Της Αννας Ανδριτσάκη

Μικρός ο θησαυρός της «Αθηνάς» από τις συγχωνεύσεις των ΑΕΙ; Πολύ κακό για το έλασσον ή μήπως ο φόβος φυλάει τα έρμα και το υπουργείο Παιδείας προσπαθεί να αποφύγει τις μεγάλες και κυρίως πολιτικές συγκρούσεις, τουλάχιστον κατά την πρώτη του απόπειρα; Οπως και να έχει, θεωρείται βέβαιο ότι το εγχείρημα δεν θα ανταποκρίνεται στις αρχικές υπερφιλόδοξες προβλέψεις για ευρεία συρρίκνωση του χώρου.

Τα τμήματα που θα συρρικνωθούν δεν θα ξεπερνούν τα 130, ενώ στη συντριπτική τους πλειονότητα πρόκειται για τμήματα ΤΕΙ. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», το μαχαίρι του υπουργείου υπολογίζει να κόψει πάνω από το 50% των τμημάτων των ΤΕΙ, δηλαδή γύρω στα 110 τμήματα, και περί τα 20 τμήματα Πανεπιστημίων από τα οποία τα 15 έχουν ομοειδή γνωστικά αντικείμενα σπουδών και τα 5 αφορούν τα δύο περιφερειακά Πανεπιστήμια Στερεάς και Δυτικής Ελλάδας, των οποίων εξαρχής η πορεία θεωρούνταν προδιαγεγραμμένη.

Σε αντίθεση με το Πανεπιστήμιο Δυτ. Μακεδονίας και τα έξι τμήματά του για το οποίο η πολιτική μάχη καλά κρατεί και εκτιμάται ότι θα καθορίσει την τύχη του.

Δεν θα είναι εύκολη υπόθεση όταν το τελικό σχέδιο του νέου χάρτη της εκπαίδευσης θα παρουσιαστεί στους κυβερνητικούς εταίρους, λένε οι καλά γνωρίζοντες. Οι τοπικές αντιδράσεις είναι ισχυρές, έχουν μεταφερθεί στα κομματικά-κυβερνητικά κλιμάκια και ο μύλος δεν έχει σταματήσει με δεδομένη μάλιστα και τη δυσκολία του εγχειρήματος η οποία απαιτεί και μια μεταβατική φάση τριών-τεσσάρων ετών. «Δε μεταφέρονται εύκολα φοιτητές και υποδομές», λένε εκπρόσωποι της πανεπιστημιακής κοινότητας που δεν είναι αντίθετοι στην αναδιάρθρωση.

Πρόσθετο επιβαρυντικό στοιχείο, οι εκτιμήσεις του υπουργείου για την εξοικονόμηση πόρων από την αναδιάρθρωση που, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, δεν θα ξεπερνά το 10% με 15% (επί του συνολικού κόστους λειτουργίας) ετησίως.

Κατόπιν όλων αυτών, εκτιμάται ότι η τελική πρόταση θα παρουσιαστεί ως πρώτη φάση του ανασχεδιασμού του χάρτη της Ανώτατης Εκπαίδευσης προκειμένου να «αναγνωριστούν» αντιδράσεις και κραδασμοί για την περαιτέρω αναδιάρθρωση. Αλλωστε, τα νέα μηχανογραφικά απαιτούν έτοιμο κατάλογο μέχρι τον Φεβρουάριο.

Στο τέλος της εβδομάδας ο υπουργός ολοκληρώνει τις επαφές του με τις διοικήσεις των ΑΕΙ και άλλους φορείς. Στις αρχές της επόμενης εβδομάδας αναμένεται να παρουσιάσει την οριστική πρόταση. Βασικά κριτήρια, όπως ο ίδιος ο κ. Αρβανιτόπουλος έχει δηλώσει, είναι το μέγεθος και η διάρθρωση των ιδρυμάτων, η χωροταξική κατανομή τους, το γνωστικό αντικείμενο και φυσικά η βιωσιμότητα.

Πάντως, τα ΤΕΙ που θα συρρικνωθούν χαρακτηρίζονται από μικρό αριθμό φοιτητών, ελάχιστο προσωπικό και δυσανάλογα υψηλό κόστος λειτουργίας. Γι' αυτό και οι συγχωνεύσεις τμημάτων θα οδηγήσουν είτε σε υψηλές συρρικνώσεις, όπως πιθανόν του Κρήτης, είτε σε συνενώσεις (Ηπείρου-Δυτ. Μακεδονίας, Σερρών-Καβάλας) με απορρόφηση ολόκληρων ιδρυμάτων (Ιονίων Νήσων, Σερρών κ.ά.)

Κατά τ' άλλα, οι αλληλοεπικαλύψεις φαίνεται να είναι το κυρίαρχο κριτήριο στα πανεπιστημιακά τμήματα, όπως Πληροφορικής με Μηχ, Πληροφορικής, Μαθηματικών με Εφαρμοσμένων Μαθηματικών, Θεολογίας με Κοινωνική Θεολογία κ.ο.κ.

