Για πρώτη φορά αυτόν τον Ιανουάριο δεν πήραμε τον Γιώργο Λούκο τηλέφωνο να μας δώσει ένα-δυο tips από το πρόγραμμα του Ελληνικού Φεστιβάλ το καλοκαίρι. Ατιμο ΥΠΠΟ με τις ενστάσεις και τις καθυστερήσεις σου. Παρ' όλα αυτά τα καλλιτεχνικά χάιλαϊτ μιας χρονιάς, που μόνο εύκολη δεν θα είναι για όλους μας, δεν είναι και λίγα. Τα απαριθμούμε και παίρνουμε βαθιές ανάσες αισιοδοξίας και δύναμης.

ΘΕΑΤΡΟ

Η σειρά του Αχιλλέα: Και μετά την «Οδύσσεια» έρχεται… ετεροχρονισμένα η «Ιλιάδα» σε παγκόσμια πρώτη παράστασή της. Με το έπος του Ομήρου καταπιάνεται μήνες τώρα ο Στάθης Λιβαθινός θεατροποιώντας τις είκοσι τέσσερις ραψωδίες του πάνω στην καινούργια μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη. Εχει επιστρατεύσει αρκετούς ηθοποιούς από την ομάδα της παλιάς «Πειραματικής Σκηνής» του Εθνικού Θεάτρου. Η πρεμιέρα αναμένεται προς τα τέλη Μαρτίου.

Στεφανία Γουλιώτη aka Σεν Τε: Τον ρόλο έχουν ερμηνεύσει η Βέρα Ζαβιτσιάνου, η Αλέκα Παΐζη, η Νίκη Τριανταφυλλίδη, η Αννα Κοκκίνου. Τώρα ήρθε η στιγμή της Στεφανίας Γουλιώτη. Στο έργο του Μπρεχτ «Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν» η καλή ηθοποιός υποδύεται την πόρνη Σεν Τε, τον μοναδικό καλό άνθρωπο που έχουν εντοπίσει οι θεοί επί της γης.

Την παράσταση, που ανεβαίνει στις 18 Ιανουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, σκηνοθετεί η ολοταχώς ανερχόμενη σκηνοθέτις Κατερίνα Ευαγγελάτου. Παίζουν ακόμα οι Αλεξάνδρα Λέρτα, Δαυίδ Μαλτέζε, Νικόλας Παπαγιάννης, Μαρία Παρασύρη, Ομηρος Πουλάκης, Νάνσυ Σιδέρη, Σωτήρης Τσακομίδης

Ο Αισχύλος στα χέρια του Ο' Νιλ: «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» σκηνοθετεί στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ο καλλιτεχνικός του διευθυντής Γιάννης Χουβαρδάς. Ο Ευγένιος Ο' Νιλ έχει επεξεργαστεί την τριλογία της «Ορέστειας» μεταγράφοντάς τη στο δικό του «σήμερα» -μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου στην Αμερική- αποκαλύπτοντας τη διαβρωμένη εικόνα της αστικής τάξης, κρυμμένης πίσω από ένα άψογο προσωπείο.

Παίζουν οι Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Ακύλλας Καραζήσης, Χρήστος Λούλης, Γιώργος Κοτανίδης, Θέμις Μπαζάκα, Μαρία Πρωτόπαππα, Γιούλικα Σκαφιδά, Μάγια Λυμπεροπούλου, Χρήστος Στέργιογλου, Γιώργος Γάλλος. Πρεμιέρα στις 21 Φεβρουαρίου.

Γκόλφω και Τάσος: Με ανυπομονησία περιμένουμε την επιστροφή της «Γκόλφως». Το κωμειδύλλιο του Σπυρίδωνος Περεσιάδου, έργο με ιδιότυπη γλώσσα, συνδεδεμένο με την ιστορική παράδοση των μπουλουκιών, σκηνοθετεί ο Νίκος Καραθάνος στο Rex του Εθνικού Θεάτρου από τις 2 Μαρτίου. Παίζει μια πλειάδα καλών ηθοποιών: Εύη Σαουλίδου, Χριστίνα Μαξούρη, Χάρης Φραγκούλης, Λυδία Φωτοπούλου, Γιάννης Βογιατζής, Αγγελος Παπαδημητρίου,Γιάννης Κότσιφας κ.ά.

Ελληνες μετανάστες στη σκηνή: Μια παράσταση που θυμίζει αυτές των Rimini Protokoll παρουσιάζουν οι Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης, συνεργαζόμενοι με τον Γερμανό δραματουργό Jens Hillje, στη Μικρή Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (από 27 Φεβρουαρίου).

Το έμψυχο υλικό αυτού του πρωτότυπου θεατρικού ντοκιμαντέρ, με τίτλο «Τηλέμαχος: should I stay or should I go?», αποτελούν Ελληνες μετανάστες στη Γερμανία, νέοι και ηλικιωμένοι, εργάτες και καθηγητές πανεπιστημίου, ιδιοκτήτες καζίνου και σερβιτόροι.

Ο καθένας θα αφηγείται την περιπέτειά του σαν σύγχρονος Οδυσσέας, αφού το ομηρικό έπος υφέρπει κάτω από τις ιστορίες συνδέοντάς τες με την ομηρική Οδύσσεια.

ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Δημήτρης Αληθεινός στο ΕΜΣΤ: Την πρώτη αναδρομική του έκθεση θα δούμε τον Φεβρουάριο. Με παρουσία στην Ελλάδα και το εξωτερικό και διαρκή ενασχόληση με τη ζωγραφική, το κολάζ, τον λόγο, τις δράσεις, τις κατασκευές, τις εγκαταστάσεις, τις επεμβάσεις στο περιβάλλον και τις περίφημες «Κατακρύψεις» του, ο Δημήτρης Αληθεινός είναι από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ελληνες εικαστικούς.

Λίγος Ρόμπερτ Γουίλσον ακόμα: Αβανγκάρντ καλλιτέχνης, έχει ασχοληθεί με τη χορογρα­φία, τη ζωγραφική, τη γλυπτική, την performance και τη σκηνοθεσία, χωρίς όμως να εγκαταλείψει ποτέ τις εικαστικές τέχνες. Το διάστημα 2004 – 2009 συνέλαβε και σκηνοθέτησε 56 video-portraits, τα οποία αποτελούν ένα σχόλιο στην ιστορία της προσωπογραφίας ως εικαστικού είδους και διαπλέκουν τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία και τον ήχο.

Πρωταγωνιστές στα βίντεο είναι διάσημοι καλλιτέχνες, ανάμεσά τους οι Ζιλιέτ Μπινός, Γουίλεμ Νταφόε, Τζόνι Ντεπ, Μαριάν Φέιθφουλ, Σάλμα Χάγεκ, Ιζαμπέλ Ιπέρ, Ζαν Μορό, Σον Πεν, Μπραντ Πιτ, Ιζαμπέλα Ροσελίνι, Γουινόνα Ράιντερ. Στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, από Μάρτιο έως Ιούνιο.

Εκκληση για τον Ιάσονα Μολφέση: Αφιερωμένη στην εικαστική δημιουργία και τη ζωή του Ιάσονα Μολφέση (1925 – 2009), από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς ζωγράφους και γλύπτες, είναι η έκθεση και η έκδοση που ετοιμάζει το Μουσείο Μπενάκη. Η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη και προκειμένου να είναι όσο γίνεται πληρέστερη, το Μ.Μ. απευθύνει έκκληση προς τους κατόχους των έργων του να ενημερώσουν επικοινωνώντας στο τηλέφωνο 210-7210460.

Και Μπιενάλε έχουμε: Αν και ακόμα δεν έχει γίνει γνωστό το θέμα της, οι διοργανωτές ετοιμάζουν πυρετωδώς την 4η Διεθνή Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Αθήνας, για τις αρχές Σεπτεμβρίου. Παράλληλα θα διοργανωθει και η 4η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης. Υπό τον γενικό τίτλο «Παλιές διασταυρώσεις-Make it new», οι θεματικές των διοργανώσεων -από το 2011 έως το 2015- έχουν στραμμένη την προσοχή τους στη Μεσόγειο.

Επιτέλους, ΦΙΞ: Σε καλό δρόμο βρίσκεται η ολοκλήρωση της ανάπλασης του παλιού εργοστασίου του ΦΙΞ επί της λεωφόρου Συγγρού. Το έργο ξεκίνησε αρχές του 2000 και θα είναι τελικά ετοιμοπαράδοτο τον Οκτώβριο. Εκεί θα στεγαστεί επιτέλους το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, βάζοντας τη χώρα μας στον χάρτη των διεθνών σύγχρονων μουσείων.

ΣΙΝΕΜΑ

Περιμένοντας το Βερολίνο: Σε λίγες μέρες θα ξέρουμε αν οι νέοι Ελληνες σκηνοθέτες θα μας δώσουν μία ακόμα τεράστια χαρά, αν μία και δύο και τρεις ελληνικές ταινίες θα επιλεγούν από την Μπερλινάλε. Μη γρουσουζέψουμε κάνοντας εικασίες. Απλώς το Φεστιβάλ του Βερολίνου έχει άμεση σχέση με τη διανομή τους, που για την ώρα είναι λίγο στον αέρα.

