Του Μπάμπη Μιχάλη

Η επίμονη αδυναμία της παγκόσμιας οικονομίας απομυζά την ικανότητα των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν την κλιμακούμενη απειλή της αλλαγής του κλίματος και τροφοδοτεί τον κίνδυνο μιας «τέλειας παγκόσμιας καταιγίδας» που θα προκαλέσει οικονομική και οικολογική κατάρρευση στον πλανήτη, προειδοποιεί το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ-WEF.

Λίγες ημέρες πριν ξεκινήσει η καθιερωμένη ετήσια συνάντηση της ελίτ του πλανήτη στο Nταβός της Ελβετίας, ο διοργανωτής της World Economic Forum χρησιμοποίησε την ετήσια έκθεση του Global Risks προκειμένου να σπείρει… λίγο «τρόμο».

Και ακόμη, προκειμένου να καλέσει τις κυβερνήσεις σε κλιμάκωση των προσπαθειών τους για την αντιμετώπιση των 50 μεγαλύτερων κινδύνων που απειλούν σήμερα τον κόσμο και σε ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους απέναντι σε αυτούς.

Σύμφωνα με την έκθεση –ή καλύτερα- σύμφωνα με τις απαντήσεις που έδωσαν 1.000 ειδικοί απ’ όλον τον κόσμο -μεταξύ αυτών ακαδημαϊκοί, επιχειρηματίες, πολιτικοί- οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι που απειλούν τον κόσμο και είναι πιθανότερο να εμφανιστούν στην επόμενη δεκαετία είναι:

1. οι εισοδηματικές ανισότητες- το αυξανόμενο δηλαδή χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών που αποτελεί πηγή ανησυχίας για μελλοντικές εξεγέρσεις και κρίσεις,

2. οι δημοσιονομικές ανισορροπίες – ή αλλιώς τα υπερβολικά υψηλά χρέη που συσσωρεύουν σήμερα οι κυβερνήσεις και τα οποία αποτελούν έναν διαρκή αποσταθεροποιητικό παράγοντα για την παγκόσμια οικονομία και

3. οι επιζήμιες εκπομπές ρύπων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και θέτουν σε αμφισβήτηση την ίδια την ύπαρξη του πλανήτη.

Την πεντάδα συμπληρώνουν κρίσεις λόγω έλλειψης νερού και η κακοδιαχείριση του προβλήματος γήρανσης του παγκόσμιου πληθυσμού.

Από τους κινδύνους που φαίνεται ότι θα έχουν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις στην παγκόσμια κοινότητα αν αυτοί υλοποιηθούν, οι μεγαλύτεροι, σύμφωνα με τους 1.000 ειδικούς, είναι:

1. μια τεράστια αποτυχία στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα,

2. μια κρίση λόγω λειψυδρίας και

3. οι χρόνιες δημοσιονομικές ανισορροπίες.

Ακολουθούν οι κρίσεις λόγω ελλείψεων στην προσφορά τροφίμων και η εξάπλωση των όπλων μαζικής καταστροφής.

Το γεγονός ότι οι τρεις κορυφαίοι κίνδυνοι που εμφανίζονται στη φετινή έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ είναι οι ίδιοι με αυτούς που υπήρχαν και στην περσινή λίστα υποδηλώνει την αδυναμία των κυβερνήσεων να τους αντιμετωπίσουν. «Υπάρχει η αίσθηση ότι δεν υπάρχει πρόοδος… δεν βλέπουμε την απαιτούμενη ηγετική στάση από μέρους των κυβερνήσεων για τη μείωση αυτών των κινδύνων», υπογράμμισε χαρακτηριστικά χθες ο γενικός διευθυντής του Φόρουμ και εκδότης της έκθεσης Λι Χάουελ.

Το WEF απέδωσε την απροθυμία των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν την μακροπρόθεσμη απειλή της αλλαγής του κλίματος στις προκλήσεις των οικονομικών τους προβλημάτων. Εκτιμά, μάλιστα, ότι η «συνεχιζόμενη ένταση στο διεθνές οικονομικό σύστημα θα συνεχίσει να αποσπά την προσοχή των ηγετών στο άμεσο μέλλον».

Το Φόρουμ υπογραμμίζει μάλιστα την τρέχουσα αστάθεια στην ευρωζώνη, η οποία όπως λέει θα συνεχίσει να υποσκάπτει τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας στο μέλλον. Και, σεβόμενο τον εαυτό του, δεν διστάζει να κινδυνολογήσει ότι η εκλογή κυβερνήσεων που απορρίπτουν τη σκληρή λιτότητα και το συμμάζεμα των δημοσιονομικών ελλειμμάτων στην ευρωζώνη θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομική παράλυση, αποσταθεροποιώντας το διεθνές οικονομικό σύστημα.