Ισχυρό παραμένει το ενδεχόμενο η Σχολή Καλών Τεχνών να ενσωματωθεί στο ΕΜΠ και το Διεθνές Πανεπιστήμιο (του οποίου οι κοινοτικοί πόροι τελειώνουν) να καταργηθεί.

Ανάμεσα στις προτάσεις που έχει δεχτεί από διοικήσεις είναι η δημιουργία ακόμα και ομόσπονδου Πανεπιστημίου στην Αθήνα με τη συνένωση του Παντείου, του Γεωπονικού και του Χαροκόπειου. Ιδέα που θυμίζει τα παλιά μεγαλεπήβολα σχέδια Διαμαντοπούλου.

Μεγάλη η συζήτηση και ακόμη μεγαλύτερη η αμφισβήτηση για το προνόμιο φιλοξενίας στις φοιτητικές εστίες τα τελευταία χρόνια. Από τη μια τα ανεπαρκή κονδύλια και από την άλλη η απόπειρα μετάθεσης του μεγάλου αυτού οικονομικού βάρους στις πλάτες των ΑΕΙ, έχει προκαλέσει γκρίνια, ένα ιδιότυπο μεταβατικό καθεστώς λειτουργίας και απέλπιδες επιχειρήσεις εκκαθάρισης στις απανταχού εστίες.

Τα προβλήματα, όμως, παραμένουν ανοιχτά. Κυριότερα εμπόδια οι παλιές πληγές. Η εγκατάλειψη που εμφανίστηκε πολύ πριν ενσκήψει το Μνημόνιο και το χρονίζον πελατειακό σύστημα (πολιτικών, τοπικών παραγόντων, φοιτητικών παρατάξεων) που επιμένει να ρυθμίζει την είσοδο στις εστίες. Ακόμα και τώρα, βουλευτές στέλνουν σε πρυτάνεις λίστες με ονόματα φοιτητών για να εισαχθούν στις εστίες!

Με άλλα λόγια, φταίνε πολλοί, σίγουρα πολύ περισσότεροι από εκείνους που διαμένουν στις εστίες εις βάρος άλλων και όλοι άρρηκτα συνδεδεμένοι με το σύστημα που επί χρόνια διαβρώνει κάθε πλαίσιο δημόσιας παροχής. Πρύτανης μεγάλου περιφερειακού Πανεπιστημίου έκπληκτος μας λέει ότι, πρόσφατα, ένας άγνωστος σ΄ εκείνον βουλευτής έστειλε ένα e-mail με τα ονόματα φοιτητών προκειμένου να στεγαστούν στην εστία του Ιδρύματος. «Μα δεν θα αλλάξει ποτέ αυτό;», αναρωτιέται ο πρύτανης και σίγουρα δεν είναι ο μόνος.

Σε μια από τις εστίες των Αθηνών, τα τελευταία 6-7 χρόνια, η συντριπτική πλειονότητα των προέδρων του Δ.Σ. της φοιτητικής εστίας κατάγονται από τον ίδιο νομό και λίγοι από τον διπλανό. Ολα αυτά τα χρόνια, το 1/3 των οικοτρόφων που έμπαιναν κάθε χρόνο στην εστία προέρχονταν από αυτούς τους δύο νομούς. Πόσο τυχαίο μπορεί να θεωρηθεί;

Με ελέγχους, που για πολλά χρόνια είχαν ατονήσει, το Εθνικό Ιδρυμα Νεότητας (μέχρι πρότινος υπεύθυνο) ρύθμιζε το σύστημα εισόδου-εξόδου μέσω των Εφορειών, όργανα στα οποία συνυπήρχαν υπάλληλοι του ΕΙΝ, εκπρόσωποι δήμων, καθηγητές και φοιτητές. Επί χρόνια, λειτουργούσε «ρολόι» το δίκτυο εξυπηρέτησης. Προς επιβεβαίωση, η προσπάθεια για εκ βάθρων αλλαγές.

Οπως επισημαίνει ο υπεύθυνος της εστίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βασίλης Ζιάκας, «σύμφωνα με το παρόν καθεστώς, τα Ιδρύματα έχουν αναλάβει τη διοίκηση ενώ το πρώην ΕΙΝ και νυν ΙΝΕΔΙΒΙΜ (Ινστιτούτο Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης) τα λειτουργικά έξοδα. Στην Εφορεία πλέον συμμετέχουν περισσότεροι καθηγητές, πρόεδρος είναι καθηγητής, ενώ οι φοιτητές συνεργάζονται άριστα. Στη δε δική μας εστία, που είναι από τις καλύτερες, οι έλεγχοι γίνονται κάθε 15 ημέρες προκειμένου να διασφαλίζεται η σωστή λειτουργία της».