Με δύναμη από τα Εξάρχεια: Η ταλαντούχα Κωνσταντίνα Βούλγαρη, πέντε χρόνια μετά το «Valse Sentimental», επιστρέφει με την ταινία «Συγχαρητήρια στους αισιόδοξους» (στις αίθουσες τον Μάρτιο). Ακολουθεί την καθημερινότητα της αναρχικής 32χρονης Ηλέκτρας, που ζει στα Εξάρχεια, είναι γόνος αστικής, πλην αριστερής οικογένειας και ζει μοιρασμένη ανάμεσα σε δύο άνδρες: ο ένας είναι στη φυλακή για «τρομοκρατικές» πράξεις, ο άλλος αντιπροσωπεύει ακριβώς το αντίθετο.

Παντρεμένος, με παιδί, αρχιτέκτονας και από ιδεολογία κάτι σαν τον… Καμίνη, Θέμα της ταινίας η αποδοχή των αντιφάσεων, που και ποιος δεν έχει; Ακόμα και οι αναρχικοί. Παίζουν οι Μαρία Γεωργιάδου, Δημήτρης Ξανθόπουλος, Θέμις Μπαζάκα, Κώστας Γανωτής, Αλέξης Χαρίσης και Δημήτρης Πιατάς.

Τα εμπόδια του έρωτα: Η Odeon ποντάρει στην ταινία του πρωτοεμφανιζόμενου Βασίλη Κεχαγιά «Love in the End», που αφηγείται τρεις ερωτικές ιστορίες, που με δυσκολία παίρνουν φόρα, μέχρι να απογειωθούν. Σημάδια των καιρών ακόμα και ανάμεσα στους νέους; Βγαίνει, φυσικά, ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου, 14/2. Πρωταγωνιστούν οι Τζωρτζίνα Λιώση, Λεωνίδας Καλφαγιάννης, Κατερίνα Γερονικολού, Πάνος Βλάχος, Νικόλας Αγγελής και Μυριέλλα Κουρεντή. Νέα και άφθαρτα πρόσωπα.

ΜΟΥΣΙΚΗ 

Η επιστροφή των Depeche Mode: Στις 7 Μαΐου, θα κηρύξουν από το Τελ Αβίβ την έναρξη της παγκόσμιας περιοδείας τους. Τρεις μέρες μετά, η τριάδα των Ντέιβιντ Γκάχαμ, Μάρτιν Γκορ και Αντριου Φλέτσερ έρχεται στο Terra Vibe Park κι υπόσχεται να μας αποζημιώσει για εκείνη την αδιανόητη ακύρωση, το τελευταίο –στην κυριολεξία- λεπτό, του 2010.

Το συγκρότημα, που καμαρώνει για τη μοναδική σχέση που έχει αναπτύξει με το ελληνικό κοινό, γιορτάζει σχεδόν τρεις δεκαετίες στην κορυφή κι έχει ξεπεράσει τα 100 εκατομμύρια πωλήσεις δίσκων. Ηδη δουλεύουν το πολυαναμενόμενο άλμπουμ τους που κυκλοφορεί την άνοιξη. Το γεγονός ότι θα το ακούσουμε πρώτοι ζωντανά μάς ιντριγκάρει ακόμα περισσότερο.

Ερχεται το αφεντικό; Αν οι φήμες -και οι προσευχές- βγουν αληθινές, στις 18 Μαΐου στο Terra Vibe Park περιμένουμε το μεγαλύτερο μουσικό απωθημένο των τελευταίων ετών: τον Μπρους Σπρίνγκστιν. Ο Αμερικανός ρόκερ εδώ κι ενάμιση χρόνο περιοδεύει ανά τον κόσμο παρουσιάζοντας το πρόσφατο αριστούργημά του «Wrecking Ball», που απέσπασε θριαμβευτικές κριτικές.

Σχεδόν 24 χρόνια μετά τη συναυλία της Διεθνούς Αμνηστίας στο ΟΑΚΑ, είναι πιθανότερο από ποτέ να τον ξαναδούμε στα μέρη μας. Αρκεί ο ίδιος και η Live Nation να αποφασίσουν ότι θέλουν να «επεκτείνουν» την περιοδεία του και στα Βαλκάνια.

Νέα τούβλα στον τοίχο: Ο χώρος οριστικοποιήθηκε. Στις 31 Ιουλίου ο Ρότζερ Γουότερς θα ξαναχτίσει το «The Wall» στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας. Ο θρυλικός μπασίστας και δημιουργός των περισσότερων επιτυχιών των Pink Floyd επανασχεδίασε το υπερθέαμα, που παρακολουθήσαμε πρόπερσι στην Αθήνα, δημιουργώντας ένα οπτικοακουστικό αριστούργημα προορισμένο για μεγάλα στάδια.

Το έργο, που περιγράφει την αποξένωση και μετάλλαξη του ατόμου, ξεκινά σύντομα περιοδεία έχοντας εξασφαλίσει στάσεις σε 25 μεγαλοπρεπή στάδια, όπως το Γουέμπλεϊ του Λονδίνου, το Stade de France στο Παρίσι, το Ολυμπιακό Στάδιο της Ρώμης, το Αmsterdam Arena και το Ολυμπιακό Στάδιο του Βερολίνου.

ΧΟΡΟΣ

Αισιοδοξία από Κονγκό: Ο Φοστέν Λινιεκουλά, ο 38χρονος χορευτής και χορογράφος, θέτει στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής του ανησυχίας την ταλαιπωρημένη χώρα του, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Είναι δυνατόν να καταφεύγει στο σώμα και την κίνηση, ως τα κατ' εξοχήν εργαλεία κατανόησης και καταγραφής της Ιστορίας; Η απάντηση είναι θετική.

Μέσα από τον χορό του ο Λινιεκουλά διηγείται ιστορίες αγάπης και σκότους. Το μήνυμά του παραμένει αισιόδοξο: το σώμα είναι η επιβεβαίωση της ζωής που συνδέει αυτά που ζήσαμε με αυτά που ονειρευόμαστε να ζήσουμε, αυτά που θα οικοδομήσουμε σαν απάντηση στα ερείπια του παρελθόντος. Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (6/10 Φεβρουαρίου).

Συνεργάστηκαν οι: Βένα Γεωργακοπούλου, Μαρίνα Κουβέλη, Εφη Μαρίνου, Βασιλική Τζεβελέκου

Της Εφης Μαρίνου

Ζούμε μέρες που όλα αλλάζουν ραγδαία μπροστά στα μάτια μας, μαζί και η κατάσταση στο θέατρο. Σε λίγο τι θα μας ξεχωρίζει από τους ερασιτέχνες; αναρωτιούνται οι ηθοποιοί. Αρκετοί δουλεύουν χωρίς αμοιβή με το επιχείρημα «να υπάρχουν στον χώρο». Το αντιφατικό είναι ότι η πληθώρα παραγωγών καλά κρατεί. Ενώ χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις αναγκάστηκαν λόγω κρίσης να κλείσουν, οι θεατρικές σκηνές, οι παραστάσεις αλλά και οι ίδιοι οι χώροι αυξάνονται!

Ανακοινώνονται συνεχώς πρεμιέρες έργων που παίζονται σε διάφορες αίθουσες -ανάμεσά τους αρκετές καινούργιες-, χώρους θεατρικούς και μη, συνήθως για μικρό διάστημα και πλέον όχι καθημερινά, αλλά μόνο για δυο-τρεις παραστάσεις την εβδομάδα. Το επταήμερο «σπάει» για να χωρέσει όσο γίνεται περισσότερα θεάματα.

Πολλοί από τους ηθοποιούς, κυρίως οι νέοι, αλλά και οι υπόλοιποι συντελεστές, εργάζονται χωρίς αμοιβή, αποφασίζοντας να μοιραστούν τις λιγοστές, συχνά, εισπράξεις. Παράλληλα, κάνουν και άσχετες με το θέατρο δουλειές προς επιβίωση. Η απασχόλησή τους στον κινηματογράφο, σε τηλεοπτικές σειρές, τηλεταινίες, μεταγλωττίσεις, ακόμα και στο ραδιόφωνο, ανήκει πια στο ένδοξο παρελθόν.

Οι τηλεοπτικές παραγωγές είναι ανύπαρκτες, οι περισσότερες κινηματογραφικές ταινίες γυρίζονται ηρωικά, χωρίς χρήματα, μιας και το Κέντρο Κινηματογράφου αδυνατεί να τις στηρίξει. Αντιθέτως, οφείλονται στους ηθοποιούς χρήματα -πολλές φορές για μήνες- από την τηλεόραση και μάλιστα από σειρές που έσπασαν ρεκόρ τηλεθέασης.

Οι ηθοποιοί, στους οποίους προστίθενται κάθε χρόνο πολλοί απόφοιτοι των δεκάδων δραματικών σχολών, που λειτουργούν σαν κανονικά μαγαζιά, από ανάγκη να εκφραστούν, να αναμετρηθούν με την τέχνη που σπούδασαν, σκορπίζονται στις εκατοντάδες παραστάσεις που διεκδικούν μερίδιο στην αυξανόμενη θεατρική πίτα ενός συρρικνούμενου, όμως, κοινού.

Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος: «Γυρνάμε πίσω ολοταχώς»

Μήπως η δωρεάν εργασία μειώνει τις καλλιτεχνικές απαιτήσεις; Και, τελικά, μήπως τα όρια μεταξύ ερασιτεχνικού και επαγγελματικού θεάτρου γίνονται ολοένα και πιο ρευστά;

«Δεν υποτιμώ καθόλου το ερασιτεχνικό θέατρο», λέει ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος. «Το αγαπώ πολύ, έχω ασχοληθεί κι εγώ νέος, αποτελεί φυτώριο για να επιλέξουν κάποιοι τον δρόμο του θεάτρου στη ζωή τους, είναι όμως διαφορετικό από το επαγγελματικό, το οποίο προϋποθέτει –κι ας μη μιλήσουμε για το άυλο ταλέντο– ειδικές σπουδές και οικονομική σχέση. Οπως φαίνεται, μέσα στην απόλυτη απουσία πολιτιστικής πολιτικής, σε λίγο, εκτός εξαιρέσεων, θεατρικές παραγωγές θα μπορούν να αναλάβουν μόνο οι μεγάλες εταιρείες.

Γυρνάμε πίσω ολοταχώς. Οι επιχορηγήσεις, που ήταν μια ανάσα, στέγνωσαν κι αυτές τα τελευταία δύο χρόνια. Το ποιοτικό θέατρο, που από τη Μεταπολίτευση κι ύστερα έδωσε αξιόλογες παραστάσεις, σήμερα αλλάζει βιαίως χαρακτήρα, από την ανυπαρξία πολιτιστικής πολιτικής και από έλλειψη πόρων».

Οι περιπτώσεις διαφέρουν. Αλλα ισχύουν για ένα μικρό θέατρο κι άλλα για ένα εμπορικό, όπου οι δυσθεώρητοι λογαριασμοί λυγίζουν κάθε μέρα τον εργοδότη. Αλλο να πληρώνεις το ΙΚΑ δύο ή τριών ηθοποιών κι άλλο ενός πολυπληθούς θιάσου. Γι' αυτό και το ρεπερτόριο υποτάσσεται στην επιταγή: όσο γίνεται λιγότεροι ρόλοι. Μέσα στο κλίμα ασφυξίας που επικρατεί, κανένας ηθοποιός δεν συζητάει για μισθό.

Ανάλογα με το όνομά του στην αγορά, μπορεί να καταφέρει να πετύχει μια καλύτερη συμφωνία, αλλά αυτό επαφίεται στην καλή διάθεση του παραγωγού και, φυσικά, στην ανάγκη που τον έχει. Οι διανομές κλείνονται με ποσοστά. Αν «πάει» η παράσταση, μοιράζονται τα πενιχρά κέρδη, αν όχι, τη χασούρα. Οι περισσότεροι είναι χαρούμενοι επειδή «δουλεύουν» -αμισθί-, επειδή υπάρχουν σε μια παράσταση…

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος είναι αποφασισμένος να μην το βάλει κάτω. «Λένε ότι μερικές φορές στην τέχνη συμβαίνει το θαύμα μέσα στις πιο αντίξοες συνθήκες. Αλλά τότε δεν θα χρειαζόταν κανένα υπουργείο Πολιτισμού και καμιά χάραξη πολιτικής. Θα περιμέναμε όλοι το θαύμα. Κακά τα ψέματα, ο πολιτισμός ήταν πάντα βάρος για το κράτος μας. Ελάχιστες ήταν οι στιγμές που αναθαρρήσαμε. Και τώρα πια με την κρίση, εύκολα το κράτος αποτινάζει από πάνω του αυτό το βάρος.

Κι όμως, ο πολιτισμός είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίος, τώρα πρέπει να κρατήσουμε ψηλά το ηθικό μας και να αντισταθούμε στη βαρβαρότητα που μας κατακλύζει. Με αποκορύφωμα τις αγέλες χρυσών λύκων που έχουν ξεχυθεί στους δρόμους, δέρνοντας και απειλώντας. Θα μου πείτε, με την τέχνη θα νικήσουμε το θηρίο; Δηλαδή τι; Να την παρατήσουμε και να την ξαναβρούμε το 2030, όταν το χρέος θα έχει γίνει βιώσιμο;»

Μάνια Παπαδημητρίου: «Το θέατρο δεν είναι χόμπι»

«Μου ζήτησαν να συμμετάσχω σε γύρισμα για την ΕΡΤ χωρίς να πληρωθώ», λέει η Μάνια Παπαδημητρίου. «Αρνήθηκα και κατήγγειλα την υπόθεση στο ΣΕΗ. Δεν έγινε τίποτα. Πήγαν άλλοι συνάδελφοί μου. Δεν βγήκα στο θέατρο από χόμπι, ούτε για να είμαι συμπαραγωγός, ούτε για να ανοίξω μαγαζί. Η κατάσταση είναι απελπιστική και κάποτε απάνθρωπη.

Οι ηθοποιοί, όπως και όλοι οι συντελεστές μιας παράστασης, αποτελούν τους βασικούς χορηγούς του πολιτισμού τα τελευταία δέκα χρόνια στην Ελλάδα. Δεν πληρώνονται γι’ αυτό που κάνουν, κάποτε μάλιστα πληρώνουν έμμεσα ή άμεσα. Κι αν αυτό παλαιότερα ήταν περιορισμένο, σήμερα είναι νόμος.

Ομως το θέατρο είναι επάγγελμα και οι ηθοποιοί θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ως εργαζόμενοι – γιατί σπούδασαν γι’ αυτό, κουράστηκαν και συχνά έβαλαν σε κίνδυνο την υγεία τους. Από την άλλη, το κράτος μάς θεωρεί εκ προοιμίου “κλέφτες” επειδή έχουμε μπλοκ παροχής υπηρεσιών και μας φορολογεί με πεντακόσια ευρώ τον χρόνο είτε έχουμε είτε δεν έχουμε κόψει απόδειξη»…

Η Μάνια Παπαδημητρίου εντοπίζει κι άλλο πρόβλημα: αδικίες και αδιαφάνεια. «Υπάρχουν συγκεκριμένοι χώροι που πληρώνουν, αλλά εκεί παίζουν μόνο οι κολλητοί των κολλητών. Αν δεν δεχθείς να παίξεις το παιχνίδι τους, δεν μπαίνεις στην “παρέα”. Και φυσικά όλοι αυτοί πληρώνονται με χρήματα των Ελλήνων φορολογουμένων.

Βγαίνουν κονδύλια του ΕΣΠΑ τα οποία προορίζονται για συγκεκριμένους ανθρώπους κι όταν αυτό γίνεται γνωστό αποσύρονται ταχύτατα. Το καλοκαίρι έπαιξα σ' ένα μουσικό πρόγραμμα στην Κύθνο. Στο Πρόγραμμα Διαύγεια στο Διαδίκτυο αναφέρονται οι αμοιβές μας, όπως και το κόστος διαμονής. Αραγε θα δημοσιευτούν αντιστοίχως και πότε τα κόστη που επιβάρυναν το ελληνικό δημόσιο για τη φιλοξενία του Μπομπ Γουίλσον και των συν αυτώ;»..

Δημήτρης Τάρλοου: «Επιχορηγούμενοι στα πρόθυρα εγκεφαλικού»

Η διακοπή των επιχορηγήσεων έκανε τα πράγματα ακόμα πιο δύσκολα. Ο Δημήτρης Τάρλοου, καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου Πορεία, πιστεύει ότι ακόμα και μια μεγάλη επιτυχία δεν θα αφήσει κέρδος στο ταμείο.

«Μέσα σ' αυτή τη βαριά ατμόσφαιρα, το θέατρο βρίσκεται στα πρόθυρα εγκεφαλικού. Αναπνέει ακόμα εξαιτίας της επιθυμίας των ανθρώπων του για παραγωγή ουσιαστικής τέχνης. Τα επιχορηγούμενα κινδυνεύουν άμεσα. Είτε θα διαλυθούμε είτε θα υποστηριχθούμε. Πέρσι, παράσταση που έκανε εισιτήρια όχι μόνο δεν άφησε κέρδος, αλλά μπήκε και μέσα.

Απομένει είτε η arte povera, είτε να το πουλήσουμε ή να το νοικιάσουμε, είτε να φύγουμε απ' την Ελλάδα. Αλλά εδώ δεν τους νοιάζει αν θα λειτουργούν τα σχολεία και τα νοσοκομεία… Σε συνέντευξή της η Ελβετίδα Μπάρμπαρα Βέμπερ, που σκηνοθέτησε στο Εθνικό Θέατρο, είπε ότι η Αθήνα είναι παντοδύναμη. Μήπως κατοικώ σε άλλη χώρα; Μήπως η κ. Βέμπερ θέλει να αλλάξουμε πόλεις, συνθήκες ζωής και δουλειάς;»…

Θωμάς Μοσχόπουλος: «Υπάρχει και παράπλευρο κέρδος από την κρίση»

Επικεντρώνει την κακοδαιμονία που επικρατεί στον χώρο του θεάτρου, ανεξάρτητα και πέραν της οικονομικής κρίσης, στην έλλειψη ουσιαστικής παιδείας: «Πράγματι, το καλλιτεχνικό προϊόν στο θέατρο μπορεί να παραχθεί με πολύ λιγότερα χρήματα», λέει. «Αλλά η επιβίωση γίνεται τρομερά δύσκολη όταν υπάρχουν τριακόσιες θεατρικές στέγες. Και πώς να μην επιστρέψουμε στη ρίζα του κακού όταν επιχειρούμε τέτοιες συζητήσεις, δηλαδή στο θέμα “παιδεία”;

Οταν λειτουργούν δεκάδες δραματικές σχολές αμφιβόλου επάρκειας –έως και βεβαιωμένης ανεπάρκειας- πώς να μην πλημμυρίσει η αγορά άνεργους ηθοποιούς και μάλιστα σήμερα που η κρίση δεν έχει αφήσει τίποτα όρθιο; Στο θέατρο το κριτήριο μιας σχετικής αντικειμενικότητας δεν λειτουργεί, όπως γίνεται στη μουσική ή στον χορό. Μια ωραία φατσούλα, η άνεση για χαβαλέ στην παρέα θεωρούνται εχέγγυα για να εμβαπτιστεί κάποιος ηθοποιός.

