: «Σταματήσαμε λίγο πιο κάτω από το Amshit και κοιτάξαμε τον ήλιο να βουλιάζει στην ήσυχη θάλασσα της Φοινίκης. Μα γιατί κάποτε βλέπει κανείς τα πράγματα καθαρά –θέλω να πω όπως όταν η φωτογραφική μηχανή είναι σωστά κανονισμένη».

Κι αλλού: «Σήμερα κρέμασα πάνω από το γραφείο μου τη μοναδική φωτογραφία ενός ελληνικού τοπίου που βρέθηκε, ολωσδιόλου τυχαία, μέσα σε κάτι χαρτιά. Τη φωτογραφία της μεγάλης άγκυρας του Πόρου. Την είχα κάνει ένα πρωί της άνοιξης του ’40. Καθώς την κοιτάζω τώρα αισθάνομαι την ψυχή μου πλημμυρισμένη. Αλλά δεν είναι αυτά που μου χρειάζουνται: πελεκώντας τον εαυτό μας, έτσι γράφουμε.»

Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος έγραφε στο λεύκωμα «Οι φωτογραφίες του Γιώργου Σεφέρη», που κυκλοφόρησε το ΜΙΕΤ το 2000, γιορτάζοντας τα 100 χρόνια από τη γέννησή του.

«Ο Σεφέρης διαθέτει πράγματι το ένστικτο και την οπτική που σπρώχνει ένα φωτογράφο να διαλέξει το συγκεκριμένο θέμα και να γυρίσει την πλάτη του σε μιαν «ωραία» ή σε μια «ρομαντική» εικόνα αμφισβητούμενης αισθητικής. Πέρα από την όποια καλλιτεχνική ή αισθητική τους αξία, οι φωτογραφίες αυτές προέρχονται από την αμοιβαία, αμφίδρομη σχέση του ποιητή με τον γύρω του κόσμο».

Στην καλαίσθητη έκδοση ο Ε.Χ. Κάσδαγλης επεσήμαινε επίσης πως οι εικόνες του «είναι κάτι παραπάνω από το καλό καδράρισμα, την ακρίβεια του θέματος, την καθαρότητα του περιγράμματος, τη σωστή φωτοσκίαση, την έγνοια του ουσιώδους. Είναι η «στεκάμενη ζωή ανάμεσα στον ύπνο και το θάνατο», το αέναο παιχνίδι του Σεφέρη με το φως και τη σκιά».

Παρή Σπίνου

Της Παρής Σπίνου

Την κοινωνική της ευαισθησία έδειξε αυτή τη χρονιά η Ακαδημία Αθηνών, προτάσσοντας αντιρατσιστικό μήνυμα και βραβεύοντας, μετά θάνατον, για «υπέρτατη πράξη αυτοθυσίας», τους δύο νεαρούς Πακιστανούς, τον 18χρονο Χομαγιούν Ανγουάρ και τον 32χρονο Βακάρ Αχμεντ, οι οποίοι τον περασμένο Απρίλιο βρήκαν τραγικό θάνατο στην προσπάθειά τους να απεγκλωβίσουν ένα ηλικιωμένο ζευγάρι από τις ράγες του τρένου.

Στην καθιερωμένη πανηγυρική συνεδρία, χθες το απόγευμα, στο νεοκλασικό κτίριο της Ακαδημίας Αθηνών, το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας απένειμε τα βραβεία 2012 -τα περισσότερα συνοδεύονται από χρηματικά έπαθλα- σε λογοτέχνες, καλλιτέχνες και επιστήμονες, σε άτομα και ιδρύματα που σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς προάγουν την κοινωνική πρόνοια, αναπτύσσουν φιλανθρωπική δράση, διασώζουν την πολιτιστική μας κληρονομιά ή επιδεικνύουν οικολογική ευαισθησία.

Ιδρυμα Πέτρου Χάρη

Φέτος για πρώτη φορά το Ιδρυμα Πέτρου Χάρη δίνει το Βραβείο Μυθιστορήματος στον 50χρονο, ήδη αναγνωρισμένο συγγραφέα Νίκο Παναγιωτόπουλο για το επίκαιρο, πολιτικά αιχμηρό βιβλίο του «Τα παιδιά του Κάιν» (χρηματικό έπαθλο 6.000 ευρώ), στο οποίο καταγράφει τις ένδοξες μέρες αλλά και την κρίση της γενιάς του.