Δεν είναι δύσκολος ο έλεγχος εισόδου-εξόδου από τις εστίες. Υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια και σταθερά μεγέθη. Ειδικά για την έξοδο, λέει ο κ. Ζιάκας, αρκεί να ελεγχθεί η λήψη ή όχι πτυχίου, η ύπαρξη αναβολής σπουδών (στρατιωτική) και η υπέρβαση της διάρκειας σπουδών (ν+2). Αλλωστε, προσθέτει, υπάρχει η σταθερά του ποσοστού εξόδου κάθε χρόνο που «πρέπει να είναι γύρω στο 20% των θέσεων».

Οσο αμφίβολη είναι η σωστή λειτουργία ενός συστήματος παροχών τόσο σίγουρη είναι η στρέβλωσή του. Εν προκειμένω και κατά επιβεβαίωση των ίδιων των οικοτρόφων, τα διαθέσιμα εργαλεία είναι πολλά. Παρατάσεις φιλοξενίας μέχρι και δύο χρόνων για λόγους που, εκτάκτως, οι οικότροφοι μπορούν να επικαλεστούν, εξάμηνες παρατάσεις που δεν χρειάζονται καν την έγκριση της Εφορείας, οι πάντα ελεύθερες θέσεις για φοιτητές σε προγράμματα ανταλλαγής (Erasmus κ.ά.).

Η ξαφνική μεταστροφή στην τήρηση του ορθού και του ομαλού, ειδικά από τους έχοντες την ευθύνη, άρχισε και τελείωσε στις εξώσεις. Ορθές κι αυτές. Τι θα γίνει, όμως, με το υπόλοιπο σύστημα λειτουργίας; Δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν ότι η κακή οικονομική κατάσταση θα καλύψει πολλά προβλήματα δυσλειτουργίας καθώς πλέον το διακύβευμα είναι η ίδια η παροχή της δωρεάν στέγασης (και άλλων μειζόνων παροχών, όπως σίτισης, σπουδών κ.ά.).

«Η εγκατάλειψη έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο απόφοιτος και πρώην οικότροφος Τάσος Κούτρας. «Στην Εστία Αθηνών πριν από έξι-επτά χρόνια ξεκινήσαμε με τρεις συντηρητές και καταλήξαμε με έναν, είχαμε ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς και τώρα υπάρχει ένας ανά ειδικότητα και όχι με συχνές επισκέψεις. Οι τελευταίες δε πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις που θυμάμαι έγιναν το 2007. Δεν θέλω να αναφερθώ σε παλαιότερες εποχές. Μου έχουν πει ότι προ 15ετίας υπήρχε και ξυλουργός!».

Είναι ισχυρός ο φόβος ότι τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμα. Το καλοκαίρι λήγει το μεταβατικό καθεστώς λειτουργίας των εστιών και η ευθύνη της διαχείρισής τους περνάει οριστικά από το ΙΝΕΔΙΒΙΜ στα ΑΕΙ. «Δεν μπορούμε να παραλάβουμε τις εστίες αν δεν παραλάβουμε μαζί και το σχετικό προϋπολογισμό», δηλώνει ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Τριαντάφυλλος Αλμπάνης, εκπροσωπώντας το σύνολο των διοικήσεων των Ιδρυμάτων.

Εχουν αντιδράσει πολύ έντονα στην εξέλιξη αυτή που δρομολογήθηκε από τον νόμο Διαμαντοπούλου. Η υποχρηματοδότησή τους δεν αφήνει κανένα περιθώριο αποδοχής. Εχουν προσφύγει και στη Δικαιοσύνη. Τι θα γίνει; Ο δρόμος, πάντως, για την ιδιωτικοποίηση και των εστιών (αναθέσεις σε εργολάβους) έχει ανοίξει. Με τον ίδιο νόμο. Οπως και για τη στέγαση. Οπως και για την ανάγκη επιβολής διδάκτρων (στο δεύτερο κύκλο σπουδών) που ενισχύθηκε από τις προσθήκες Αρβανιτόπουλου. Οπως και για το μεγαλύτερο μέρος πλέον λειτουργίας των ΑΕΙ (χρηματοδοτούμενο προσωπικό, προγράμματα κ.ο.κ.).

Το Μνημόνιο αύξησε τις αιτήσεις έως 60%

Το 2011 ο νόμος Διαμαντοπούλου μεταβίβασε στα ΑΕΙ την ευθύνη για τη λειτουργία των εστιών από το Εθνικό Ιδρυμα Νεολαίας (ΕΙΝ) το οποίο, κατόπιν, αντικαταστάθηκε από το Ινστιτούτο Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης (ΙΝΕΔΙΒΙΜ), Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (υπεροργανισμός ύστερα από ευρεία συγχώνευση φορέων του υπουργείου Παιδείας). Ηταν έντονες οι αντιδράσεις των ΑΕΙ τα οποία, σημειωτέον, συντηρούν και δικές τους εστίες με τον δικό τους προϋπολογισμό.