Καταλήγει, έτσι, ότι ταυτόχρονα σοκ τόσο στο οικονομικό σύστημα όσο στο περιβάλλον θα μπορούσαν να προκαλέσουν την «τέλεια παγκόσμια καταιγίδα» με ανεξέλεγκτες συνέπειες.

Η έκθεση του WEF αναφέρει δύο ακόμη αιτίες παγκόσμιας ανησυχίας: α) «Τις ψηφιακές πυρκαγιές σε έναν υπερσυνδεδεμένο κόσμο» και β) «Τους κινδύνους της ύβρεως στην Παγκόσμια Υγεία».

Συγκεκριμένα τονίζει ότι καθώς οι διαδικτυακοί κανόνες και οι νόρμες βρίσκονται ακόμη στα σπάργανα, το Ιντερνετ θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή ενός παγκόσμιου πανικού, ανάλογου με αυτόν που προκλήθηκε το 1938 όταν ραδιοφωνική εκπομπή ανακοίνωνε την εισβολή των Αρειανών στις ΗΠΑ.

«Ενώ τα οφέλη των υπερσυνδεδεμένων συστημάτων επικοινωνίας είναι αδιαμφισβήτητα, θα μπορούσαν να επιτρέψουν εξάπλωση πληροφοριών οι οποίες σκόπιμα ή όχι είναι παραπλανητικές ή προβοκατόρικες. Φανταστείτε το παράδειγμα του πραγματικού κόσμου όταν κάποιος φωνάζει πυρκαγιά σε ένα γεμάτο θέατρο», προειδοποιεί χαρακτηριστικά η έκθεση.

Το Φόρουμ κρούει τέλος τον κώδωνα του κινδύνου και για τον εφησυχασμό που έχουν προκαλέσει στον κόσμο τα τεράστια βήματα στον τομέα της υγείας τις τελευταίες 10ετίες. Προειδοποιεί χαρακτηριστικά ότι η αυξανόμενη ανθεκτικότητα των βακτηρίων απέναντι στα αντιβιοτικά εγείρει τον κίνδυνο επιστροφής της ανθρωπότητας στην προ της πενικιλίνης εποχή.

Ο Μπρόντερ υπογραμμίζει ότι η Γερμανία είναι συνυπεύθυνη για τα σημερινά πάθη των Ελλήνων αφού αντί να τους βοηθά σκέφτεται το δικό της όφελος. Καυτηριάζει τη χώρα του για την πώληση οπλικών συστημάτων προς την Ελλάδα η οποία, όπως γράφει, δεν έχει επαρκείς πόρους για την αγορά τους ενώ καταγγέλλει τον φαύλο κύκλο χρηματοδότησης της Ελλάδας, που σκοπό έχει να εξυπηρετήσει τα οικονομικά συμφέροντα των πωλητών (όπλων) και των τραπεζών.

Τα δισεκατομμύρια της βοήθειας «μετακινούνται από εδώ και από εκεί, από τον έναν λογαριασμό στον άλλον και από τη μία τράπεζα στην άλλη προκειμένου να αναχρηματοδοτηθούν τα δάνεια που διασφάλισε η Ελλάδα και προκειμένου να αποτραπεί η κατάρρευση όχι της ελληνικής οικονομίας, αλλά των τραπεζών», γράφει χαρακτηριστικά.

Χρησιμοποιεί ακόμη την ιστορία του Χότζα που άφηνε νηστικό τον γάιδαρό του προκειμένου να κάνει οικονομία και όταν εκείνος πέθανε από την πείνα μονολόγησε «τι κρίμα, πέθανε εκεί που είχε αρχίσει να συνηθίζει χωρίς φαγητό». Ο Μπρόντερ κάνει τον παραλληλισμό, όπου Χότζας είναι η τρόικα και γάιδαρός του η Ελλάδα, συμπληρώνοντας: «Η Ελλάδα οδηγείται στον θάνατο μέσω της λιτότητας και μάλιστα από αυτούς που είναι συνυπεύθυνοι για την κατάστασή της».

«Κουρελιάζει» ακόμη το βραβείο Νόμπελ για την Ειρήνη που απονεμήθηκε πρόσφατα στην Ε.Ε. λέγοντας ότι «η Ελλάδα είναι η καλύτερη απόδειξη πως στην Ευρώπη έχει αρχίσει ήδη ένας εμφύλιος πόλεμος. Δεν είναι μόνο ο Νότος που επαναστατεί ενάντια στον Βορρά», γράφει. «Είναι η εξέγερση του «όχλου» εναντίον της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας, η οποία έχει δημιουργήσει στις Βρυξέλλες το νέο της ανάκτορο».

