Του Ματθαίου Τσιμιτάκη

«Βίλα των οργίων», «κέντρο ανομίας» και άλλα εντυπωσιοθηρικά γράφτηκαν τις τελευταίες ημέρες γύρω από την κατάληψη του κτιρίου που βρίσκεται στη συμβολή Χέυδεν και Αχαρνών. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι η σύμπλευση με την κυρίαρχη γλώσσα των δελτίων ειδήσεων η οποία τείνει να συσκοτίζει αντί να εξηγεί. Ανατρέξαμε στο αρχείο και μιλήσαμε με έναν από τους συμμετέχοντες στην κατάληψη, προκειμένου να καταλάβουμε τι ήταν και τι αντιπροσώπευε η κατάληψη της Βίλας Αμαλίας.

«Παιδί» της πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής που ακολούθησε την αθώωση του αστυνομικού Αθανάσιου Μελίστα το 1990 για τον φόνο του 15χρονου Μιχάλη Καλτεζά, στα επεισόδια που ακολούθησαν την πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου το 1985. Μετά από 16 ημέρες κατάληψης του Μετσόβιου, μια ομάδα αναρχικών κατέλαβε ένα εγκαταλειμμένο κτίριο του Ιδρύματος Ωνάση στη λεωφόρο Αμαλίας, από όπου πήρε και το όνομά της η κατοπινή κατάληψη της οδού Χέυδεν. Η αστυνομία εκκένωσε το κτίριο, όμως δεν κινήθηκε νομικά εναντίον τους.

Ετσι, ήρθε να προστεθεί στις καταλήψεις στέγης της εποχής, που λειτούργησαν και σαν κοινωνικά κέντρα αυτο-οργάνωσης αποτελώντας την ελληνική εκδοχή ενός ευρωπαϊκού φαινομένου. Τη δεκαετία του ’90 «φιλοξένησε» συναυλίες της ανεξάρτητης σκηνής που διοργανώνονταν από τις συλλογικότητες που συμμετείχαν, λειτουργούσε θεατρική ομάδα, ανοιχτό βιβλιοπωλείο, λιθογραφική μονάδα, ενώ πραγματοποιούνταν και προβολές. Μετρά άλλες τρεις τουλάχιστον επεμβάσεις της αστυνομίας και αντίστοιχες ανακαταλήψεις.

«Βασικό χαρακτηριστικό των δράσεων στον χώρο ήταν ο αντιεμπορευματικός χαρακτήρας τους, ο αντικαταναλωτισμός και η αυτοδιαχείριση» εξηγεί ο Χ.Κ. (τα στοιχεία του είναι στη διάθεση της εφημερίδας), ο οποίος συμμετείχε τόσο στη Βίλα όσο και σε άλλες καταλήψεις, ήδη από τη δεκαετία του ’90.

«Ο χώρος είχε σαφή πολιτικό προσδιορισμό και αυτό φαινόταν στις επιλογές που έκανε η συνέλευση. Για παράδειγμα, μεγάλα συγκροτήματα της πρώτης δεκαετίας, όπως οι Deus ex machina, αποκλείστηκαν από τον χώρο, όταν αποφάσισαν να αρχίσουν να δίνουν συναυλίες σε εμπορικούς χώρους με εισιτήριο. Ακόμα και οι εκδόσεις ή μια δισκογραφική εταιρεία που κάναμε, όλα στρέφονταν κατά του καταναλωτισμού. Και όποια χρήματα προέκυπταν από αυτές τις δραστηριότητες είτε πήγαιναν στη στήριξη φυλακισμένων ή στη συντήρηση και την ανάπτυξη εγχειρημάτων αυτο-οργάνωσης.

Πολλά συγκροτήματα που δεν μπορούσαν να πληρώνουν για τις πρόβες τους έρχονταν εδώ, δωρεάν. Το κίνημα των καταλήψεων ήταν κίνημα ανάγκης, για παράδειγμα επιχειρούσε να καλύψει στεγαστικές και κοινωνικές ανάγκες, αλλά ήταν και κίνημα επιθυμίας. Θέλαμε να μείνουμε μαζί, να κάνουμε περιοδικά, βιβλιοθήκες, ραδιοφωνικούς σταθμούς. Να υπάρξουμε και να δράσουμε συλλογικά στην κοινωνία».

- Σε καμιά από τις τρεις δίκες που έχουν γίνει μέσα στα χρόνια δεν έχει καταδικαστεί κάποιος για την κατάληψη. Γιατί;

«Γιατί στην πραγματικότητα η κατάληψη ήρθε να δώσει ζωή σε ένα οίκημα που είχε εγκαταλειφθεί από τον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων στον οποίο ανήκει. Μέχρι το ’90 ήταν εστία μόλυνσης και κατάλυμα τοξικομανών. Σε σχετική έρευνα που κάναμε εκείνη την εποχή, βρήκαμε ότι υπήρχαν χιλιάδες σπίτια του Δημοσίου που έμεναν κλειστά, ενώ την ίδια ώρα υπηρεσίες του Δημοσίου πληρώνανε υπέρογκα ενοίκια σε ιδιώτες και ταυτόχρονα παρατηρούνταν έλλειψη χώρων για κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες. Πλήρης κοροϊδία».