Δόθηκε παράταση μέχρι το περασμένο καλοκαίρι. Ακολούθησε παρέμβαση της υπηρεσιακής υπουργού Φρόσως Κιάου. Αξιοποιώντας μεταβατικές διατάξεις του νόμου εξασφάλισε νέα παράταση μέχρι και την πάροδο τριών μηνών από τη συγκρότηση του πρώτου Δ.Σ. των ΝΠΙΔ που θα ιδρυθούν στα ΑΕΙ για τον λόγο αυτό. Το ερχόμενο καλοκαίρι αναμένεται ο νέος γύρος αντιδράσεων.

Την ίδια στιγμή η αύξηση της ζήτησης για φιλοξενία στις φοιτητικές εστίες φτάνει κατά μέσο όρο στο 20% στα Πανεπιστήμια και στο 30% στα ΤΕΙ σε σχέση με τα προ Μνημονίου χρόνια, ενώ υπάρχουν ιδρύματα όπου οι αιτήσεις σε σχέση με πέρυσι αυξήθηκαν έως και 60%! Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατατέθηκαν 480 αιτήσεις εισόδου έναντι 300 πέρυσι. Η προσφορά είναι μικρή. Στο Αθηνών από τις 480 καλύφθηκαν οι 228, στο Πατρών από τις 360 οι 170. Στα περισσότερα ιδρύματα είναι έτσι. Φέτος, οι αιτήσεις ξεπέρασαν τις 5.000. Προ διετίας, ήταν περίπου 4.000.

Μεγάλη η κουβέντα για τα ειδικά μισθολόγια, μεγαλύτερη ακόμα για τις αντιδράσεις των «δημόσιων λειτουργών» στη βίαιη αλλοίωση του συνταγματικά αναγνωρισμένου –πολύ πριν από τη Μεταπολίτευση- ειδικού τους ρόλου ως προς τα αγαθά της δικαιοσύνης, της υγείας, της παιδείας, της ασφάλειας της χώρας. Δεν είναι μόνον η απώλεια των κεκτημένων, φωνάζουν οι ίδιοι. Είναι η εκδικητική μανία που θέτει σε κίνδυνο τα ίδια τα αγαθά.

Οι πανεπιστημιακοί ταυτίζουν απόλυτα τη μισθολογική τους απαξίωση με το σχέδιο διάλυσης των ΑΕΙ που ξεκίνησε από την υποχρηματοδότηση, συνεχίζεται με την απομύζηση των ταμείων και ολοκληρώνεται με την οικονομική εξαθλίωση και την αναγκαστική φυγή των διδασκόντων.

Οπως και να 'χει πάντως, η απώλεια των εργασιακών κεκτημένων επιτελείται με τον ίδιο άγριο τρόπο σε όλους τους κλάδους. «Εδώ και χρόνια έχουμε πάψει να ακολουθούμε τα υπόλοιπα ειδικά μισθολόγια», λένε χαρακτηριστικά οι πανεπιστημιακοί, παραπέμποντας στο 2004 οπότε και σταμάτησε η αναπροσαρμογή των αποδοχών τους, οι οποίες τα τελευταία δύο χρόνια έχουν ήδη υποστεί μείωση πάνω από 25%.

Οπως επισημαίνουν, το 2010 η μισθολογική δαπάνη για τα μέλη ΔΕΠ ήταν χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2006. Σήμερα, οδηγούνται ακόμη πιο πίσω στον χρόνο, όπως άλλωστε όλες οι κατηγορίες εργαζομένων. Υφίστανται περαιτέρω μείωση ύψους 26,7% – 35,8% (ανάλογα με τη βαθμίδα και την προϋπηρεσία) στον βασικό μισθό, ο οποίος θα περικοπεί ακόμη περισσότερο με τις αναδρομικές κρατήσεις (από 1/8/2012).

Πριν από λίγες ημέρες, οι συνδικαλιστικές ομοσπονδίες των διδασκόντων σε πανεπιστήμια και ΤΕΙ έστειλαν ανοιχτή επιστολή στον υπουργό Οικονομικών, Γιάννη Στουρνάρα, ζητώντας αναδρομική καταβολή αυξήσεων (2009-2012) αντίστοιχων με αυτές που δόθηκαν στα άλλα ειδικά μισθολόγια την περίοδο 2008-2009.

Ετσι, όπως επισημαίνουν, θα αρθεί η ανισότητα όχι μόνον ως προς τις αποδοχές των άλλων ομάδων του ειδικού μισθολογίου αλλά και ως προς τις συντάξεις όλων των δημοσίων υπαλλήλων. Για τα νέα ειδικά μισθολόγια –εξηγούν- δεν υπήρξε πρόβλεψη για τον υπολογισμό της σύνταξης με βάση τις προ ψήφισης του ν. 4024/2011 αποδοχές για όσους συνταξιοδοτηθούν μέχρι 31/12/2015. Γεγονός που οδηγεί σε επιπλέον σοβαρή μείωση για τους πανεπιστημιακούς, πέραν της απευθείας περικοπής των συντάξεων από 1/1/2013.

