Του Πέτρου Μανταίου

Πράγματι, εάν υπάρχει μνημείο, οι «περιπέτειες» του οποίου μπορεί να ιστορήσουν τη μεγάλη περιπέτεια της μεταπολεμικής Αθήνας και την πιο μεγάλη, της μεταπολεμικής Ελλάδας, ίσως το καταλληλότερο είναι ο ανδριάντας του προέδρου των ΗΠΑ (1945-1952) Χάρι Τρούμαν, στη διασταύρωση Βασιλέως Κωνσταντίνου με Βασιλέως Γεωργίου.

Ορθώς, επομένως, ο καλλιτέχνης Στέφανος Τσιβόπουλος –ένας από τους 16 που μετέχουν στην έκθεση «Τόποι της μνήμης-Πεδία οραμάτων», Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης– επέλεξε το άγαλμα Τρούμαν, «…για την αμφιλεγόμενη μεταπολεμική μνήμη, όπως χτίστηκε γύρω από το Δόγμα Τρούμαν κι ενσαρκώθηκε με (αυτό) το άγαλμα…» και όσα συμβολίζει (Βασιλική Τζεβελέκου, «Εφ.Συν.» 2.1.13).

Και τι δεν έχει περάσει το συγκεκριμένο άγαλμα (και ο τόπος!), από την τοποθέτησή του (ζώντος του Τρούμαν!) το 1963 μέχρι σχετικά πρόσφατα: τελευταία επίθεση το 2007! Στην τοποθέτηση, πρώτος αντέδρασε ο κατ' εξοχήν αρμόδιος, ο Δήμος Αθηναίων, ο οποίος γι' αυτό και αγνοήθηκε παντελώς! Σε δεύτερη φάση, τα εγκαίνιά του, τέλη Μαΐου 1963 …συνέπεσαν με την κηδεία του Γρηγόρη Λαμπράκη∙ ασύλληπτη η ηλιθιότητα, μεταφρασμένη σε «πολιτική», που πλήττει ανέκαθεν τον τόπο!

Σε τρίτη φάση, είναι αμέτρητες οι επιθέσεις που έχει δεχτεί ο ορειχάλκινος Τρούμαν, εκ των οποίων τέσσερις σοβαρές –δύο επί δικτατορίας και δύο στη μεταπολίτευση– που τον απομάκρυναν από το βάθρο του για μικρά ή μεγάλα διαστήματα επισκευών, αλλά και… διαπραγματεύσεων περί του σκοπίμου της επανόδου!

Επαναφορές, που άλλοι απέδωσαν στο προκλητικό ιμπέριουμ («τσαμπουκά») της υπερδύναμης αλλά και στην «εξάρτηση της ντόπιας ολιγαρχίας», και άλλοι σε …παρασκηνιακές οχλήσεις κάποιας τεκτονικής στοάς, δεδομένης της μασονικής ιδιότητας του Χάρι Τρούμαν. Κάτι που βέβαια δεν εμπόδισε τους αντιπάλους του, Ρεπουμπλικανούς, επί εποχής Μακαρθισμού, να τον κατατάξουν μεταξύ των …συνοδοιπόρων του κομμουνισμού. Ηλιθιότης, η αήττητη…

Τέλος πάντων, το άγαλμα, με πολλά τραύματα –στο ίδιο αλλά και στη μνήμη μας!– παραμένει …εφ' ω ετάχθη τον Μάρτιο του 1963, με δαπάνες της ομογένειας των ΗΠΑ (ΑΧΕΠΑ) και έργο Αμερικανού γλύπτη (Φέλιξ Γουέλτον). Εκεί όπου στην αρχαιότητα δέσποζε το Ιερό του Παγκράτους Ηρακλή, νοτίως και …μεσοτοιχία με το ξακουστό Λύκειο του Αριστοτέλη. Και στα νεότερα χρόνια –προτού κατοπινότεροι θεράποντες του ναού των ηλιθίων μπαζώσουν τον Ιλισό– ήταν η λαϊκή συνοικία Βατραχονήσι (ή Βαθρακονήσι), του οποίου οι περισσότεροι κάτοικοι, λόγω γειτνιάσεως, ήταν στο υπηρετικό προσωπικό των ανακτόρων και εξ αυτού… βασιλόφρονες.