- Η Βίλα όμως ήταν και το αντιφασιστικό κέντρο σε μια ευαίσθητη περιοχή, σωστά;

«Βέβαια, και αυτό το ξέρει και η γειτονιά αλλά και η Χρυσή Αυγή. Πέρυσι το καλοκαίρι, λίγο μετά το περιστατικό της δολοφονίας του 44χρονου, η υποτιθέμενη επιτροπή κατοίκων της περιοχής που ελέγχεται από τη Χρυσή Αυγή θεώρησε ότι μπορεί να επιτεθεί στη Βίλα με τις πλάτες των ΜΑΤ, όπως άλλωστε έχει γίνει επανειλημμένα. Εννοώ ότι δεν είναι σημερινή η δίωξη της Βίλας. Είναι ένα αγκάθι για κάποιους».

Κλειστή, αποκομμένη από τα επίσημα ΜΜΕ και τους πολιτικούς ιστότοπους, με ιδιαίτερα επιτυχημένη παρουσία όμως στο youtube και στο facebook. Ετσι περιγράφει την κοινότητα των ακροδεξιών ιστολόγων ο καθηγητής Επικοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Τουλούζης, Νίκος Σμυρναίος.

Χρησιμοποιώντας ευρέως διαδεδομένες τεχνικές, όπως crawlers (σχηματίζει τις διαδρομές μιας ροής πληροφοριών) και λογισμικό αξιολόγησης, ο κ. Σμυρναίος έφτιαξε τον χάρτη των σημαντικότερων ιστοσελίδων που παράγουν ή φιλοξενούν ακροδεξιό λόγο (ρατσιστικό, ξενοφοβικό, φασιστικό, παραθρησκευτικό και πολιτικό λόγο μίσους) σε μια προσπάθεια να κατανοηθεί η επικοινωνιακή διάσταση του φαινομένου της ανόδου της ακροδεξιάς και συγκεκριμένα ο ρόλος του Διαδικτύου σ' αυτήν.

«Η ανάπτυξη της μπλογκόσφαιρας και των κοινωνικών δικτύων διευκολύνει την προπαγάνδα» εξηγεί ο ίδιος. «Το ελληνικό Διαδίκτυο αντικατοπτρίζει τη γενικότερη τάση που υπάρχει στην ελληνική κοινωνία αυτή τη στιγμή και δεν είναι άλλη από την ηγεμονία της ακροδεξιάς ιδεολογίας σε πλατιά κοινωνικά στρώματα και σημαντικό κομμάτι του πολιτικού συστήματος».

Στον «γράφο» (χάρτης) που συνέταξε ο Ν. Σμυρναίος εμφανίζονται 88 ιστοσελίδες και ιστολόγια που φαίνεται να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην κατασκευή και στη διάχυση του ακροδεξιού λόγου στο Διαδίκτυο, σε όλες του τις μορφές. Είναι χαρακτηριστικό πως πολλά από τα ιστολόγια που περιλαμβάνονται στον κατάλογο δεν είναι αμιγώς πολιτικά αλλά μπορεί στη θεματολογία τους να περιλαμβάνονται από αθλητικά θέματα μέχρι ελαφρύ πορνό.

Αντίθετα απ' ό,τι θα περίμενε κανείς, οι ιστότοποι αυτοί δεν παραπέμπουν τους επισκέπτες τους στην επίσημη σελίδα της Χρυσής Αυγής, παρότι αναπαράγουν τον λόγο της. Το ίδιο κάνουν και με τα επίσημα ΜΜΕ, με εξαίρεση τις εφημερίδες «Στόχος» και «Δημοκρατία» που εμφανίζονται στις ακρώρειες του χάρτη.

«Η αυτονομία, παρότι δεν είναι απαραίτητα αληθινή, επιτρέπει στους ακροδεξιούς ιστολόγους να υιοθετούν ένα αντισυστημικό λεξιλόγιο» επισημαίνει ο Ν. Σμυρναίος. «Με μια πρόχειρη ανάλυση λόγου φαίνεται πως οι λέξεις που κυριαρχούν είναι: ταμπούρι, ανάσχεση, αντιπληροφόρηση, εναντίον όλων, βεντέτα, hellenic revenge, συναγερμός κ.ο.κ. Η παλινόρθωση του έθνους, η συνωμοσιολογία, η εκδίκηση και ο συναγερμός είναι οι όροι που χρησιμοποιούνται ευρέως για να δημιουργήσουν ακροδεξιά συνείδηση».

Η «στεγανότητα» και η υψηλή εσωτερική συνοχή που χαρακτηρίζει την κοινότητα δεν μεταφράζεται σε αυτονομία, αλλά ενδεχομένως σε μια μορφή ελαφριάς προπαγάνδας στα πρότυπα του Γκέμπελς. Η ίδια η Χρυσή Αυγή από την επίσημη σελίδα της δεν παραπέμπει σε άλλες ακροδεξιές σελίδες, ενώ όπως είναι γνωστό από την εποχή τού ΛΑΟΣ, η νεολαία της τότε ακροδεξιάς επέλεγε συνειδητά να ελέγχει και να καθοδηγεί δήθεν ανεξάρτητα ιστολόγια με σκοπό να δημιουργεί την απαραίτητη κρίσιμη μάζα για τη διάδοση των απόψεών της στον χαοτικό παγκόσμιο ιστό.