Μέχρι πριν από 10 χρόνια πήγαιναν παρέα με τους δικαστικούς. Από τότε οι δρόμοι τους χώρισαν. Ο μισθός λέκτορα και πρωτοδίκη το 2004 ήταν 1.025 και 1.020 ευρώ αντιστοίχως. Το καλοκαίρι του 2012 ο πρώτος έφτασε τα 1.065 ευρώ ενώ ο δεύτερος έχει προχωρήσει στα 1.778 ευρώ. Μέσα σ' αυτό το διάστημα οι αποδοχές των πανεπιστημιακών σχεδόν καθηλώθηκαν, επιδόματα (βλ. μεταπτυχιακού) καταργήθηκαν, κρατήσεις αυξήθηκαν.

Ωσπου το 2010 άρχισε η επιδρομή που έπληξε όλους τους υπαλλήλους του Δημοσίου (με μειώσεις επιδομάτων, δώρων, νέου τύπου εισφορές για την αλληλεγγύη ανέργων, υπέρ ΤΠΔΥ κ.ά.), με αποκορύφωμα το Μνημόνιο 3 που έδωσε τη χαριστική βολή.

Σήμερα, ο βασικός μισθός του λέκτορα –που είναι η πρώτη βαθμίδα- διαμορφώνεται σε 1.065 ευρώ, ενώ του καθηγητή –ανώτερη βαθμίδα, χωρίς προϋπηρεσία- δεν ξεπερνάει τα 1.459 ευρώ. Και θα μειωθούν κι άλλο καθώς καταφτάνουν οι αναδρομικές κρατήσεις. Οι πανεπιστημιακοί εξαθλιώνονται, επαναλαμβάνει επίμονα η Πανελλήνια Ομοσπονδία μελών ΔΕΠ (ΠΟΣΔΕΠ) παραπέμποντας στον κρίσιμο ρόλο των πανεπιστημιακών δασκάλων ως προς το μεγάλο ζητούμενο της ανάπτυξης της χώρας.

Αρκετοί άρχισαν να αναζητούν καλύτερη τύχη. Αλλού. Οι καθηγητές στα Ιδρύματα της βόρειας Ελλάδας πετάγονται μέχρι τη γειτονική Αλβανία για να διδάξουν με καλύτερη αμοιβή, άλλοι έχουν ήδη φύγει για Αγγλία ή βορειότερες χώρες. Δεν έχουν άδικο.

Βάσει ερευνών, η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στη δεύτερη ή τρίτη θέση –μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών- με τον χαμηλότερο μισθό εκπαιδευτικών και στις τρεις βαθμίδες, ενώ σε σύγκριση με την αμοιβή του μέσου εργαζόμενου, η Ελλάδα μαζί με την Ιταλία και την Ισπανία κατέχουν τους τρεις χαμηλότερους μισθούς.

Οσο για εκείνους που επι-μένουν εδώ, γνωρίζουν καλά ότι η μάχη της επιβίωσης θα είναι δύσκολη. Πιο τυχεροί εκείνοι που ξέρουν από ΕΣΠΑ. Η εξασφάλιση ενός προγράμματος έρευνας θα είναι καθοριστική για την ύπαρξη του τμήματος, του τομέα, του γνωστικού αντικειμένου, της ίδιας της επαγγελματικής τους υπόστασης.

Οσοι δεν κατέχουν το θέμα, θα είναι άτυχοι και εξαρτώμενοι από τα σχέδια για την αλλαγή της φυσιογνωμίας των Ιδρυμάτων, από τις ατομικές συμβάσεις που θα καλούνται να υπογράφουν, από την καλή διάθεση των θυμωμένων φοιτητών που θα έχουν αναλάβει μέρος της ευθύνης για την επιβίωση του δημόσιου πανεπιστημίου (πληρωμή σίτισης, στέγασης, συγγραμμάτων, διδάκτρων κ.ά.).

Οπως λέει ο Γιάννης Μαΐστρος, επίκουρος καθηγητής Πληροφορικής:

«Η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για τη δημόσια δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση, για τη γνώση και την έρευνα. Θέλει αυταρχικά εκπαιδευτήρια, 3ετή ιδιωτικά κολέγια ή ιδιωτικοποιημένα ΑΕΙ-ΤΕΙ, για να κοπεί πλήρως η χρηματοδότηση, να τυποποιηθούν οι σπουδές και να γενικευτούν τα δίδακτρα. Θέλει να πνιγούν οι ελεύθερες φωνές και η διακίνηση ιδεών. Δεν αντέχουν την αυστηρή κριτική της πανεπιστημιακής κοινότητας και επιχειρούν να σβήσουν τις ελάχιστες εστίες δημιουργίας, τους τελευταίους δημόσιους χώρους της κοινωνίας! Κι επειδή δεν τα κατάφεραν με άλλα “μέτρα”, κόβουν δραστικά τις αποδοχές των πανεπιστημιακών…».