Και συνεχίζει: «Στον βωμό αυτής της «ανέμελης κατοικίας» θα πρέπει να θυσιαστεί η Ελλάδα προς παραδειγματισμό, όπως έκαναν παλαιότερα οι αυστηροί γονείς με τα ατίθασα παιδιά τους προκειμένου να πειθαρχήσουν εγκαίρως».

Συγκρίνει έτσι τη συμπεριφορά της Ευρώπης έναντι της Ελλάδας με τη Συνθήκη των Βερσαλιών και τους επαχθείς όρους που επιβλήθηκαν στη Γερμανία μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και οι οποίοι θεωρούνται συνυπεύθυνοι για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Οι Γερμανοί πολιτικοί δεν συνειδητοποιούν ότι οι Ελληνες βιώνουν σήμερα τις δικές τους Βερσαλίες με την άνευ όρων υποταγή στα κελεύσματα των Βρυξελλών», γράφει υπενθυμίζοντας ότι η ιστορία έχει διδάξει τους Γερμανούς πως «η συλλογική τιμωρία» είναι ανεπίτρεπτη.

Οχι μόνο δεν πήραν πρέφα την κρίση που συνεχίζει να ταλανίζει την παγκόσμια οικονομία και τους λαούς του πλανήτη, αλλά κατάφεραν να ευνοηθούν από αυτήν αφού αυγάτισαν το βιος τους μέσα σε έναν χρόνο κατά 241 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο λόγος για τους 100 πιο πλούσιους ανθρώπους του κόσμου, οι οποίοι -σύμφωνα με τον δείκτη Bloomberg Billionaires Index- κατάφεραν στη διάρκεια του 2012 να αυξήσουν τη συνολική τους περιουσία στα 1,9 τρισ. δολάρια.

Η αποτίμηση του συνολικού πλούτου των παραπάνω έγινε με βάση τη χρηματιστηριακή αξία των εταιρειών τους και αποτυπώνει τη σημαντική αύξηση των τιμών των μετοχών, ειδικά στο β΄εξάμηνο της περσινής χρονιάς. Είναι ενδεικτικό ότι οι σημαντικότεροι χρηματιστηριακοί δείκτες του κόσμου σημείωσαν άνοδο μεγαλύτερη του 13% στο σύνολο του 2012. Μεταξύ αυτών, ο αμερικανικός S&P 500 έκλεισε τη χρονιά με άνοδο 13,2%, ο πανευρωπαϊκός Stoxx Europe 600 ενισχύθηκε κατά 14,4% ενώ ο παγκόσμιος MSCI World Index κατά 13,2%.

Πλουσιότερος άνθρωπος στη Γη αναδείχθηκε για ακόμη μια χρονιά ο Μεξικανός βαρόνος των τηλεπικοινωνιών Κάρλος Σλιμ, που είδε την περιουσία του να αυξάνεται πέρυσι κατά 13,4 δισ. δολάρια ή 21,6%. Το περίεργο είναι ότι ο Σλιμ αύξησε την περιουσία του όχι χάρη στη ναυαρχίδα των επιχειρήσεών του, την κινητή τηλεφωνία Marica Movil, που είναι πρώτη σε συνδρομητές στην αμερικανική ήπειρο, αλλά χάρη στα σημαντικά κέρδη που απεκόμισε από τον πολυσχιδή βιομηχανικό όμιλο Grupo Carso και τις τραπεζικές και ασφαλιστικές του δραστηριότητες Grupo Financiero Imbursa.

Δεύτερος ήταν ο γνωστός μεγιστάνας του software Μπιλ Γκέιτς. Ο συνιδρυτής της Microsoft αύξησε τον προσωπικό του πλούτο κατά 7 δισ. δολάρια. Στην τρίτη θέση υπήρχε μια έκπληξη, αφού τη θέση του 82χρονου επενδυτή-θρύλου Γουόρεν Μπάφετ της Berkshire Hathaway κατέλαβε ένας Ισπανός, ο Αμάνθιο Ορτέγκα.

Ο ιδιοκτήτης της Ιnditex, μητρικής εταιρείας της αλυσίδας καταστημάτων Zara, αύξησε την περιουσία του κατά 22,2 δισ. δολάρια, στα 57,5 δισ. δολάρια και ήταν μακράν ο πιο κερδισμένος μεγιστάνας της χρονιάς. Πέμπτος ήταν ένας ακόμη Ευρωπαίος επιχειρηματίας, ο ιδρυτής της ΙΚΕΑ Ινγκβαρ Κάμπαρντ. Η περιουσία του 86χρονου Σουηδού αυξήθηκε κατά 16,6% το 2012, στα 42,9 δισ. δολάρια.