Οι κομβικές θέσεις της κοινότητας καταλαμβάνονται από ιστότοπους που δείχνουν να έχουν άμεση σχέση με τη Χρυσή Αυγή. Οσο για τη στόχευση του ακροδεξιού λόγου στα δίκτυα youtube και facebook, που είναι τα πιο mainstream, ο Νίκος Σμυρναίος εικάζει ότι ο λόγος είναι πως αυτά απευθύνονται στον μέσο Ελληνα και επομένως προσφέρονται για προπαγάνδα περισσότερο από δίκτυα που ευνοούν τον διάλογο και την αντιπαράθεση όπως είναι το twitter.

Αξίζει να σημειωθεί πως η συγκεκριμένη έρευνα, παρότι δεν είναι πλήρης, είναι η πρώτη που επιχειρεί να καταλάβει τον ρόλο του Διαδικτύου στην ανάδυση του φαινομένου της Ακροδεξιάς. Αμέσως μετά τη δημοσιοποίηση της έρευνας στο Διαδίκτυο η ιστοσελίδα του καθηγητή δέχτηκε επίθεση από χάκερ.

Μπορείτε να δείτε τον «γράφο» στο smyrnaios.net

Ρεπορτάζ: Ματθαίος Τσιμιτάκης – Ιάσονας Παναγιωτόπουλος – Αφροδίτη Τζιαντζή

Και ξαφνικά οι συμβολισμοί άλλαξαν πλευρά. Δεν ήταν οι αναρχικοί που παρουσιάζονταν στους τηλεοπτικούς δέκτες με κουκούλες, αλλά οι αστυνομικοί. Και δεν ήταν το indymedia που θόλωνε τα πρόσωπα διαδηλωτών στο μοντάζ για τον φόβο διώξεων, αλλά το υπουργείο Προστασίας του… Αστυνομικού που κάλυψε τα χαρακτηριστικά των υπαλλήλων του στο βίντεο που δημοσίευσε στο youtube.

Απέναντι στους πάνοπλους άνδρες των ΜΑΤ των ΕΚΑΜ και των Δέλτα με αυτόματα όπλα, δακρυγόνα -τα οποία μάλιστα δεν δίστασαν να ρίξουν μέσα σε κλειστά δωμάτια- ηλεκτρικούς τροχούς και έναν… πολιορκητικό κριό, βρέθηκε μια ομάδα εκατό νεαρών που δεν προέβαλαν καμιά αντίσταση, αλλά προσήχθησαν χαμογελαστοί στις κλούβες και από εκεί στη ΓΑΔΑ.

Νωρίτερα, στις επτά και τέταρτο το πρωί, είχαν αιφνιδιάσει τη διμοιρία που φύλαγε τη Βίλα Αμαλίας, όταν οι μισοί περίπου έκαναν φράγμα στους άνδρες των ΜΑΤ, ενώ οι άλλοι μισοί άνοιγαν την πλαϊνή πύλη και εισέρχονταν στον χώρο. Η αστυνομία απάντησε με μια χολιγουντιανών διαστάσεων κινητοποίηση που περιελάμβανε ελικόπτερα, αποκλεισμό της περιοχής, ειδικό πλάνο εκκένωσης και συνεργείο κινηματογράφησης, ενώ το Mega μετέδιδε τα γεγονότα σε απευθείας μετάδοση.

Οι εκατό περίπου καταληψίες παρατάχθηκαν στο προαύλιο και την ταράτσα και φώναξαν συνθήματα, όπως το «Στη Βίλα Αμαλίας μια χούφτα αναρχικοί ξεφτίλισαν το κράτος και την καταστολή». Οι αστυνομικοί έκοψαν τις αλυσίδες, έσπασαν τις πόρτες και επέδραμαν πετώντας δακρυγόνα, ενώ οι νεαροί τούς φώναζαν «Φύγετε, εδώ είναι το σπίτι μας» πίσω από το πανό που είχαν στο μεταξύ αναρτήσει στην ταράτσα του κτιρίου, το οποίο έγραφε «κατάληψη για πάντα». Ηδη αλληλέγγυος κόσμος είχε συγκεντρωθεί στην πλατεία Βικτωρίας, εμψυχώνοντας τους συλληφθέντες με δυνατά συνθήματα: «Ελάτε με ΕΚΑΜ, ελάτε με τους ΔΙΑΣ, ποτέ δεν θα την πάρετε τη Βίλα Αμαλίας».

Απάντηση αισθάνθηκε την ανάγκη να δώσει αργότερα μέσα στην ημέρα ο δήμαρχος Αθηναίων, Γιώργος Καμίνης, ο οποίος σε συνέντευξη που παραχώρησε μαζί με τον περιφερειάρχη Αττικής Γιάννη Σγουρό για το αναπτυξιακό πρόγραμμα του Δήμου, δήλωσε πως το κτίριο της Βίλας Αμαλίας θα ξαναγίνει σχολείο.