Είναι η πιο σκληρά δοκιμαζόμενη μειονότητα στην Ελλάδα του Μνημονίου. Χτες «γιόρτασαν» την παγκόσμια ημέρα για τα δικαιώματά τους σε σχολεία χωρίς θέρμανση, σε σπίτια με άνεργους, σε μια καθημερινότητα χωρίς χαρά. Αυτή η ηλικιακή μειονότητα σε έναν πληθυσμό που διαρκώς γερνάει στερήθηκε το μέλλον και ζει ένα ζοφερό παρόν, κρατώντας τον πιο σκληρό καθρέφτη απέναντι σε όλους μας. Στα πρόσωπα των παιδιών μας που δοκιμάζονται μαζί μας αποτυπώνονται τα λάθη και οι παραλείψεις μας, οι αποτυχίες και η συλλογική μας ήττα. Αλλά και η μοναδική μας ελπίδα για το μέλλον.

Το φάντασμα του Πειναλέοντα του Μποστ πλανιέται πάνω από τα σχολεία της ελληνικής επικράτειας. Με 439.000 παιδιά κάτω από το όριο της φτώχειας, η πείνα, το πλέον αδιάψευστο σημάδι εξαθλίωσης, παίζει ταμπούρλο στα παιδικά στομάχια.

Ηδη, φέτος, κρούσματα υποσιτισμού έχουν καταγραφεί στη Θεσπρωτία, το Ηράκλειο, και πρόσφατα στην Πάτρα. Τη σοβαρότητα του προβλήματος παραδέχτηκε και ο υπουργός Παιδείας Κ. Αρβανιτόπουλος, δηλώνοντας ότι «γίνονται ενέργειες με ιδιωτικούς φορείς και την εκκλησία». Εξαγγελίες για διανομή μικρογευμάτων στα σχολεία έγιναν τον Οκτώβριο από το υπουργείο Υγείας, ενώ αντίστοιχα το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ανακοίνωσε τη διανομή φρούτων και λαχανικών.

«Οταν πέρσι το φθινόπωρο ακούστηκαν οι πρώτες καταγγελίες για παιδιά που λιποθυμούν από την πείνα σε σχολεία του κέντρου μάς αντιμετώπιζαν σαν να βλέπουμε πράγματα που δεν υπάρχουν», μας λέει η Ελένη Γιακουμάτου, πρόεδρος της Ενωσης Συλλόγων Γονέων του 6ου Διαμερίσματος, που εκτείνεται από την Ομόνοια ώς τα Πατήσια και την Κυψέλη.

Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί που μίλησαν πρώτοι για τα όλο και συχνότερα κρούσματα παιδικού υποσιτισμού αντιμετωπίστηκαν αρχικά από την τότε υπουργό Αννα Διαμαντοπούλου ως λαϊκιστές, τελικά όμως το υπουργείο Παιδείας αναγκάστηκε να παραδεχτεί την οξύτητα του προβλήματος και να υποσχεθεί κάποιες λύσεις στις αρχές του 2012. Οι καταγγελίες πλέον αφορούσαν δεκάδες σχολεία, από την Κρήτη ώς τη Μακεδονία και από πρωτεύουσες νομών μέχρι κωμοπόλεις.

Με τίτλους όπως «Τα συσσίτια επιστρέφουν» και «Τα Μικρογεύματα της Αννας» καλωσόρισαν τότε τα ΜΜΕ τις εξαγγελίες για ένα πιλοτικό πρόγραμμα παροχής γευμάτων σε 18 σχολεία σε υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας.

Η δημοσιότητα που δόθηκε στο σοκαριστικό αλλά και ευαίσθητο αυτό θέμα δεν ακολούθησε πάντα τους κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας: «Εφημερίδες και τηλεοράσεις κρέμασαν εκπαιδευτικούς και γονείς στα μανταλάκια» λέει στην «Εφ.Συν.» ο πρόεδρος της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας, Κομνηνός Μαντάς.

«Τα σχολεία που ξεκίνησαν τις καταγγελίες είδαν το πρόβλημά τους στον Τύπο κάτω από πηχυαίους τίτλους όπως «Κύριε, ο μπαμπάς μου αυτοκτόνησε!» και «Δάσκαλε, πεινάω!»», συμπληρώνει.

Ισως γι’ αυτό οι εκπαιδευτικοί που πρώτοι σήκωσαν το βάρος των επώνυμων καταγγελιών είναι διστακτικοί να ξαναμιλήσουν στον Τύπο. «Εχω αποφασίσει να μην ξαναμιλήσω σε συνάδελφό σας γιατί διαστρέφετε τα λόγια μας», απαντά ο διευθυντής του γραφείου Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του Νομού Ξάνθης Σάββας Μελισσόπουλος.

«Καταγράψαμε μαθητές που οι οικογένειές τους αντιμετωπίζουν οξυμένα οικονομικά προβλήματα και θα μπορούσαν να ωφεληθούν από ένα κουλούρι. Κάποιοι δημοσιογράφοι γράψατε ότι 300 μαθητές στην Ξάνθη λιποθυμάνε από την πείνα. Δεν είναι έτσι».