Το Βραβείο Διηγήματος απονεμήθηκε στον Γιώργο Σκαμπαρδώνη για την απολαυστική συλλογή «Περιπολών περί πολλών τυρβάζω», εμπνευσμένη κυρίως από τη γενέτειρά του Θεσσαλονίκη, και το Βραβείο Δοκιμίου στον Δημήτρη Αρβανιτάκη για το βιβλίο «Στο δρόμο για τις Πατρίδες» (6.000 ευρώ στο καθένα).

Για το σύνολο του έργου του ο Μανόλης Πρατικάκης, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του ’70, τιμήθηκε με Βραβείο Ποιήσεως. Και για την πολύχρονη προσφορά της, η δραστήρια Λίτσα Ψαραύτη με το Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας (10.000 ευρώ στον καθένα).

Ιδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη

Οπως φαίνεται όμως, το 2012 είναι η χρονιά του Γιώργου Συμπάρδη. Αφού απέσπασε, στις αρχές του μήνα, το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για την πολυδιαβασμένη «Υπόσχεση γάμου», τιμάται τώρα και με το Βραβείο Μυθιστορήματος του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη (6.000 ευρώ). Τα βραβεία τού εν λόγω ιδρύματος της Ακαδημίας συμπίπτουν με τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία και στην περίπτωση του Γιάννη Ευσταθιάδη. Αφού πρώτα μοιράστηκε με την Ερση Σωτηροπούλου το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος, ο Ευσταθιάδης τιμήθηκε χθες με Βραβείο Δοκιμίου για το σύνολο του έργου του, όπου συχνά-πυκνά συνδέει τον λόγο με τη μουσική (10.000 ευρώ).

Βραβείο Ποιήσεως για το σύνολο του έργου του δόθηκε στον Χριστόφορο Λιοντάκη (10.000 ευρώ). Το Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας στη Σοφία Γιαλουράκη, επίσης για την πορεία της μέχρι σήμερα (10.000 ευρώ). Τέλος, η θεατρική συγγραφέας Ελενα Πέγκα πήρε το Βραβείο Διηγήματος για τις κοσμοπολίτικες ιστορίες της «Σφιχτές ζώνες και άλλα δέρματα».

Τάξη των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών

Τρία μετάλλια,12 βραβεία, έναν έπαινο και μια εύφημο μνεία απένειμε συνολικά η Τάξη των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών. Ειδικότερα, τιμήθηκε μεταθανάτια ο Ρένος Αποστολίδης, καθώς και οι γιοι του Ηρκος και Στάντης Αποστολίδης για το κορυφαίο έργο ζωής, το εξάτομο «Johann Gustav Droysen, P.-H.-Σ. Αποστολίδης “Ιστορία του Ελληνισμού (Ιστορία του Μ. Αλεξάνδρου-Διαδόχων-Επιγόνων)”», που κυκλοφορεί από την Alpha Tράπεζα (1996-2011). Πρόκειται για το Βραβείο εις μνήμην Ολγας Τσακατίκα-Δεσποτοπούλου, με χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ για βιβλίο επί θεμάτων αρχαιολογίας ή ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας.

* Στον καθηγητή Χαράλαμπο Μπούρα απονεμήθηκε το Βραβείο Μαρίας Σ. Θεοχάρη (5.000 ευρώ) για πρωτότυπη επιστημονική μελέτη της τελευταίας τριετίας, με θέμα από τη βυζαντινή ή μεταβυζαντινή περίοδο, για το βιβλίο του «Βυζαντινή Αθήνα 10ος-12ος αι.» (Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα 2010).

*Χρυσό Μετάλλιο στο περιοδικό σύγγραμμα «Αρχαιολογική Εφημερίς» (1837) για την 175ετή συμβολή του στην πρόοδο και καλλιέργεια της αρχαιολογικής επιστήμης.