Ως τις εννιά και μισή, οπότε η ανακατάληψη έληξε, η αστυνομία είχε βρει και είχε κατασχέσει κράνη, αντιασφυξιογόνες μάσκες και αυτοσχέδιες ασπίδες, όμως μια ομάδα αλληλέγγυων που είχε αποτραπεί να φτάσει στον χώρο προχώρησε σε συμβολική κατάληψη των γραφείων της ΔΗΜΑΡ στην Ομόνοια.

Αυτόπτης μάρτυρας (τα στοιχεία του είναι στη διάθεση της εφημερίδας) καταγγέλλει στην «Εφ.Συν.» ότι, ενώ οι καταληψίες δήλωσαν ρητά στους αστυνομικούς ότι η κατάληψη θα λήξει σε 15 λεπτά και ζήτησαν την απομάκρυνσή τους, η αστυνομία εισέβαλε προσάγοντας 38 άτομα. Δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες έπειτα από αίτημα του Φώτη Κουβέλη, ο οποίος ζήτησε από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη να αντιμετωπίσει τους διαμαρτυρόμενους με επιείκεια.

Το μεσημέρι μια ομάδα 300 περίπου διαδηλωτών έκανε αιφνιδιαστική συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από το υπουργείο Οικονομικών την ώρα που αναμένονταν να καταφθάσουν εκεί ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς με τον υπουργό Ανάπτυξης Κωστή Χατζηδάκη. Οι συγκεντρωμένοι απωθήθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά από δυνάμεις των ΜΑΤ προς το Μοναστηράκι.

Λίγο πριν τις από 15.00 ξεκίνησε αστυνομική επιχείρηση, εκκένωσης της κατάληψης στην οδό Πατησίων 61 και Σκαραμαγκά, σε νεοκλασικό κτίριο ιδιοκτησίας του ΝΑΤ. Σε λιγότερο από μισή ώρα, εκατοντάδες αλληλέγγυοι συγκεντρώθηκαν στην Πατησίων, περικυκλωμένοι από διμοιρίες ΜΑΤ, ενώ άντρες της Ασφάλειας απαγόρευαν τη διέλευση μπροστά από το κτίριο.

«Κόπτονται τάχα για το ιστορικό κτίριο, που ήταν σπίτι της Μαρίας Κάλλας, όμως το άφηναν και ρήμαζε για χρόνια. Το ίδιο γινόταν και με τη Βίλα Αμαλίας. Τώρα λέει ο κ. Καμίνης ότι θα ξαναγίνει σχολείο, όμως ήταν ερείπιο, πολύ προτού γίνει η κατάληψη 22 χρόνια πριν», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» η κ. Ελένη Ζ., κάτοικος της περιοχής.

«Η εκκένωση δεν μας ωφελεί πουθενά. Δεν αισθανόμαστε πιο ασφαλείς επειδή έληξε η κατάληψη. Αντιθέτως, εδώ λειτουργούσε βιβλιοθήκη, γίνονταν μαθήματα, υπήρχε ζωή», μας λέει η κ. Χρυσούλα, που κατοικεί στην οδό Μετσόβου, απέναντι ακριβώς από την κατάληψη Σκαραμαγκά. «Οι εκκενώσεις των καταλήψεων γίνονται για λόγους τρομοκράτησης και για να τραβήξουν την προσοχή του κόσμου από όσα συμβαίνουν. Οχι, δεν εννοώ τις λίστες Λαγκάρντ, εννοώ τη φτώχεια και την ανεργία».

Στις 19.00, πάνω από 1,000 άτομα συγκεντρώθηκαν έξω από τη ΓΑΔΑ, και μετά ακολούθησε πορεία προς την Πατησίων που κατέληξε στο Πολυτεχνείο. Στους 92 συλληφθέντες της Βίλας Αμαλίας απαγγέλθηκαν κατηγορίες για διατάραξη οικιακής ειρήνης, αντίσταση και εξύβριση, ενώ η αστυνομία δεν ανακοίνωσε τις κατηγορίες προς τους 8 συλληφθέντες της Σκαραμαγκά.

Την απαγόρευση επικοινωνίας με τους συλληφθέντες, κατήγγειλαν 16 δικηγόροι: «Οι υπογράφοντες δικηγόροι καταγγέλλουμε ότι μας απαγορεύεται παράνομα και χωρίς οποιαδήποτε δικαιολογία η επικοινωνία με τους συλληφθέντες εντολείς μας, παραβιάζοντας ευθέως το βασικότερο υπερασπιστικό τους δικαίωμα και τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου».

Η δημοφιλέστερη εικόνα που δημοσιεύθηκε και αναδημοσιεύτηκε εκατοντάδες φορές στον ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης twitter κατά τη χρονιά που μας πέρασε είναι αυτή του Τόλη και της Μαρίας. Συνοδευόταν πάντοτε από την αναγνωριστική ετικέτα (hashtag στη γλώσσα του Διαδικτύου) #tolislovedmaria και εκπλήρωνε την τελευταία επιθυμία του 30χρονου Τόλη, ο οποίος έχασε τη μάχη με τον καρκίνο.