Εσοδα-ρεκόρ που ξεπερνούν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια κατέγραψε πέρυσι ο ΟΠΕΚ παρά τη χαμηλή πτήση της παγκόσμιας οικονομίας. Αιτία του τζίρου-μαμούθ ήταν η διατήρηση των διεθνών τιμών του αργού πετρελαίου σε τριψήφια νούμερα στο μεγαλύτερο μέρος του 2012.

Και πιο συγκεκριμένα του μπρεντ, η τιμή του οποίου, αγνοώντας την οικονομική στασιμότητα στον πλανήτη, εκτοξεύθηκε ακόμη μια χρονιά σε επίπεδα ρεκόρ. Η μέση ετήσια τιμή του μπρεντ στο σύνολο της περσινής χρονιάς χτύπησε τα 111,5 δολάρια ανά βαρέλι, έναντι 110,9 δολαρίων το 2011, που ήταν το προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ.

Ενδεικτικό της εκρηκτικής τροχιάς του μπρεντ στη στρατόσφαιρα ήταν το γεγονός ότι, εκτός της 24ης Ιουνίου και κάποιων ημερών στις αρχές του Ιουλίου, στο υπόλοιπο του 2012 η τιμή κλεισίματος των προθεσμιακών του συμβολαίων στις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων ήταν πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι.

Η πορεία αυτή επαλήθευσε τν στόχο που είχε βάλει ο Σαουδάραβας υπουργός Πετρελαίου Αλί Ναΐμι έναν χρόνο νωρίτερα, τον Ιανουάριο του 2012, για διατήρηση των τιμών σε τριψήφια επίπεδα κατά τη διάρκεια της χρονιάς.

Οι υψηλές πετρελαϊκές τιμές σε συνδυασμό με την ισχυρή παραγωγή στο πρώτο εξάμηνο της χρονιάς τροφοδότησαν, σύμφωνα με την αποτίμηση του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας, την εκτόξευση των εσόδων -σε ονομαστικές τιμές- του ΟΠΕΚ από τις εξαγωγές πετρελαίου στα 1,052 τρισ. δολάρια, περίπου 2,5% υψηλότερα σε σχέση με το 2011. Αξίζει να σημειωθεί ότι μια δεκαετία νωρίτερα τα αντίστοιχα ετήσια έσοδα του πετρελαϊκού καρτέλ ήταν χαμηλότερα των 200 δισ. δολαρίων.

Αλλά και σε πραγματικές -πληθωριστικά προσαρμοσμένες- τιμές, τα περσινά έσοδα του ΟΠΕΚ ήταν τα υψηλότερα όλων των εποχών, αφού ξεπέρασαν ακόμη και αυτά τα ιστορικά υψηλά που είχαν επιτευχθεί στη διάρκεια των δύο πετρελαϊκών κρίσεων (1973-74 και 1979-81).

Τα τεράστια έσοδα κατανεμήθηκαν πάντως άνισα μεταξύ των 12 χωρών-μελών του καρτέλ που σήμερα είναι υπεύθυνο για το 40% της παγκόσμιας προσφοράς αργού. Το Ιράν –τρίτη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα του κόσμου, πίσω από τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία- είχε μικρότερη συμμετοχή σε αυτά.

Αιτία ήταν οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις, οι οποίες έπληξαν τις εξαγωγές και οδήγησαν σε μείωση της παραγωγής του στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 32 ετών. Στους πρώτους 11 μήνες του 2012, τα έσοδα του Ιράν από τις πετρελαϊκές εξαγωγές αντιστοιχούσαν μόλις στο 6,5% των συνολικών εσόδων του ΟΠΕΚ έναντι 9%-10% στο μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 2000.

Η απουσία του ιρανικού πετρελαίου από την αγορά αποδείχθηκε από την άλλη πλευρά χρυσάφι για τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που αύξησαν την παραγωγή τους προκειμένου να επωφεληθούν από τις υψηλές τιμές.

Τα θησαυροφυλάκια των μοναρχών των τριών χωρών του Κόλπου γέμισαν και μαζί τους γέμισαν και τα ταμεία των κρατικών επενδυτικών τους κεφαλαίων (sovereign wealth funds), τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των 10 μεγαλύτερων στον κόσμο και επενδύουν μεταξύ άλλων σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

Τα αυξημένα έσοδα αποδείχθηκαν ακόμη ευλογία για τους μονάρχες της περιοχής, οι οποίοι μετά την «αραβική άνοιξη» είναι υποχρεωμένοι σε πολιτικές παροχών προκειμένου να διατηρηθούν στη θέση τους. Τέλος, σε ανοδική τροχιά επανήλθαν και τα πετρελαϊκά έσοδα της Λιβύης, που το 2011 είχαν υποστεί καθίζηση λόγω του εμφυλίου πολέμου.