*Αργυρό Μετάλλιο στον Ιορδάνη Δημακόπουλο, αρχιτέκτονα, γεν. διευθυντή Αναστηλώσεων των Μνημείων της Ελλάδος, ε.τ. του ΥΠΠΟ, «σε αναγνώριση του υψηλής στάθμης επιστημονικού του έργου και προσφοράς του».

* Βραβείο Σπύρου Μοτσενίγκου (5.000 ευρώ) στον Αρη Γαρουφαλή, διακεκριμένο πιανίστα, μουσικό παιδαγωγό και διευθυντή του Ωδείου Αθηνών, «για το σύνολο της υψηλής στάθμης καλλιτεχνικής και εκπαιδευτικής του προσφοράς».

*Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών στον ζωγράφο και χαράκτη Γιώργο Ιωάννου για το σύνολο της εικαστικής του δημιουργίας, καθώς και στον σκιτσογράφο Γιάννη Κυριακόπουλο, τον γνωστό σε όλους μας ΚΥΡ, για το σύνολο του καλλιτεχνικού του έργου.

*Οι κινηματογραφιστές και παραγωγοί εκπομπών Γιώργος και Ηρώ Σγουράκη τιμήθηκαν επίσης με Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για τις εκπομπές πνευματικού, ιστορικού-καλλιτεχνικού περιεχομένου, με τις οποίες προάγεται η ελληνική ποιοτική τηλεόραση.

* Ακόμα, η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας, που ιδρύθηκε το 1952, τιμήθηκε με Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το σημαντικό εκπαιδευτικό και μορφωτικό της έργο.

Τάξη των Θετικών Επιστημών

Η Τάξη των Θετικών Επιστημών τίμησε, μεταξύ άλλων, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης για την προώθηση της επιστημονικής γνώσης και την ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων του (Βραβείο Εμμανουήλ Μπενάκη, 10.000 ευρώ).

Βράβευσε επίσης νέους επιστήμονες: Τον πρώτο αριστεύσαντα, πτυχιούχο της Ιατρικής Σχολής Αθηνών (2010-11) Νικόλαο Σπηλιά (Βραβείο Αικατερίνης Κέπετζη, 3.000 ευρώ). Τους Χρυσούλα Λίτινα, απόφοιτο του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστημίου Θράκης και Ιάσονα Χαλμούκη, απόφοιτο του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών Πανεπιστημίου Πατρών, ως ικανότερους στο μάθημα της Γεωδαισίας (Βραβεία Δημητρίου Λαμπαδαρίου, 3.000 ευρώ το καθένα).

Τάξη των Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών

Εμφαση δόθηκε σε σωματεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα που στηρίζουν την κοινωνική πρόνοια ή αναπτύσσουν φιλανθρωπική δράση. Ετσι, ο Σύλλογος Γονιών παιδιών με νεοπλασματική ασθένεια «Η ΦΛΟΓΑ», που συμπλήρωσε 30 χρόνια προσφοράς στα παιδιά που πάσχουν από καρκίνο, με παροχή ιατρικής, ψυχικής και κοινωνικής φροντίδας και στήριξη των οικογενειών τους, διακρίθηκε με το Βραβείο Νικολάου Καρόλου (5.000 ευρώ).

Το Βραβείο Αικατερίνης Π. Οικονόμου (5.000 ευρώ) απονεμήθηκε στην Εταιρεία Προστασίας Σπαστικών, που εδώ και 40 χρόνια βρίσκεται κοντά σε παιδιά, νέους και ενήλικες που πάσχουν από εγκεφαλική παράλυση. Συστηματικά παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες, προγράμματα και δραστηριότητες που αποβλέπουν στη βελτίωση και προαγωγή της ποιότητας της ζωής τους. Επαινος «οίκοθεν» δόθηκε όμως και στον Θεόδωρο Μονέο, ο οποίος με κίνδυνο της ζωής του τον Νοέμβριο του 2009 καταδίωξε ένοπλο δράστη ληστείας περιπτέρου στη Νίκαια και συνέβαλε στη σύλληψή του.