Τα μέλη της ελληνικής κοινότητας θρήνησαν τον νεαρό, με τον ιδιαίτερο τρόπο τους, σαν να ήταν δικός τους. Το είχαν κάνει στο παρελθόν και με άλλα μέλη της κοινότητας, όπως η Αμαλία Καλυβίνου δείχνοντάς μας πως αυτή η νέα μορφή δημόσιας επικοινωνίας δεν υπολείπεται συναισθημάτων.

Ετικέτες, όπως τα #rbnews, #greekrevolution, #euro12gr, #dimitrischristoulas μπορεί να φαντάζουν στο μάτι του αναγνώστη εφημερίδας σαν σκληρές και ακατανόητες γραφολογικές αποτυπώσεις, όμως συνιστούν έναν από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους συζητούν οι χρήστες του Διαδικτύου.

Συνοδεύουν πληροφορίες γύρω από ένα θέμα ενημέρωσης ή διαλόγου καθώς αυτό εξελίσσεται, χαρακτηρίζουν συμπεριφορές, συναισθήματα, συμπεράσματα ή συνοδεύουν παιχνίδια των χρηστών της δημοφιλούς υπηρεσίας. Η αξία τους γίνεται εύκολα κατανοητή, όταν δει κανείς την πολιτική τους διάσταση. Κάθε κοινωνική αναταραχή, κάθε εξέγερση, κάθε διαδήλωση, από την «αραβική άνοιξη» έως το κίνημα ενάντια στη Wall Street, συνοδεύονταν από ένα hashtag στο twitter.

Το sidebar είναι μια υπηρεσία επισκόπησης των δημοσιεύσεων στο ελληνόφωνο Διαδίκτυο που αναπτύσσει μια μικρή ελληνική εταιρεία start up. Προκειμένου να διαφημίσει την υπηρεσία του, το sidebar προχώρησε σε καταγραφή των μεταβολών που συνέβησαν στο ελληνικό twitter καθώς και τα θέματα που απασχόλησαν περισσότερο την κοινότητα των Ελλήνων χρηστών κατά το 2012.

Παρά τα μεθοδολογικά προβλήματα που παρουσιάζει, είναι η πρώτη απόπειρα ανασκόπησης αυτής της νέας μορφής δημόσιας επικοινωνίας και μας προσφέρει μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία γύρω από το πώς είδαν οι Ελληνες χρήστες την επικαιρότητα, τι τους απασχόλησε περισσότερο και πώς ασκούν τη νέα αυτή μορφή δημόσιας επικοινωνίας.

Το 2012, λοιπόν, προστέθηκαν 128.000 νέοι χρήστες, ανεβάζοντας το σύνολο της ελληνικής κοινότητας των χρηστών του twitter στους 250.000+. Κατά τη διάρκεια του έτους γράφτηκαν 1.200.000.000 tweets, ήτοι σημαίνει 4 ανά δευτερόλεπτο και χρησιμοποιήθηκαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο hashtags!

Το δημοφιλέστερο tweet του 2012 ήταν αυτό του Κώστα Βαξεβάνη κατά τη στιγμή της σύλληψής του. «Μπαίνουν στο σπίτι με εισαγγελέα τώρα. Με συλλαμβάνουν. Διαδώστε», έγραψε ο δημοσιογράφος και το μήνυμά του αναμεταδόθηκε 3.319 φορές. Στην ίδια λίστα, στην τρίτη θέση βρίσκεται ένα μήνυμα του προέδρου της ΔΗΜΑΡ, Φώτη Κουβέλη: «Σε κυβέρνηση που θα υπάρχει Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ δεν συμμετέχουμε» έγραψε χαρακτηριστικά και 1.121 χρήστες φρόντισαν να διαδώσουν τη δήλωσή του, τόσο πριν όσο και μετά τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Δημοφιλέστερο βίντεο ήταν, σύμφωνα με την ίδια καταγραφή, το Kony2012 που προκάλεσε διχογνωμίες στις κοινότητες των χρηστών διεθνώς γύρω από τη λειτουργία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και του ρόλου του στην Αφρική. Στην πέμπτη θέση εμφανίζεται ένα βίντεο της ομάδας RealDemocracy.gr – των αγανακτισμένων του Συντάγματος, το οποίο καταγράφει αστυνομικούς της ομάδας Δέλτα να τοποθετούν μολότοφ σε σακίδιο συλληφθέντος, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης.

Στα δημοφιλέστερα θέματα συζήτησης ξεχωρίζουν τα #syntagma με 511.455 μηνύματα, #rbnews με 393.049 και #12fgr με 338.148 δημοσιεύσεις μηνυμάτων. Το πρώτο καταγράφει τα γεγονότα στην πλατεία Συντάγματος κατά τις περιόδους διαδηλώσεων. Το δεύτερο είναι το αναγνωριστικό της μεγαλύτερης κοινότητας πολιτών-δημοσιογράφων στη χώρα, του radiobubble.gr, ενώ το τρίτο σταχυολογεί τα γεγονότα της 12ης Φεβρουαρίου μέσα και έξω από τη Βουλή, όταν ψηφίστηκε το Μνημόνιο 2.