Η έκκληση αλληλεγγύης απέδωσε και 19 αρτοποιοί προσφέρουν πλέον δωρεάν πρωινό στους 350 μαθητές – μόνο που ακόμα και η ελάχιστη αυτή κίνηση συνάντησε γραφειοκρατικά εμπόδια: Για τα δωρεάν κουλούρια πρέπει να κόβουν παραστατικά στην εφορία!

«Αυτοί που μας κλέβουν το μισθό και τη ζωή μας, δίνουν ψίχουλα για να περνιούνται για φιλάνθρωποι», λέει η Διονυσία Αθανασοπούλου, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Αθήνας. «Ο παιδικός υποσιτισμός είναι συνώνυμο της βαρβαρότητας. Ομως η παιδική φτώχεια είναι αποτέλεσμα της φτώχειας των γονιών.

Οχι μόνο των ανέργων, που γίνονται όλο και περισσότεροι, αλλά και των εργαζόμενων που αμείβονται με μισθούς πείνας. Η μόνη λύση, ένα γεύμα για όλα τα παιδιά κάθε μέρα, με έκτακτη χρηματοδότηση από το κράτος στους δήμους. Τα κονδύλια δεν είναι υπέρογκα για να δίνεται καθημερινά σε κάθε παιδί μία πορτοκαλάδα, γάλα κι ένα σάντουιτς».

Κάτι ανάλογο υπόσχονταν αλλά δεν πραγματοποίησαν τα «μικρογεύματα» του υπουργείου Παιδείας, που εφαρμόστηκαν με καθυστέρηση πέρυσι τον Μάρτιο, αφορούσαν 11 σχολεία αντί για 18 και μόνο ένα σάντουιτς αντί για γεύμα, όπως είχε αναγγελθεί.

«Προσπάθησαν να μπαλώσουν το πρόβλημα επιστρατεύοντας ΜΚΟ. Σε τρία σχολεία μοίραζε σάντουιτς το Ιδρυμα Νιάρχου», λέει η Δ. Αθανασοπούλου. «Εμείς θεωρούμε όλους αυτούς τους ευεργέτες-εφοπλιστές υπεύθυνους για τη φτώχεια. Κανένας ευεργέτης δεν έσωσε το λαό ποτέ. Σώθηκε όταν αγωνίστηκε».

Σε πολλά σχολεία έχουν ξεκινήσει πρωτοβουλίες αλληλεγγύης που περιλαμβάνουν τη συγκέντρωση ειδών πρώτης ανάγκης σε συνεργασία με τους συλλόγους γονέων. Μπορεί η διαφορά μεταξύ φιλανθρωπίας και αλληλεγγύης να γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη όσο σφίγγει το στομάχι, όμως οι ίδιες οι πρωτοβουλίες θέτουν τις δικές τους διαχωριστικές γραμμές.

Το ανοιχτό κάλεσμα για αλληλεγγύη –είτε με ενισχυτικά μαθήματα είτε με τρόφιμα και ρούχα- που απευθύνει ο Σύλλογος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά «Η πρόοδος» είναι σαφές: Η αλληλεγγύη, εξηγούν, εντάσσεται «στον αγώνα για την ανατροπή της αντιλαϊκής πολιτικής». Ο αγώνας αυτός, όμως, προσθέτουν «παραμένει χωρίς ψυχή, γίνεται παγερός και αδιάφορος, όταν αρνείται να καταπιαστεί με την άμεση ανακούφιση στο όνομα της ριζικής αλλαγής που κάποτε θα έρθει».

Aόρατοι κι απ' τις στατιστικές

Παιδιά που έρχονται μόνα τους στη χώρα μας, μπας και σωθούν εκείνα τουλάχιστον. «Ασυνόδευτα ανήλικα» είναι ο επίσημος χαρακτηρισμός. Οχι, δεν υπάρχει κάποιος να ασχολείται μαζί τους. Ούτε που καταγράφονται. Συνήθως φυλακίζονται στα κέντρα κράτησης μαζί με τους ενήλικες με ό,τι αυτό σημαίνει για την ασφάλειά τους. Μετά, παίρνουν κι αυτά το χαρτί για να εγκαταλείψουν τη χώρα που δεν είναι άλλο παρά η άγουσα για την πρωτεύουσα και ένα εισιτήριο για την εκμετάλλευση από λογής λογής κυκλώματα.

Πριν από τέσσερα χρόνια είχαμε συναντήσει αρκετά στον καταυλισμό των Αφγανών έξω από το λιμάνι της Πάτρας. Με άγχος και κατάθλιψη, εγκλωβισμένα στην Ελλάδα, ανήμπορα να πάνε στην Ευρώπη να βρουν τους συγγενείς τους, δεν είχαν κουράγιο να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους για να τους πουν ότι «απέτυχαν» σ' αυτό το ταξίδι. Στις ζωγραφιές τους που κρέμονταν στο αντίσκηνο των εθελοντών γιατρών διάστικτα ήταν βουνά και θάλασσα από μαύρες γραμμές που συμβόλιζαν τους νεκρούς που άφησαν πίσω τους στην πορεία τους προς ένα καλύτερο μέλλον.