Ομως, όλα αυτά μακράν απέχουν από την τέχνη του θεάτρου. Η κρίση, πράγματι, έφερε τα πάνω-κάτω. Αρκετοί πληρώνουν δάνεια, έχουν οικογενειακές υποχρεώσεις και αναγκάζονται να παίξουν σε εμπορικές παραστάσεις ή με όρους που δεν ίσχυαν πριν από δύο χρόνια. Κάποιοι άλλοι μπορεί να αντέξουν να μην το κάνουν. Για πόσο; Θα κριθεί μέσα στην επόμενη τριετία.

Προσωπικά, με ανακουφίζει το παράπλευρο “κέρδος” της κρίσης. Βλέπω συναδέλφους που άρχισαν να επικοινωνούν ουσιαστικά. Παλιά, προκειμένου να μην αναστατώσω το περιβάλλον, κάλυπτα ή και μου κάλυπταν σοβαρές αδυναμίες, ίσως και επικίνδυνες, στη λογική “ας μην ανοίγουμε πληγές”, “ας τα βολέψουμε”. Ε, τώρα οι άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι να αντικρίσουν τις ευθύνες τους, να ωριμάσουν».

Ελλη Παπακωνσταντίνου: «Κατεβαίνω» στο θέατρο, όπως λέμε «κατεβαίνω» στην πορεία

Από τους σκηνοθέτες της νέας γενιάς, συνεχίζει να κάνει παραστάσεις στο «Βυρσοδεψείο», από ανάγκη όπως λέει:

«Σήμερα κάνω τέχνη από αίσθημα υποχρέωσης, χωρίς να περιμένω ότι κάποιος θα με πληρώσει γι' αυτό, αντίθετα, μάλλον είναι πιο πιθανό να φάω ξύλο. “Κατεβαίνω” στο θέατρο, σαν να λέμε “κατεβαίνω” στην πορεία. Δεν περιμένω τίποτα, όπως δεν περιμένω ότι μια πορεία θα αλλάξει τον κόσμο γύρω μου. “Κατεβαίνω” από ένα αίσθημα ανάγκης να ανταλλάξω δημόσια απόψεις και το θέατρο το κάνει. Γι' αυτό, όσο τα μέσα για να κάνουμε θέατρο συρρικνώνονται, η ανάγκη μου μεγαλώνει.

Οι ηθοποιοί μου συχνά βρίσκονται στα όρια της υπερκόπωσης, καθώς αναγκάζονται να κάνουν δεύτερες δουλειές, όπως άλλωστε κι εγώ, δουλειές που ονομάζουμε “κανονικές”. Αυτό με στεναχωρεί γιατί θα ήθελα να τους προσφέρω κάτι καλύτερο. Πολλοί δεν έχουν χρήματα ούτε για τις βενζίνες τους, μοιράζονται αυτοκίνητα, έρχονται με τα πόδια και ποδήλατα.

Τα σκηνικά μας τα κατασκευάζουμε από ανακυκλώσιμα υλικά, συμπράττουμε κάποιες ομάδες μαζί, κάνουμε ό,τι μπορεί να βάλει ο νους του ανθρώπου και, φυσικά, μοιραζόμαστε σε ίσα μερίδια ό,τι “μπαίνει” στο ταμείο. Ετσι κάνω τέχνη σήμερα».

Της Εφης Μαρίνου

O εκπαιδευτικός και σκηνοθέτης Δημήτρης Τσίρος και η θεατρική ομάδα «Φωτόγραμμα» παρουσιάζουν μια αλλιώτικη παράσταση για μικρά και μεγάλα παιδιά, μαθητές και μαθήτριες, στοχεύοντας συγχρόνως στην ενεργητικότητά τους κατά τη διάρκειά της. Η διαδραστική παράσταση βιωματικού θεάτρου για παιδιά με τίτλο «Αναζητώντας τη ζωή», που παίζεται στο θέατρο «Ροές», συνδυάζει την πρωτοτυπία, την εκπαιδευτική μέθοδο, την ψυχαγωγία αλλά και τη συμμετοχή των μικρών θεατών.

Δύο χαρούμενοι παρουσιαστές, ο Nικόλας και η Σοφία, καλωσορίζουν τον κόσμο στο θέατρο και ετοιμάζονται να τους παρουσιάσουν μια κλασική παιδική παράσταση. Δύο παιδιά, όμως, εμφανίζονται ξαφνικά, τους διακόπτουν και τους ζητούν να τους βοηθήσουν να… ανακαλύψουν τη ζωή.

Με τη βοήθεια του Ακη (Ακης Σακελλαρίου), ο Νικόλας και η Σοφία καταφεύγουν στη Λάρα (Κατερίνα Τσάβαλου), μια υπερβατική, παντογνώστρια μάγισσα, ζητώντας μια απάντηση σ' αυτό το βασικό για τον άνθρωπο ερώτημα. Εκείνη δέχεται να τους βοηθήσει. Για να ανακαλύψουν όμως το νόημα της ζωής και την αξία της γνώσης απαιτεί από αυτούς, αλλά και από τους θεατές, να λύσουν αινίγματα και να περάσουν δοκιμασίες….

«Πρόκειται για μια βιωματική παράσταση που στόχο έχει τη γνώση» υπόσχεται ο σκηνοθέτης. Και βέβαια μια τέτοια περιπέτεια ανακάλυψης της ζωής δεν μπορεί παρά να ζωντανέψει προσωπικότητες όπως ο Νέλσον Μαντέλα, ο βασιλιάς Αρθούρος, ο θαλασσοπόρος Τζέιμς Κουκ, ο πρόγονός μας homo sapiens, οι Ελληνες αθλητές των αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων, ο Μέγας Ναπολέων, ο Ελβις Πρίσλεϊ, η γκέισα της Ιαπωνίας, ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, ο Ινδιάνος της Αμερικής…

Σκηνές θεατρικού ντοκιμαντέρ, εντυπωσιακοί φωτισμοί, προβολές βίντεο, αλλά πάνω απ' όλα θεατρική δράση μέσα από μεστούς διαλόγους των ηθοποιών, δημιουργούν ένα πολυσύνθετο θέαμα. Τα παιδιά συμμετέχουν στην παράσταση με την εφαρμογή πολυμέσων, ενώ με ασύρματα τηλεχειριστήρια κατευθύνουν τους ηθοποιούς…

Ανεβαίνουν μέχρι και στη σκηνή, παρεμβαίνοντας στην εξέλιξη. Μαζί με τους ηθοποιούς «ταξιδεύουν» σε όλη τη γη για ν' απαντήσουν και να λύσουν αινίγματα, να γνωρίσουν τα στοιχεία που συνθέτουν την ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία, εκείνα τα χαρακτηριστικά που καλλιεργούν κι εξελίσσουν τον άνθρωπο, τη συμπεριφορά του και την ποιότητα της ζωής του.

info: Θέατρο «Ροές» (Ιάκχου 16 Γκάζι τηλ. 210.3413890). Κείμενο, σκηνοθεσία, εκπαιδευτική προσαρμογή, φωτισμοί: Δημήτρης Τσίρος. Σκηνικά: Κέλυ Βαρσάνη. Διαδραστικές εφαρμογές: Χρήστος Γαρταγάνης. Γραφικά: Βαρβάρα Σιουμάλα. Μοντάζ, δημιουργική επεξεργασία video: Παναγιώτης Μάσβουλας. Διεύθυνση φωτογραφίας βίντεο: Γιώργος Μιχελής. Κοστούμια: Ξένια Χατζημήτσου. Πρωταγωνιστούν: Nικόλας Παπαδομιχελάκης, Σοφία Αντωνίου. Συμμετέχουν (στα προβαλλόμενα μέρη): Ακης Σακελλαρίου, Κατερίνα Τσάβαλου και οι μικροί Γιώργος Ντάβος, Εβελίνα Ανθη, Ερμίρα Λέκκα. Αφήγηση: Γωγώ Καρτσάνα. Καθημερινές για σχολεία. Κάθε Κυριακή στις 11.30. Τιμή εισιτηρίου 5 ευρώ καθημερινές, 7 ευρώ τις Κυριακές.