Στην κατηγορία της πολιτικής ξεχωρίζει η ετικέτα της Βουλής (#vouli) με 97.730 μηνύματα, αποκαλύπτοντάς μας πως οι χρήστες του twitter παρακολουθούν τα τεκταινόμενα στο Κοινοβούλιο. Στα διεθνή θέματα ξεχωρίζουν οι αναφορές στη #syria (80.825) και #acta (60.119), ενώ οι φίλαθλοι του Βορρά αποδείχθηκαν οι πιο δραστήριοι χρήστες του Δικτύου, αφού στα αθλητικά θέματα πρώτο θέμα συζήτησης είναι ο ΠΑΟΚ (#paok) με 175.934 αναφορές. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη την έρευνα στο site: www.trending.gr/2012

Το twitter και η δημόσια ατζέντα

Tης Κορίνας Πατέλη*

Αφήνοντας στην άκρη τα σοβαρά μεθοδολογικά προβλήματα που παρουσιάζουν έρευνες όπως η συγκεκριμένη, που προσπαθούν να αποτυπώσουν τη δραστηριότητα στο ελληνικό twitter, βρίσκω ενδιαφέροντα δύο στοιχεία:

Το γεγονός πως, παρότι η Ελλάδα παρήγαγε ειδήσεις καθ' όλη τη διάρκεια της χρονιάς, δεν βρέθηκε στη λίστα με τις δέκα πιο συζητημένες χώρες στη διεθνή κατάταξη, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ιταλία που βιώνει τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης με μικρότερη ένταση. Το δεύτερο στοιχείο, που βρίσκω συμπληρωματικό στο πρώτο, είναι το ένα εκατομμύριο hashtags που καταγράφει η συγκεκριμένη έρευνα.

Πιθανά η ερμηνεία αυτών των στοιχείων είναι πως η χρήση του κοινωνικού δικτύου βρίσκεται ακόμα υπό ανάπτυξη και δεν έχουν κατασταλάξει μέθοδοι χρήσης, ισχυροί κόμβοι οι οποίοι να διαμορφώνουν το περιεχόμενο τόσο εντός Ελλάδος όσο και προς το εξωτερικό καθώς και ότι δεν έχει συνδεθεί ακόμη οργανικά το Μέσο με τη δημόσια ατζέντα, όπως αυτή διαμορφώνεται από τα παραδοσιακά ΜΜΕ.

*Επίκουρη καθηγήτρια, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τμήμα Επικοινωνίας & Σπουδών Διαδικτύου

 Ευφυολογήματα

Του Αστέρη Μασούρα*

Φαίνεται ότι στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε τα κοινωνικά δίκτυα για να κοινωνικοποιηθούμε περισσότερο από ό,τι για να παρέμβουμε και γι' αυτό στις αναμεταδόσεις μηνυμάτων και τα δημοφιλή tweets επικρατούν τα ευφυολογήματα. Στα πολιτικά-κοινωνικά hashtags, στην κατηγορία των διεθνών, αλλά και στα πιο δημοφιλή βίντεο αποτυπώνεται καλύτερα η τάση των χρηστών να παρεμβαίνουμε στην ειδησεογραφία μέσω των κοινωνικών δικτύων και των μπλογκ, όμως φαίνεται πως ακόμα δεν είναι κυρίαρχη.

*Μπλόγκερ, πολίτης–δημοσιογράφος της κοινότητας του Http://el.globalvoicesonline.org

Με ανταλλακτικό παζάρι βιβλίων, παραστάσεις Καραγκιόζη, παραμύθια για μικρούς και μεγάλους, αλλά και χιπ χοπ αυτοσχεδιασμούς ετοιμάζεται να υποδεχτεί η Κυψέλη το νέο έτος σε μια προσπάθεια αντίστασης στην υποβάθμιση που υφίσταται τα τελευταία χρόνια και αποκατάστασης της κοινωνικής συνοχής της.

Στις 3, 4 και 5 Ιανουαρίου ο πεζόδρομος της Φωκίωνος Νέγρη, ο οποίος τέμνει την περιοχή σαν ραχοκοκαλιά, θα γεμίσει με μουσικές, παραστάσεις, εργαστήρια και χορούς, μετά από πρωτοβουλία της επιτροπής κατοίκων «Η Κυψέλη μας».

«Η ανάγκη που γέννησε την πρωτοβουλία έχει τρεις κύριες αιτίες» εξηγεί η Μαίρη Σκιαδά, αρχιτέκτονας και μέλος του συντονιστικού των εκδηλώσεων της ομάδας κατοίκων που ανέλαβε την πρωτοβουλία: «Την οικονομική κρίση που πλήττει τους κατοίκους και τον εμπορικό κόσμο της περιοχής μας, την πολυπολιτισμική σύνθεσή της που αποτελεί μια κοινωνική διεργασία σε εξέλιξη, αλλά και το περιορισμένο ενδιαφέρον του δήμου, ο οποίος δείχνει να περιορίζεται κυρίως σε πρωτοβουλίες στο κέντρο της πόλης αλλά αφήνει στην τύχη τους τις γειτονιές. Θέλαμε να δείξουμε ότι, με την ενεργό συμμετοχή των κατοίκων και των φορέων της Κυψέλης, μπορούμε να δώσουμε ένα μήνυμα χαράς και αισιοδοξίας» καταλήγει η ίδια.