Γειτονιά με φτωχοταβερνεία της βαρελίσιας ρετσίνας (κουτούκια). Εκεί έστησε και τον πρώτο του μπερντέ ο σπουδαίος καραγκιοζοπαίκτης μας, Αντώνης Μόλλας. Γειτονιά που και τραγουδήθηκε αρκούντως: «Πάρε με Αντριάνα μου να σε βοηθώ στην πλύση και να σου κουβανώ νερό απ' το Βατραχονήσι…». Οντως ενδιαφέρουσα η ιδέα να ιστορηθεί και να ιστορήσει το (κακόγουστο, αλλά άλλο ζήτημα…) άγαλμα του Τρούμαν.

Μέχρι να δούμε πόσα απίδια βάνει –ή βγάνει– ο σάκος της διαβόητης, αυξομειούμενης λίστας Λαγκάρντ. Διότι έτσι γράφεται η ελληνική ιστορία: με το «βάνει-βγάνει» αυτών που μπαίνουν σε λίστες, αλλά στο τέλος γλιτώνουν και κάνουν στους υπόλοιπους την παλινδρομική χειρονομία του ορθογωνίου δακτύλου.

Μέχρι να δούμε πού θα φτάσει η λίστα Λαγκάρντ (πόσο «σουπιά» είναι ο Γ. Παπακωνσταντίνου, πόσο «χάνος» η Νάντια Βαλαβάνη). Και όσες άλλες λίστες προκύψουν στο μεταξύ: Λιχτενστάιν, Κεϊμάν, ωχ αμάν αμάν… Τόσο που απορείς, γιατί δεν μεταφέρεται από την Κέρκυρα στην πρωτεύουσα η Πλατεία Λιστών!

Μέχρι τότε, σήμερα, τελευταία μέρα μιας χρονιάς που δεν ήταν από τις καλύτερες μεταπολεμικά, απλώς ήταν η χειρότερη, να σκεφτούμε όλους αυτούς –τους πολλούς– που πέρασαν και περνούν άσχημες γιορτές, με πολλαπλές στερήσεις ή με προσωπικό και οικογενειακό πρόβλημα ο καθένας.

Σε όλους αυτούς, που αναγκάστηκαν να κλείσουν τις πόρτες στη γιορτή και να κλειστούν στα σπίτια τους με την ανημπόρια, τα βάσανα, ακόμα και το πένθος τους. Ανάμεσά τους και φίλοι διαλεχτοί, ωραίοι στην περηφάνια τους. Σε όλους αυτούς, σαν άνθρωπος σε συνανθρώπους, εύχομαι από καρδιάς: Να έχουν καρτερία οι ανήμποροι, υπομονή και δύναμη οι οικείοι τους, που ξέρω –πιστέψτε– ξέρω πόσο γενναία πάσχουν.

Προπαντός να θυμούνται τους αγαπημένους τους όσοι τους έχασαν. Γιατί η μεγάλη απώλεια, η συμφορά είναι στη μνήμη και σ' αυτούς που τη χάνουν, είναι στην αδιαφορία για τον συνάνθρωπο που υποφέρει. Να είμαστε μαζί, να μοιραζόμαστε χαρές και λύπες. Ιδίως τώρα, που οι πρώτες λιγοστεύουν και οι δεύτερες περισσεύουν.

Αντί ευχών για τον καινούργιο χρόνο: Στις 4 Δεκεμβρίου απεβίωσε η Μπέσι Κούπερ από το Τενεσί των ΗΠΑ. Ηταν 116 χρόνων και τεσσάρων μηνών. Την ημέρα του θανάτου της σηκώθηκε κανονικά, πήρε πρωινό και δέχτηκε την κομμώτρια που της έφτιαξε τα μαλλιά…