Ενα νεοκλασικό του ’30 έγινε θέατρο σε μια πολύπαθη, τα τελευταία χρόνια, γειτονιά, την πλατεία Αμερικής. Ο ηθοποιός Βασίλης Βλάχος αποφάσισε να δημιουργήσει έναν καινούργιο χώρο τέχνης στο σπίτι, που έζησε για μια δεκαετία, από το 1930 μέχρι το 1940, ο Μ. Καραγάτσης, στο οποίο, μάλιστα, ως σκηνοθέτης και σεναριογράφος, γύρισε σκηνές από την ταινία του «Καταδρομή».

Ο Β. Βλάχος, Αιγυπτιώτης από δεύτερη και τρίτη γενιά, μεγαλωμένος εκεί, ονόμασε τον χώρο «Αλεξάνδρεια». Τον περασμένο Μάρτιο νοίκιασε έναντι προσιτού μισθώματος το 240 τ.μ. νεοκλασικό από μακρινούς συγγενείς του -τις αδελφές Τζίνα Ανδρόνη και Μαίρη Βαβαγιάννη- και το αναστήλωσε. Επισκεύασε πατώματα, οροφές, πόρτες και παράθυρα, έφτιαξε καμαρίνια, κυλικείο, αίθουσα που θα λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος. Περιποιήθηκε την πίσω αυλή δενδροφυτευμένη με φοίνικες, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί το καλοκαίρι. Κατασκεύασε σκηνή και διαμόρφωσε το χώρο σ' ένα θεατράκι 75-80 θέσεων.

Στην «Αλεξάνδρεια» θα φιλοξενούνται εκτός από θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, παρουσιάσεις βιβλίων, εκθέσεις ζωγραφικής και φωτογραφίας, καθώς και προβολές ταινιών. Ο χώρος θα παραχωρείται και για διεξαγωγή σεμιναρίων, και άλλων πολιτιστικών και κοινωνικών εκδηλώσεων.

Πώς παίρνει κάποιος καταμεσής της κρίσης ένα τέτοιο ρίσκο; Να ρίξει χρήματα στο θέατρο; Ο Βασίλης Βλάχος, ο οποίος πέραν του θεάτρου δούλευε μέχρι πρότινος στο υπουργείο Εξωτερικών, το τόλμησε. Ενα μεγάλο μέρος του εφάπαξ του αξιοποιήθηκε για να στεγάσει τα όνειρά του στο θέατρο. Είδε το σπίτι ως ευκαιρία να πραγματοποιήσει την τρέλα που είχε πάντα: «Λειτούργησα ανάδρομα…

Είπα, χαλάλι. Δεν έχω οικογένεια, παιδιά. Το θέατρο είναι ό,τι με αφορά πραγματικά στη ζωή. Εχω τη σύνταξή μου και όσα «περίσσευαν» τα ξόδεψα για τον χώρο. Αν τα έχεις όλα έτοιμα, αν προγραμματίζεις με μιζέρια τους προϋπολογισμούς των επόμενων χρόνων δεν αξίζει. Χωρίς τρέλα τίποτα δεν γίνεται τελικά. Απ' την άλλη ξέρω ότι τα επιχειρηματικά δεν είναι το φόρτε μου. Υπάρχουν δυο-τρεις φίλοι που εμπιστεύομαι και με συγκρατούν όταν παίρνω φόρα. Κάποιοι μου λένε γιατί επενδύεις σε κάτι που δεν είναι δικό σου. Δεν έχω απάντηση. Ας το εκμεταλλευτώ για το θέατρο, όσο μπορώ καλύτερα, λέω».

Η παράσταση που εγκαινίασε το θέατρο «Αλεξάνδρεια» είναι ένα έργο ,που έγραψε και σκηνοθέτησε ο Κίμων Ρηγόπουλος με τίτλο «Πλάτες μέσα στα σκουπίδια». Ενα μωσαϊκό εικόνων της καθημερινής ζωής, όπως την έχει διαμορφώσει τα τρία τελευταία χρόνια η κρίση. Η παραγωγή είναι συνεταιριστική, καθένας από τους πέντε ηθοποιούς συμμετέχει με ποσοστό. Ο Βασίλης Βλάχος χαρακτηρίζει το έργο πολιτικό.

«Το Μνημόνιο, οι απολύσεις, η μοναξιά, η έλλειψη επικοινωνίας, όλα αυτά που μας συμβαίνουν, θίγονται με τρόπο διεισδυτικό και με πικρό χιούμορ. Αλλωστε υπότιτλος της παράστασης είναι: «Η πτώση της μεσαίας τάξης». Υπάρχει ακόμα κι ένας μονόλογος, ενός πολύφερνου Χρυσαυγίτη: «Νοικοκυραίοι, που με καλέσατε, ήρθα»… Ηρθε πάλι ο καιρός να κινητοποιηθούμε. Να δείξουμε ότι δεν επιλέγουμε το βόλεμα, ότι το θέατρο δεν είναι νεκρό αλλά «ακούει» ό,τι συμβαίνει έξω από τους περίκλειστους τοίχους του. Να δείξουμε ότι δεν μένουμε ατάραχοι στις τρομερές αλλαγές που συντελούνται στη ζωή μας και στη χώρα».

INFO: Σπάρτης 14, πλ. Αμερικής, τηλ. 210-8673655. Σκηνοθεσία: Κίμων Ρηγόπουλος. Σκηνικό-κοστούμια(επιμέλεια): Νίκος Πολίτης. Μουσική: Νίκος Αθανασάκης. Παίζουν οι ηθοποιοί: Ελενα Αρβανίτη, Βασίλης Βλάχος, Χρήστος Ευθυμίου, Γιώργος Μωρόγιαννης, Τζένη Σκαρλάτου.

Της Εφης Μαρίνου

Ο κακός συνδικαλισμός τόσων ετών μάς έχει κάνει να ξεχάσουμε πώς οργανώνεται σωστά και μαζικά μια διαμαρτυρία με δίκαια αιτήματα; Η προχτεσινή απεργία των ηθοποιών, που αποφασίστηκε κυριολεκτικά στο πόδι, όχι μόνο δεν πέτυχε στον σκοπό της να μην καταργηθεί η συλλογική σύμβαση ενός κλάδου, που έχει πληγεί βαριά από την κρίση, αλλά διέσπασε τους ηθοποιούς σε δημοτικά και ιδιωτικά θέατρα.

Κατά πολλούς, η ανεργία τους ξεπερνάει το 90%! Αλλά και η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων αντιμετωπίζει εξευτελιστικές προτάσεις εργοδοτών για μεροκάματα και συνθήκες δουλειάς.

Αν λάβουμε υπόψη ότι οι πρόβες πια δεν πληρώνονται και οι συμβάσεις είναι από τρίμηνες έως το πολύ εξάμηνες, το τοπίο γίνεται πράγματι οδυνηρό. Και τι να πει κανείς για τις δεκάδες -ίσως και εκατοντάδες- θεατρικές ομάδες που δεν τις ρωτά κανείς για όλα αυτά;

Την περασμένη Πέμπτη, το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ) κάλεσε μέσω… sms σε 24ωρη προειδοποιητική απεργία την επόμενη μέρα, Παρασκευή, τους ηθοποιούς σε ιδιωτικά και δημοτικά θέατρα, αντιδρώντας στην πρόταση της Πανελλήνιας Ενωσης Ελευθέρου Θεάτρου (ΠΕΕΘ) να μειωθεί ο βασικός μισθός.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Δ.Σ. του ΣΕΗ και της ΠΕΕΘ δεν κατέληξαν πουθενά. Το σωματείο των ηθοποιών διεκδικεί 10% αύξηση και η ΠΕΕΘ προτείνει την κατώτατη Εθνική Συλλογική Σύμβαση (586 ευρώ) συν 30% επί του ποσού αυτού, δηλαδή 755 ευρώ μεικτά.

Με βάση την πρόταση, που έγινε δεκτή από την πλειοψηφία του Δ.Σ. του ΣΕΗ, ζητούνταν αύξηση 10%, επέκταση της τρίμηνης σύμβασης σε τετράμηνη και η σύμβαση να ισχύει σε όλους τους θιάσους και όχι μόνο για τους επιχειρηματίες-μέλη της ΠΕΕΘ. Η απόφαση για την απεργία ελήφθη την Πέμπτη στις 4 τα ξημερώματα με 115 ψήφους υπέρ, κι αφού ο περισσότερος κόσμος είχε πια αποχωρήσει από τη συνέλευση.

Ομως το βράδυ της Παρασκευής τα θέατρα αποφάσισαν κατά το δοκούν… Αλλα έμειναν κλειστά, όπως το θέατρο «Αττις», και άλλα έμειναν ανοιχτά όπως το «Πορεία», το Θέατρο του Νέου Κόσμου, η Θεατρική Σκηνή, το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας κ.λπ. Κι αυτό όχι κατόπιν εντολής του «κακού εργοδότη», αλλά γιατί το αποφάσισαν οι ηθοποιοί. Αντίθετα, η «Στοά» δεν έπαιξε τη «Φαύστα», γιατί μία ηθοποιός ήθελε να απεργήσει.