Στις εκδηλώσεις συμπεριλαμβάνονται και τις τρεις μέρες αυτοσχεδιασμοί σε ήχους bit box από χιπ χόπερ, όπως ο MC Yinka και ο Μανώλης Αφρολάνιο, ανταλλακτικό παζάρι βιβλίων στον ανοικτό χώρο βιβλίου και πολιτισμού «βιβλιονησίδα», εργαστήρι μοντελισμού (τρενάκια) στο αίθριο της περιοχής, αλλά και μαθήματα τάνγκο σε πλατώματα της Φωκίωνος Νέγρη και zoumba στην πλατεία Κυψέλης.

Η πρωτοβουλία στηρίζεται αποκλειστικά από εθελοντές, καλλιτέχνες, αλλά και τα μαγαζιά της περιοχής, που ανοίγουν για να φιλοξενήσουν εκδηλώσεις αφιλοκερδώς, ενώ ο δήμος περιορίστηκε στην παροχή της άδειας για τη χρήση των κοινόχρηστων χώρων και την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.

Αξίζει να σημειωθεί πως η πρωτοβουλία κατοίκων δεν θέλησε να χρησιμοποιήσει τη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, η οποία εκκενώθηκε βίαια το καλοκαίρι από τον δήμο και την αστυνομία. Ολόκληρο το πρόγραμμα των εκδηλώσεων βρίσκεται στην ιστοσελίδα kypseli2012.gr

Οι ανασκοπήσεις της χρονιάς από τις εταιρείες-γίγαντες του Διαδικτύου, όπως η μηχανή αναζήτησης google και τα δίκτυα youtube, twitter και facebook, δεν δείχνουν μόνο ότι το Ιnternet είναι πλέον το κυρίαρχο Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας της εποχής μας, αλλά και ότι η λειτουργία του δεν έρχεται να ανατρέψει τη λειτουργία της ενημέρωσης όπως τη γνωρίζουμε.

Σε αντίθεση με προηγούμενες χρονιές, οι ανασκοπήσεις δεν αποτυπώνουν απλώς τη στατιστική εικόνα των θεμάτων που ανέδειξαν οι χρήστες με τα αιτήματα και τις ενέργειές τους, αλλά δείχνουν και πόσο βαθιά επηρεάζεται η χρήση των μεγαλύτερων υπηρεσιών του παγκόσμιου ιστού από τα κυρίαρχα Μέσα Ενημέρωσης και την ποπ κουλτούρα και πώς τα ίδια τα δίκτυα επενδύουν στους κανόνες της επικοινωνίας που καθορίζουν τη διαφήμιση και την ενημέρωση της εποχής μας.

Πρώτη η Whitney Houston

Το google zeitgeist (στα γερμανικά σημαίνει το πνεύμα της εποχής) είναι η λίστα με τις μαζικότερες αναζητήσεις της χρονιάς που πέρασε συνοδευόμενες από ένα διαφημιστικό βίντεο. Στην πρώτη θέση της λίστας βρίσκεται η τραγουδίστρια της ποπ Whitney Houston, η οποία πέθανε τον Φεβρουάριο που μας πέρασε, ενώ ακολουθούν το Gangnam style του Νοτιοκορεάτη τραγουδιστή PSY, που κάνει θραύση στις Ηνωμένες Πολιτείες, o τυφώνας «Σάντι» και το ipad3 της Apple. Αντίστοιχα, στην αναζήτηση φωτογραφιών την πρώτη θέση φαίνεται να καταλαμβάνουν το ποπ συγκρότημα των One direction που συναντά απήχηση στους εφήβους, η Selana Gomez και το iphone 5.

Οι κατηγορίες που επέλεξε να αναδείξει η google είναι ενδεικτικές της φιλοσοφίας που χαρακτηρίζει αυτούς τους απολογισμούς: καλλιτέχνες, ηλεκτρονικές συσκευές, τηλεοπτικά προγράμματα, αεροπορικές εταιρείες, πρόσωπα και ταινίες.