Οχι ότι η ελληνική πολιτεία νοιάζεται και για τα παιδιά μεταναστών που μεγαλώνουν μαζί με τα δικά μας παιδιά. Και με το θέμα της ιθαγένειας -που θέλει να δυσκολέψει την απόκτησή της- πρόδωσε τις προθέσεις της.

Ομως δεν είναι μόνο η κρίση αλλά και η ρατσιστική βία που δεν αντιμετωπίζεται. Ο φόβος της επίθεσης έκλεισε και το σχολείο που είχε η μαροκινή κοινότητα για να μαθαίνουν τα παιδιά της αραβικά. Φτώχεια, μέσα και έξω.

 Αλήστου μνήμης μόρφωση

Στο σχολείο της φτώχειας που δεν γνώρισαν ούτε καν οι γονείς αλλά, πολλά χρόνια πριν, η γιαγιά και ο παππούς αναγκάζονται να επιστρέψουν οι σημερινοί μαθητές. Στερούμενα το δικαίωμα να διεκδικήσουν το μέλλον τους με αξιώσεις, καλούνται να ζήσουν εποχές οι οποίες το μόνο που κατάφεραν ήταν να αφήσουν τα παιδιά χωρίς το δικαίωμα στη μόρφωση.

Το σημερινό σχολείο, όπως προδιαγράφεται από τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί ή δρομολογούνται:

- Θα έχει παιδιά στοιβαγμένα και άθλιες και κρύες αίθουσες, αυτές που θα απομείνουν από το επόμενο κύμα συγχωνεύσεων-καταργήσεων, εξίσου σαρωτικό με το πρώτο, που έγινε έναν χρόνο πριν. Τότε το λουκέτο μπήκε σε 1.900 σχολεία, τώρα αναμένεται να φθάσει στα 1.500. Και αν πέφτει μακριά το σχολείο που θα παραμείνει ανοιχτό, αυτό είναι πρόβλημα που πρέπει με κάθε τρόπο να λύσει η οικογένεια.

- Δεν θα έχει χρήματα ούτε για τις βασικές λειτουργίες. Η ευθύνη της διαχείρισης των κονδυλίων έχει μετακυλιστεί στους δήμους (και τις σχολικές επιτροπές) αλλά τα κονδύλια ανύπαρκτα. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, σχολεία δεν έχουν χρήματα για το πετρέλαιο. Ισως η γιαγιά και ο παππούς τούς θυμίσει τη λύση που πήγαιναν και από ένα κούτσουρο για τη σόμπα του σχολείου.

- Θα έχει όλο και πιο πεινασμένα παιδιά. Η βοήθεια που δίνουν οι εκκλησίες, τοπικοί φορείς και οργανώσεις δείχνουν την πικρή αλήθεια. Τα κρούσματα πληθαίνουν και έχουν ανάγκη ακόμα και από αυτό το ψωμοτύρι της μεταπολεμικής περιόδου. Πέρυσι, τα αποκάλεσαν μικρογεύματα, μοίρασαν μερικά με τα χρήματα της Ε.Ε., τέλειωσαν, ξεχάστηκαν.

- Θα έχει βιβλία που θα χρεώνονται στους γονείς με υποχρέωση επιστροφής. Σε περίπτωση που δεν επιστραφούν στο τέλος της χρονιάς, προκειμένου να επαναχρησιμοποιηθούν από άλλους μαθητές, οι γονείς θα τα πληρώνουν.

- Θα έχει εκπαιδευτικούς εξαθλιωμένους που θα πηγαίνουν όπου υπάρχει ανάγκη, εντός και εκτός νομού, σ’ ένα και δύο και τρία σχολεία, υποχρεωτικά.

Δίκτυο για το Παιδί

Την ανάπτυξη ενός δικτύου αλληλεγγύης για το παιδί και την οικογένεια εξήγγειλε χθες ο γ.γ. Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Γιώργος Σούρλας. Το δίκτυο θα ξεκινήσει από τη Μαγνησία με τη συνεργασία της Εκκλησίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και με απώτερο στόχο να επεκταθεί σε όλη την Ελλάδα.

Θα στηρίζει τα παιδιά που αντιμετωπίζουν προβλήματα υποσιτισμού αλλά και στερούνται των στοιχειωδών μέσων για την εκπαίδευσή τους. Αρωγοί σε αυτήν την προσπάθεια, φυσικά και νομικά πρόσωπα που διαθέτουν οικονομική δυνατότητα και έχουν την κοινωνική ευαισθησία για να ενταχθούν στο δίκτυο κοινωνικής στήριξης.