Από τα οκτώ θέατρα της Ελληνικής Θεαμάτων τρία έμειναν κλειστά, γιατί κάποιοι ηθοποιοί αρνήθηκαν να παίξουν: το «Μικρό Παλλάς» («Μια τρελή τρελή σαραντάρα»), το «Εμπορικό» («Κράμερ εναντίον Κράμερ») και το «Δημήτρης Χορν» («Γυάλινος κόσμος»).

Οι ηθοποιοί στη συντριπτική τους πλειονότητα -ανάμεσά τους αρκετοί με συνδικαλιστική συνείδηση- αγνόησαν την απόφαση για απεργία, για διάφορους λόγους (αποφασίστηκε αιφνιδιαστικά, η εποχή δεν επιτρέπει να χάνεις ούτε ένα μεροκάματο κ.ά.).

Το Εθνικό και το Κρατικό Βορείου Ελλάδος δεν συμμετείχαν στην απεργία ούτε για λόγους ηθικής υποστήριξης των ηθοποιών του ελεύθερου θεάτρου (εκτός κι αν οι ηθοποιοί των κρατικών αντιλαμβάνονται την παρουσία τους εκεί ισοβίως), ενώ όταν τα κρατικά θέατρα απεργούν, συμμετέχει όλος ο κλάδος. Συνέβησαν κι άλλα κωμικοτραγικά: οι ηθοποιοί συναινούσαν στην απεργία, αλλά οι ηλεκτρολόγοι ήθελαν να δουλέψουν…

Το βράδυ της Παρασκευής, εκπρόσωποι του ΠΑΜΕ -και όχι του ΣΕΗ- περιόδευαν για «περιφρούρηση» (;) και πολιτική ενημέρωση στα θέατρα. Ηθοποιοί αλλά και εργοδότες του… άλλοτε επιχορηγούμενου θεάτρου, χαρακτηρίζουν την απεργία δρομολογημένη να αποτύχει: «Τέτοιες κινητοποιήσεις δεν οργανώνονται στα πεταχτά και οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με τέτοιες «πλειοψηφίες». Ας επιλέγαμε λοιπόν πιο δραστική, πιο ισχυρή πίεση με απεργίες διαρκείας μέσα στις γιορτές».

Καλλιτεχνικός διευθυντής του ποιοτικού λεγόμενου θεάτρου, αν και συμμετείχε στην απεργία, την αντιλαμβάνεται ως τιμωρία: «Προσπαθούμε με νύχια και με δόντια να κρατήσουμε το θέατρο ανοιχτό και μέσα στις γιορτές πετάμε τα εισιτήρια, που προορίζονταν για τις αμοιβές των ηθοποιών…»

e.marinou@efsyn.gr

Ιστορικό Ροής

Εκτύπωση

Επιστροφή

29-ΘΕΑΤΡΟ

υπερτιτλος: Διχάστηκε ο κλάδος των ηθοποιών

τιτλος: Αποτυχημένη η απεργία στα θέατρα

τιτλος: Πολλές παραστάσεις δόθηκαν κανονικά την Παρασκευή. Η κινητοποίηση με στόχο αυξήσεις 10% ανακοινώθηκε στα μέλη του ΣΕΗ με sms τελευταία στιγμή. Οι εργοδότες προτείνουν 755 ευρώ μεικτά

Της Εφης Μαρίνου

Ο κακός συνδικαλισμός τόσων ετών μάς έχει κάνει να ξεχάσουμε πώς οργανώνεται σωστά και μαζικά μια διαμαρτυρία με δίκαια αιτήματα; Η προχτεσινή απεργία των ηθοποιών, που αποφασίστηκε κυριολεκτικά στο πόδι, όχι μόνο δεν πέτυχε στον σκοπό της να μην καταργηθεί η συλλογική σύμβαση ενός κλάδου, που έχει πληγεί βαριά από την κρίση, αλλά διέσπασε τους ηθοποιούς σε δημοτικά και ιδιωτικά θέατρα.

Κατά πολλούς, η ανεργία τους ξεπερνάει το 90%! Αλλά και η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων αντιμετωπίζει εξευτελιστικές προτάσεις εργοδοτών για μεροκάματα και συνθήκες δουλειάς. Αν λάβουμε υπόψη ότι οι πρόβες πια δεν πληρώνονται και οι συμβάσεις είναι από τρίμηνες έως το πολύ εξάμηνες, το τοπίο γίνεται πράγματι οδυνηρό. Και τι να πει κανείς για τις δεκάδες -ίσως και εκατοντάδες- θεατρικές ομάδες που δεν τις ρωτά κανείς για όλα αυτά;

Την περασμένη Πέμπτη, το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ) κάλεσε μέσω… sms σε 24ωρη προειδοποιητική απεργία την επόμενη μέρα, Παρασκευή, τους ηθοποιούς σε ιδιωτικά και δημοτικά θέατρα, αντιδρώντας στην πρόταση της Πανελλήνιας Ενωσης Ελευθέρου Θεάτρου (ΠΕΕΘ) να μειωθεί ο βασικός μισθός. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Δ.Σ. του ΣΕΗ και της ΠΕΕΘ δεν κατέληξαν πουθενά. Το σωματείο των ηθοποιών διεκδικεί 10% αύξηση και η ΠΕΕΘ προτείνει την κατώτατη Εθνική Συλλογική Σύμβαση (586 ευρώ) συν 30% επί του ποσού αυτού, δηλαδή 755 ευρώ μεικτά.

Με βάση την πρόταση, που έγινε δεκτή από την πλειοψηφία του Δ.Σ. του ΣΕΗ, ζητούνταν αύξηση 10%, επέκταση της τρίμηνης σύμβασης σε τετράμηνη και η σύμβαση να ισχύει σε όλους τους θιάσους και όχι μόνο για τους επιχειρηματίες-μέλη της ΠΕΕΘ. Η απόφαση για την απεργία ελήφθη την Πέμπτη στις 4 τα ξημερώματα με 115 ψήφους υπέρ, κι αφού ο περισσότερος κόσμος είχε πια αποχωρήσει από τη συνέλευση.

Ομως το βράδυ της Παρασκευής τα θέατρα αποφάσισαν κατά το δοκούν… Αλλα έμειναν κλειστά, όπως το θέατρο «Αττις», και άλλα έμειναν ανοιχτά όπως το «Πορεία», το Θέατρο του Νέου Κόσμου, η Θεατρική Σκηνή, το Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας κ.λπ. Κι αυτό όχι κατόπιν εντολής του «κακού εργοδότη», αλλά γιατί το αποφάσισαν οι ηθοποιοί. Αντίθετα, η «Στοά» δεν έπαιξε τη «Φαύστα», γιατί μία ηθοποιός ήθελε να απεργήσει.

Από τα οκτώ θέατρα της Ελληνικής Θεαμάτων τρία έμειναν κλειστά, γιατί κάποιοι ηθοποιοί αρνήθηκαν να παίξουν: το «Μικρό Παλλάς» («Μια τρελή τρελή σαραντάρα»), το «Εμπορικό» («Κράμερ εναντίον Κράμερ») και το «Δημήτρης Χορν» («Γυάλινος κόσμος»).

Οι ηθοποιοί στη συντριπτική τους πλειονότητα -ανάμεσά τους αρκετοί με συνδικαλιστική συνείδηση- αγνόησαν την απόφαση για απεργία, για διάφορους λόγους (αποφασίστηκε αιφνιδιαστικά, η εποχή δεν επιτρέπει να χάνεις ούτε ένα μεροκάματο κ.ά.). Το Εθνικό και το Κρατικό Βορείου Ελλάδος δεν συμμετείχαν στην απεργία ούτε για λόγους ηθικής υποστήριξης των ηθοποιών του ελεύθερου θεάτρου (εκτός κι αν οι ηθοποιοί των κρατικών αντιλαμβάνονται την παρουσία τους εκεί ισοβίως), ενώ όταν τα κρατικά θέατρα απεργούν, συμμετέχει όλος ο κλάδος. Συνέβησαν κι άλλα κωμικοτραγικά: οι ηθοποιοί συναινούσαν στην απεργία, αλλά οι ηλεκτρολόγοι ήθελαν να δουλέψουν…

Το βράδυ της Παρασκευής, εκπρόσωποι του ΠΑΜΕ -και όχι του ΣΕΗ- περιόδευαν για «περιφρούρηση» (;) και πολιτική ενημέρωση στα θέατρα. Ηθοποιοί αλλά και εργοδότες του… άλλοτε επιχορηγούμενου θεάτρου, χαρακτηρίζουν την απεργία δρομολογημένη να αποτύχει: «Τέτοιες κινητοποιήσεις δεν οργανώνονται στα πεταχτά και οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με τέτοιες «πλειοψηφίες». Ας επιλέγαμε λοιπόν πιο δραστική, πιο ισχυρή πίεση με απεργίες διαρκείας μέσα στις γιορτές».