Η «αραβική άνοιξη», η Αίγυπτος, η Ελλάδα και οι διαδηλώσεις ενάντια στη λιτότητα, η οικονομική κρίση, ο πόλεμος με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών ή ή επέμβαση των Ισραηλινών στη Γάζα δεν χωρούν στην αποτύπωση του 2012 που θέλει να βλέπει η google (σίγουρα όχι στην πρώτη δεκάδα οποιασδήποτε κατηγορίας), παρότι σημάδεψαν τη χρονιά με τρόπο καταλυτικό για τη χρήση του ίδιου του Διαδικτύου. Περνούν με τρόπο έως και παραπλανητικό από το βίντεο διάρκειας 2:32 λεπτών που συνοδεύει τη λίστα.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στο twitter που θεωρείται το πιο πολιτικό και δημοσιογραφικό από τα κοινωνικά δίκτυα. «Τέσσερα χρόνια ακόμα» ήταν το μήνυμα του προέδρου Ομπάμα αμέσως μετά την εκλογή του στις 6 Νοεμβρίου στο δίκτυο και έγινε το δημοφιλέστερο tweet της χρονιάς. Στην ίδια λίστα βρίσκονται ο Justin Bieber και η ομάδα των Ολυμπιακών Αγώνων της Μεγάλης Βρετανίας. Στην κατηγορία «παλμός του πλανήτη», που καταγράφει τα πιο συζητημένα θέματα της χρονιάς στο κοινωνικό δίκτυο, η εικόνα είναι παρόμοια.

Ολυμπιακά τιτιβίσματα

Για το twitter το πιο συζητημένο θέμα είναι οι Ολυμπιακοί του Λονδίνου, ενώ ακολουθούν οι αμερικανικές εκλογές και τα βραβεία του MTV. Στην κατηγορία «μόνο στο twitter» το κοινωνικό δίκτυο κάνει μια εντυπωσιακή επίδειξη των δυνατοτήτων αυτής της νέας μορφής επικοινωνίας επιλέγοντας τα πιο εντυπωσιακά μηνύματα, όπως αυτό των επιστημόνων της NASA κατά την προσεδάφιση του δορυφόρου «Curiosity» στον Αρη, τα μηνύματα των αστροναυτών του διεθνούς διαστημικού σταθμού για τον τυφώνα «Σάντι» από το Διάστημα και το μήνυμα του σκηνοθέτη Τζέιμς Κάμερον μέσα από ένα βαθυσκάφος στον Ειρηνικό ωκεανό.

Στο youtube, την πρώτη θέση ανάμεσα στα πιο δημοφιλή βίντεο διεθνώς καταλαμβάνει το Gangnam style με πάνω από 1 δισ. θεάσεις παγκοσμίως, ενώ και εδώ ακολουθούν οι Justin Bieber, Selana Gomez και βεβαίως το άλμα του Felix Baumgartner. Το facebook, παρότι κατηγορείται για παραβιάσεις της ιδιωτικότητας των χρηστών του μέσω της συλλογής προσωπικών δεδομένων, ακολούθησε μάλλον την πιο δημοκρατική οδό στην ανασκόπηση της χρονιάς, αφού ενεργοποίησε μια εφαρμογή με την οποία κάθε χρήστης βλέπει στο timeline του τις δημοφιλέστερες δημοσιεύσεις και φωτό του. Αλλωστε, στο Διαδίκτυο, όλοι είμαστε δημόσια πρόσωπα πλέον.

Το 2012 ήταν η χρονιά κατά την οποία η συζήτηση εκτυλίχθηκε σε μεγάλο βαθμό γύρω από την έννοια των μεγάλων ποσοτήτων δεδομένων (big data) και τους τρόπους οργάνωσης και αξιοποίησής τους από εταιρείες και κυβερνητικούς φορείς, αλλά και τη δημιουργία του «διαδικτύου των πάντων» – των δεδομένων δηλαδή που ανταλλάσσονται μεταξύ διαφορετικών συσκευών, αλλά και της πληθώρας των ανεκμετάλλευτων πληροφοριών, όπως είναι για παράδειγμα οι προσωπικές πληροφορίες που συγκεντρώνονται για κάθε χρήστη από πολλές διαφορετικές συσκευές και φορείς. Ηταν ακόμα η χρονιά κατά την οποία έγιναν συστηματικές και συνεχείς απόπειρες να ρυθμιστεί η επικοινωνία στο νέο μέσο.

Μετά την υπογραφή της διακρατικής συνθήκης ACTA από το Μεξικό και την Ε.Ε., η χρονιά έκλεισε με την τροποποίηση του διεθνούς κανονισμού τηλεπικοινωνιών της Διεθνούς Ενωσης Τηλεπικοινωνιών, ο οποίος υπεγράφη από 81 χώρες, ενώ 80 χώρες τον απέρριψαν, φέρνοντάς μας σε έναν ψηφιακό ψυχρό πόλεμο, όπως γράφτηκε εύστοχα, γύρω από τη διακυβέρνηση του Διαδικτύου.

Εικόνες απ' το μέλλον

Τα παραπάνω σκιαγραφούν εν πολλοίς και το τοπίο που θα χαρακτηρίσει την επικοινωνία στο Διαδίκτυο κατά το 2013. Κόντρες ανάμεσα σε κράτη και βιομηχανίες για τον έλεγχο του μέσου, εμβάθυνση της οικονομικής εκμετάλλευσης των δεδομένων που παράγουν οι χρήστες του και ακόμα μεγαλύτερη διείσδυση της ποπ κουλτούρας στα ήθη και τις συνομιλίες μας. Εχει άραγε παρέλθει η εποχή του ρομαντισμού της απελευθέρωσης της επικοινωνίας από τα στεγανά των ΜΜΕ και του κυρίαρχου λόγου;