Εκπληξη και συγκίνηση

Γιάννης Κυριακόπουλος (ΚΥΡ), σκιτσογράφος

Χαίρομαι που ένα τόσο σοβαρό ίδρυμα όπως η Ακαδημία βραβεύει το χιούμορ. Χρειαζόμαστε τη γελοιογραφία, ιδιαίτερα στις μέρες μας, γιατί δεν προκαλεί μόνο γέλιο, αλλά και προβληματίζει. Το βραβείο πάει σε όλους τους συναδέλφους μου γιατί στην Ελλάδα έχουμε από τα καλύτερα «τιμ» γελοιογράφων.

Νίκος Παναγιωτόπουλος, συγγραφέας

Ηταν μια ευχάριστη έκπληξη για μένα, συγκινητική. Κατά την άποψή μου, τα βραβεία, γενικά, είναι ένα στοίχημα με τον χρόνο. Κάποιοι ποντάρουν σε κάτι και απομένει να δούμε εάν θα δικαιωθούν. Ευχαριστώ την Ακαδημία Αθηνών, που με τιμά.

Ελενα Πέγκα, συγγραφέας

Ηταν μια ευχάριστη έκπληξη, αρκετά τολμηρή για την Ακαδημία, που επέλεξε να βραβεύσει το τρίτο κατά σειρά βιβλίο μου. Προέρχομαι από τον χώρο του θεάτρου και για τον λόγο αυτό οι ιστορίες που αφηγούμαι είναι σαν μικρά θεατρικά. Το θέατρο απευθύνεται στον θεατή, χρειάζεται τη διαμεσολάβησή του. Η συγγραφή είναι πιο προσωπική, πιο μοναχική και φτάνει κατευθείαν στον αναγνώστη. Και τα δύο όμως είναι εξίσου βασανιστικά για τον δημιουργό.

Γιώργος Σκαμπαρδώνης, συγγραφέας

Τα βραβεία της Ακαδημίας Αθηνών μας υπενθυμίζουν ότι η λογοτεχνία, η πεζογραφία, υπάρχουν ως καταφυγή, ως στήριγμα αλλά και για να διασχίζουν τους δύσκολους καιρούς σαν παγοθραυστικό. Τα Ευαγγέλια, τα ποιήματα, τα διηγήματα, ο Λόγος ήταν πάντα που μας κράτησαν στις σκοτεινές μέρες, μας κράτησαν και μας ενέπνευσαν ώστε να μπορέσουμε να περάσουμε απέναντι.

Γιώργος Ιωάννου, ζωγράφος

Σε όλη τη διάρκεια της καλλιτεχνικής μου διαδρομής πίστευα πως η δουλειά μου όφειλε ν' ακολουθήσει ένα προσωπικό ιδίωμα, απέχοντας από μιμήσεις και προσανατολισμούς εξαρτημένους από τα πρότυπα και τις μανιέρες που επικρατούσαν και διακινούνταν ποικιλοτρόπως. Αφοσιωμένος ολοκληρωτικά στο έργο μου, ερμητικά κλεισμένος στον εαυτό μου, με σκληρή δουλειά δημιούργησα τελικά μια απόλυτα προσωπική και αναγνωρίσιμη γραφή. Οι διεθνείς διακρίσεις του παρελθόντος και η τωρινή βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών επιβεβαιώνουν ότι πέτυχα τον στόχο μου. Τους ευχαριστώ θερμά.

Λίτσα Ψαραύτη, συγγραφέας βιβλίων για παιδιά

Νιώθω μεγάλη χαρά. Δεν είναι μόνο τιμή στο πρόσωπό μου αλλά και σε όλη την παιδική λογοτεχνία, στους συγγραφείς που δημιουργούν τους αυριανούς αναγνώστες. Στην εποχή της οικονομικής κρίσης και της κρίσης αξιών, η παιδική λογοτεχνία προσφέρει ψυχαγωγία, ξεκούραση, κριτικό πνεύμα. Γιατί το βιβλίο δίνει τεράστιες δυνατότητες μόρφωσης και ψυχικής και ηθικής ανύψωσης. Είναι ένα αγαθό που πρέπει να φτάνει στα χέρια των παιδιών και ο καλύτερος τρόπος είναι μέσω των σχολικών βιβλιοθηκών και του προγράμματος «Φιλαναγνωσία» του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου. Τα παιδιά πρέπει να φαντάζονται, να ελπίζουν, να ονειρεύονται και γι' αυτά προσπαθούμε.