Καλλιτεχνικός διευθυντής του ποιοτικού λεγόμενου θεάτρου, αν και συμμετείχε στην απεργία, την αντιλαμβάνεται ως τιμωρία: «Προσπαθούμε με νύχια και με δόντια να κρατήσουμε το θέατρο ανοιχτό και μέσα στις γιορτές πετάμε τα εισιτήρια, που προορίζονταν για τις αμοιβές των ηθοποιών…»

e.marinou@efsyn.gr

Της Εφης Μαρίνου Φωτογραφίες: Μάριος Βαλασόπουλος

«Πάνω από την πόρτα του διαδρόμου, στον κεντρικό σωλήνα της θέρμανσης, από ένα καραβόσχοινο διαμέτρου 12 εκατοστών κρέμεται το πτώμα». Το πτώμα του Νίκου Ζαχαριάδη, που μετά δεκαεπτά χρόνια εξορίας στη Σιβηρία έβαλε τέλος στη ζωή του, συνεπής στην υπόσχεσή του: αν δεν του επιτραπεί να γυρίσει στην Ελλάδα να δικαστεί για τις κατηγορίες που τον βάρυναν, θα αυτοκτονούσε.

Ο άγνωστος, μυστικοπαθής για τους κατοίκους του παγωμένου Σουργκούτ Νικολάι Νικολάγεβιτς Νικολάγεφ, έπειτα από αλλεπάλληλες εκκλήσεις προς την ελληνική πρεσβεία, τρεις απόπειρες διαφυγής και τρεις πολύμηνες απεργίες πείνας, γράφει τις τελευταίες του λέξεις σ’ ένα κείμενο με τίτλο «Μήνυμα από την άλλη μεριά»: «1 Αβγούστου 1973 ώρα Αθήνας 00.01΄. Βγαίνει ότι ο Λουλές τόχασε το στοίχημα. Εγώ μούλεγε, «πιστεύω ότι δεν θα το κάνεις»»!

Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη το βιβλίο του Αλέξη Πάρνη για τον Ζαχαριάδη «Γεια χαρά Νίκος» αλλά κι όλα τα δημοσιευμένα κείμενα του ιστορικού ηγέτη του ΚΚΕ από το 1940 μέχρι το 1945 στον τόμο «Ιστορικά Διλήμματα-Ιστορικές Απαντήσεις». Επίσης, μια παραγωγή ετοιμάζεται για τη ρωσική τηλεόραση με θέμα τον Νίκο Ζαχαριάδη. Εχουν γίνει ήδη γυρίσματα στο Νταχάου, στο Μποροβίτσι, στο Σουργκούτ, αλλά και στον Γράμμο, όπου βρέθηκε μέχρι και η σπηλιά του Ζαχαριάδη.

Συναντήσαμε τον Σήφη, γιο του Νίκου Ζαχαριάδη και της Ρούλας Κουκούλου. Μιλήσαμε για τον πατέρα του, τα χρόνια που πέρασαν μαζί στην εξορία, τη συνάντηση με τη μητέρα του ύστερα από δεκαοκτώ χρόνια παραμονής της στις ελληνικές φυλακές, το χρονικό της αυτοκτονίας του Ζαχαριάδη.

- Καταμαρτυρούν πολλά στον Ζαχαριάδη: τη μοιραία αποχή στις εκλογές του ’46, την προσωπολατρία, την εμμονή του με τον Στάλιν, την απόφαση για τον εμφύλιο, χωρίς να έχει εξασφαλίσει την υποστήριξη των Σοβιετικών, αφού οι νικητές του Β' Παγκοσμίου πολέμου είχαν ήδη μοιράσει τον κόσμο, με την Ελλάδα στη σφαίρα επιρροής των Αγγλων.

«Κι όμως, αν δείτε τις τελευταίες έρευνες που βγαίνουν στο φως, ο Ζαχαριάδης ήταν υπέρ των εκλογών. Ο Σβώλος αντιδρούσε, και ο Νίκος, για να μη διασπαστεί το εαμικό κίνημα, υποχώρησε. Την προσωπολατρία άλλοι την καλλιέργησαν. Ποτέ δεν υπέγραψε ως γενικός γραμματέας – μόνο μια φορά γράφοντας στον Στάλιν».

- Υπήρξε τόσο στενά προσδεδεμένος στο άρμα του Στάλιν; Αν σκεφτούμε μάλιστα την «επικίνδυνη» θεωρία του για τους δύο πόλους, η οποία εξισορροπούσε τη σοβιετική και την αγγλική επιρροή στην Ελλάδα;

«Λένε ότι έκλαψε μόνο μία φορά, όταν πέθανε ο Στάλιν. Λάθος κι αυτό. Ημουν οκτώ χρονώ όταν τον είδα να κλαίει για τον θάνατο της μάνας του. Μου είχε ζητήσει όταν έρθω στην Ελλάδα να πάω στον τάφο της. Να φροντίσω να γυρίσει κι ο ίδιος στην Ελλάδα. «Γύρισε» και ενταφιάστηκε στο πρώτο νεκροταφείο. Η μητέρα μου στην Καισαριανή. Και νεκροί πάλι χωριστά»…

- Το κείμενο θέσεων για τις αιτίες της ήττας του ΔΣΕ που παρέδωσε ο Ζαχαριάδης στον Στάλιν το 1949 στη λίμνη Ρίτσα στον Καύκασο και ο σοβιετικός ηγέτης έγραψε από κάτω το περίφημο «σωστά» («πράβιλνο») πού μπορεί να βρίσκεται;

«Οπου και άλλα ντοκουμέντα που αναζητώ επί χρόνια. Στα αρχεία του πρώην ΚΚΣΕ που αρχίζουν να ανοίγουν. Πριν χρόνια έγραψα γράμμα στον Πούτιν. Ξέρω ότι υπάρχει ένα γράμμα του Νίκου για μένα, τίποτα πολιτικό, και πρέπει να μου δοθεί. Η απάντηση ήρθε γρήγορα: όλα είναι στο αρχείο της KGB. Εκεί μου είπαν ότι δεν έχουν φάκελο του Ζαχαριάδη! Τους απάντησα: «μπορώ να σας στείλω μια λίστα αυτών που ξέρω ότι έχετε»… Μετά με ειδοποίησαν ότι θα με ενημερώσουν μέσω της ελληνικής πρεσβείας. Με πληροφόρησαν ότι πρόκειται για απόρρητα ντοκουμέντα, κλειστά. Οπως με διαβεβαίωσε η διευθύντρια των πρώην αρχείων του ΚΚΣΕ, σημερινών Αρχείων Σύγχρονης Ιστορίας, τα ντοκουμέντα για τον Ζαχαριάδη είναι εκεί. Η απάντηση στο επίμονο ερώτημά μου ήταν: «αν ανοίξουν τα αρχεία αυτά μπορεί να κλονιστούν οι σχέσεις Ελλάδας-Ρωσίας»»…

- Ο Ζαχαριάδης δεν δίστασε να στείλει από το Βουκουρέστι για παράνομη δουλειά στην Ελλάδα και τη γυναίκα του, με αποτέλεσμα να συλληφθεί και να μείνει φυλακισμένη σχεδόν μέχρι τη μεταπολίτευση. Ξαναβρεθήκατε μετά από 18 χρόνια.

«Στο κομματικό ξενοδοχείο «Οκτωβριανή» Χριστούγεννα του 1972, ημέρα των γενεθλίων μου. Είμαι 20 χρονώ. Οταν με άφησε στο Βουκουρέστι ήμουν τεσσάρων. Είδα μια γυναίκα να πέφτει πάνω μου κλαίγοντας, να με χαϊδεύει και να μου μιλάει σε γλώσσα ακατανόητη. Δεν ήξερα τι να πω, τι να κάνω; Δεν μπορούσα να μοιραστώ τη συγκίνησή της. Οταν αργότερα άρχισα να καταλαβαίνω τι είχε πάθει όλα αυτά τα χρόνια ένιωσα δέος».

- Μέσα από τη φυλακή η μητέρα σας αποκήρυξε τον άντρα της Νίκο Ζαχαριάδη, συνυπέγραψε τις κατηγορίες του κόμματος για προδοσία. Τι έλεγε για τη στάση της;

«Δέκα μέρες πριν πεθάνει με κάλεσε να μιλήσουμε. Μου είπε ότι αναγκάστηκε να υπογράψει. Τη ρώτησα: «Πίστευες στ’ αλήθεια ότι ήταν προδότης;» Μου απάντησε ότι ποτέ δεν το πίστεψε, ότι το κόμμα έκανε λάθος το 1956, αλλά εκείνη ήταν υποχρεωμένη να υπακούσει σ’ αυτό που την είχε διδάξει ο ίδιος ο Ζαχαριάδης: πάνω απ’ όλα το κόμμα! Την πίεσαν αφόρητα να τον αποκηρύξει».

- Γιατί δεν είδε τον Ζαχαριάδη μόλις έφτασε στη Μόσχα;

«Την 1η Ιανουαρίου ταξίδεψα στο Σουργκούτ. Η Ρούλα μού ζήτησε να τον ρωτήσω αν θέλει να πάει. Παρ' όλο που ήξερα την απάντηση –δεν ήθελε- τον ρώτησα. Μου απάντησε λακωνικά: «Όχι. Ομως εσύ να γυρίσεις στη μάνα σου που έχει να σε δει 18 χρόνια»»…

- Οκτώ μήνες μετά, την 1η Αυγούστου 1973, ο Ζαχαριάδης αυτοκτονεί όπως υποσχέθηκε στον Κώστα Λουλέ που πήγε να τον καθησυχάσει. Μόλις έχετε γνωρίσει τη μητέρα σας αλλά χάνετε τον πατέρα. Η τελευταία πράξη διαμαρτυρίας του έμεινε θαμμένη δέκα επτά χρόνια στον παγωμένο τάφο της Σιβηρίας για να μην πληγεί το κόμμα…

«Το ΚΚΣΕ, τέσσερις μέρες πριν από το γεγονός, επειδή ήξερε τι θα συμβεί, μας έστειλε στη Βουλγαρία με μια δήθεν πρόσκληση του βουλγάρικου κόμματος. Στο γράμμα της 26ης Ιουνίου ο Νίκος λέει ξεκάθαρα: «Αν δεν μου επιτρέψουν να πάω στην Ελλάδα, θα αυτοκτονήσω την 1η Αυγούστου». Η επίσκεψη στις 26 Ιουλίου των Λουλέ – Σεμενκόφ, αξιωματούχου υπεύθυνου των σχέσεων ΚΚΣΕ με ΚΚΕ, έχει σίγουρα ηχογραφηθεί».

- Οταν επιστρέψατε τι σας είπαν;

«Ο Σεμενκόφ ανακοίνωσε την αυτοκτονία στη Ρούλα. Η μάνα μου επέμενε ότι πρέπει να ξέρω. Κι εγώ επέμενα ότι πρέπει να ξέρει και ο αδελφός μου, Κύρος. Δέχτηκαν. Η Ρούλα με έβαλε να της υποσχεθώ ότι δεν θα μάθει κανείς άλλος, γιατί αυτό θα έκανε κακό στο κόμμα. Λάθος. Βασανίστηκα πολύ τα υπόλοιπα χρόνια. Η τελευταία πράξη διαμαρτυρίας του αποσιωπήθηκε. Μέχρι που ο αντισυνταγματάρχης της ΚGΒ Αλεξάντρ Πετρούσιν δημοσιεύει στην εφημερίδα «Τιουμένσκι Ισβέστια» την αλήθεια. Μίλησα σ' έναν 'Ελληνα δημοσιογράφο. Και πάλι η Ρούλα διαμαρτυρήθηκε. Αλλά ήταν αργά πια».

- Πέρα από τα πάθη του κόμματος, λένε, ότι η σχέση Ζαχαριάδη – Κουκούλου ήταν ένας μεγάλος έρωτας που τους ένωνε, έστω και χωριστά, ώς το τέλος.

«Για εκείνη τα επτά χρόνια, 1948-55, ήταν τα ωραιότερα. «Ο Νίκος ήταν η ζωή μου» μου είπε. Οταν όμως έστειλαν στο Νίκο το γράμμα με την υπογραφή της από τις φυλακές Αβέρωφ, ξεκρέμασε τη φωτογραφία της και έκλεισε οριστικά το ημερολόγιο που κρατούσε. Ομως δεν σταμάτησε να μου λέει ότι έχω την καλύτερη μητέρα του κόσμου».

- Ποιο ημερολόγιο εννοείτε;

«Ενα ημερολόγιο της ζωής μας από τότε που συνέλαβαν τη μητέρα. Στην πραγματικότητα συνέχιζε αυτό που άρχισε η Ρούλα στο Βουκουρέστι όταν γεννήθηκα. Ηθελε όταν εκείνη επιστρέψει να ξέρει πώς περάσαμε, πώς με μεγάλωσε».

- Πώς μεγαλώνει ένα 12χρονο παιδί μ’ έναν σκληρό, αμίλητο πατέρα και τη μητέρα να «λείπει για δουλειές»;…

«Με φρόντιζε, με καθοδηγούσε, μου μάθαινε σκάκι, μου μιλούσε για όλα πλην της πολιτικής. Σε δύσκολες στιγμές, ακόμα και σήμερα, τον φέρνω στο μυαλό μου. Οσο κι αν παραξενεύει αυτό που λέω, δεν ήθελε με τίποτα την επίδειξη. «Δεν θα σηκώνεις ποτέ το χέρι όταν ρωτάει ο δάσκαλος. Θα πρέπει να ξέρεις την απάντηση αν σε ρωτήσει, αλλά δεν θα επιδεικνύεσαι ποτέ». Κάποτε που του είπα ψέματα είχε τρεις μέρες να μου μιλήσει. Ηταν η τελευταία φορά που το έκανα».

- Γνωρίζατε την καταγωγή σας, πώς βρεθήκατε σε τόπους εξορίας, πρώτα στο Μποροβίτσι και μετά στο Σουργκούτ;

«Δεν είχα ιδέα μέχρι 15 χρονώ. Ο Νίκος δεν μιλούσε για το ποιος ήταν, για το κόμμα. Στη Μόσχα, στο σπίτι της Κατίνας Ζορμπαλά, έμαθα. Την επομένη πήγα στο Σουργκούτ. Μου είπε ότι ήθελε να έχω αντικειμενική πληροφόρηση από φίλους και εχθρούς. Και μου μίλησε για όλα. Την 6η Ολομέλεια, τη διαγραφή του, την κατηγορία της προδοσίας. Ημουν σοκαρισμένος. Ολα μέσα στο κεφάλι μου άλλαξαν. Περισσότερο με πίκρανε που τον είπαν προδότη. Οταν με ρωτούν για τα λάθη του Ζαχαριάδη τούς λέω: «Ενα ξέρω σίγουρα: δεν με έμαθε ελληνικά…» Αντιλαμβάνομαι ότι υπήρξε αμφιλεγόμενος, όπως λέτε, στην Ελλάδα. Μισήθηκε και αγαπήθηκε πολύ. Παρά τον διωγμό που υπέστη, δεν στράφηκε ούτε εναντίον του ΚΚΕ ούτε του ΚΚΣΕ. Ηταν κομμουνιστής μέχρι τέλους».

- Και η περίπτωση του διπλού πράκτορα Γουσόπουλου; Ο θάνατος του Καραγιώργη; Η διαπόμπευση του Πλουμπίδη;

«Δύσκολες εποχές. Απ' τη μια στιγμή στην άλλη γινόσουν ύποπτος. Ο Νίκος ήταν στο Βουκουρέστι όταν οι Ακριτίδης και Βαβούδης τον ενημέρωναν ότι ο Πλουμπίδης «δεν είναι καθαρός». Φυσικά και ήταν καθαρός. Πώς να κρίνεις σήμερα τις μαύρες τρύπες εκείνου του καιρού;»

- Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερό του χάρισμα;

«Αυτό για το οποίο κατηγορήθηκε ότι δεν έχει: την τιμιότητα. Οταν ανοίξουν όλοι οι φάκελοι, τότε θα μάθουμε για τα «μυθιστορήματα» περί Ζαχαριάδη, για τους πραγματικούς πράκτορες».

- Στα ημερολόγιά του επιμένει ότι ο Γιώργης Σιάντος ήταν πράκτορας της Ιντέλιτζενς Σέρβις.

«Είχε βάση αυτό που ισχυριζόταν. Ο Δημητρόφ με γράμμα του προειδοποιούσε ότι υπάρχει πράκτορας στο Πολιτικό Γραφείο. Κάποτε που ρώτησα σχετικά τον Φλωράκη, μου απάντησε ως εξής: «Μακάρι να ήταν πράκτορας ο Σιάντος. Γιατί τότε, επιτέλους, μπορούμε να εξηγήσουμε όλο αυτό που έγινε πριν και μετά τη Βάρκιζα!»»…

- Τι αγάπησε περισσότερο ο Νίκος Ζαχαριάδης;

«Ποτέ δεν μου είπε ότι με αγαπά. Απαγορευόταν… Ποτέ δεν ήρθε να με πάρει από το αεροδρόμιο, ποτέ δεν με συνόδευσε στο σταθμό. Μόνο την τελευταία φορά βγήκε από το σπίτι και με χαιρέτησε. Ηξερε ότι δεν θα με ξαναδεί. Ποτέ δεν φίλησε κανέναν. Νομίζω ότι αγάπησε το κόμμα, τη μάνα του, τη Σοβιετική Ενωση».

- Να ρωτήσω αν θα ψηφίζατε ποτέ ΚΚΕ;

«Δεν μπορώ να ξεχάσω ότι είναι το κόμμα του Ζαχαριάδη».

- Που τον διέγραψε, τον καταδίκασε σε καθεστώς προσωπικής και πολιτικής ανυποληψίας επί χρόνια, τον άφησε να αυτοκτονήσει στα βάθη της Σιβηρίας;

«Σε όσους τον αγαπούσαν έλεγε να μη στραφούν ποτέ εναντίον του ΚΚΕ».

- Μα είναι το ίδιο κόμμα; Τι θα έλεγε ο Ζαχαριάδης βλέποντας την πτώση του ανύπαρκτου σοσιαλισμού που αγάπησε και το σημερινό ΚΚΕ;

«Σαφώς δεν είναι το κόμμα που οραματίστηκε. Αλλά τίποτε δεν είναι ίδιο. Ούτε αυτό που οικοδομήθηκε στην ΕΣΣΔ είχε σχέση με τον σοσιαλισμό».

- Η ζωή των γονιών σας ξεπερνάει τα όρια της μυθοπλασίας.

«Τουλάχιστον πίστευαν σε μια ιδέα. Αγωνίστηκαν μέσα σε αντίξοες συνθήκες, γι’ αυτό έκαναν λάθη. Σήμερα που κανείς δεν πιστεύει σε τίποτα, εγώ τους ζηλεύω»…