Τον δρόμο των εθνικοποιήσεων συνεχίζει απτόητη η Βολιβία, κρατικοποιώντας κρίσιμες για την οικονομία της και την κοινωνία επιχειρήσεις που εδώ και χρόνια είχαν περάσει στα χέρια των πολυεθνικών και των ξένων εταιρειών.

Η κυβέρνηση του Εβο Μοράλες ανακοίνωσε συγκεκριμένα το περασμένο Σάββατο την εθνικοποίηση των Electropaz και Elfeo, δύο εταιρειών διανομής ηλεκτρικού ρεύματος τον έλεγχο των οποίων είχε η ισπανική Iberdrola. «Θεωρήσαμε ότι το μέτρο αυτό ήταν απαραίτητο προκειμένου να διασφαλίσουμε δίκαια τιμολόγια… και ότι η ποιότητα της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας θα είναι ίδια τόσο για τις αγροτικές όσο και για τις αστικές περιοχές», δήλωσε ο Μοράλες.

Πέρα από τη διασφάλιση των δίκαιων τιμών για τους πολίτες της χώρας απέναντι στις ληστρικές διαθέσεις των ιδιωτών, η κίνηση του Μοράλες στοχεύει και στη βελτίωση των υπηρεσιών παροχής ενέργειας, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές της χώρας όπου οι ιδιωτικές εταιρείες ηλεκτροδότησης δύσκολα επεκτείνουν το δίκτυό τους. Η Electropaz ηλεκτροδοτεί σήμερα περίπου 470.000 πελάτες στις πόλεις της Βολιβίας Λα Πας και Ελ Αλτο, ενώ η Elfeo παρέχει ρεύμα σε περισσότερους από 80.000 πελάτες στην πόλη Ορούρο.

Σύμφωνα με την απόφαση του Βολιβιανού προέδρου, η Iberdrola, που δραστηριοποιείται στη Βολιβία από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, θα αποζημιωθεί από το κράτος μετά την αποτίμηση της αξίας των μετοχών των δύο θυγατρικών της από ανεξάρτητη εταιρεία. Τόσο η διοίκηση της Iberdrola όσο και η ισπανική κυβέρνηση δεν έκαναν κάποια δήλωση για την κρατικοποίηση.

Η κίνηση του του Εβο Μοράλες εντάσσεται στο πλαίσιο των προσπαθειών που καταβάλλει εδώ και περίπου έξι χρόνια να ανακτήσει η χώρα της Λατινικής Αμερικής τους εθνικούς πλουτοπαραγωγικούς πόρους της, οι οποίοι ξεπουλήθηκαν από τις προηγούμενες κυβερνήσεις στους ιδιώτες έναντι πινακίου φακής.

Οι ιδιωτικοποιήσεις αυτές -σύμφωνες με τις νεοφιλελεύθερες επιταγές του ΔΝΤ για λιγότερο κράτος και περισσότερο ιδιωτικό τομέα στην οικονομία- αποδείχθηκαν επιζήμιες για τον λαό των Ανδεων, αφού έφεραν ακρίβεια και μεγέθυναν τη φτώχεια.

Από το 2006 που ανέλαβε τα ηνία της χώρας, ο Μοράλες, ο πρώτος αυτόχθων πρόεδρος της χώρας, έχει εθνικοποιήσει εταιρείες πετρελαίου, τηλεπικοινωνιών, μεταλλευτικές και ηλεκτροπαραγωγής. Συγκεκριμένα, την πρώτη του χρονιά στον προεδρικό θώκο, ο Μοράλες εθνικοποίησε την πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας, προχωρώντας σε αναδιαπραγμάτευση των συμβάσεων με 12 πετρελαϊκές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και οι Repsol, Petrobras και Total.

To 2009 επανέκτησε τον έλεγχο της μεγαλύτερης εταιρείας τηλεπικοινωνιών της χώρας, ο οποίος ανήκε στην ιταλική ΕΤΙ, ενώ το 2010 έπραξε το ίδιο με τους τέσσερις μεγαλύτερους παραγωγούς ενέργειας της χώρας, οι οποίοι ανήκαν στη γαλλική Suez, τη βρετανική Rurelec και εγχώριους ιδιώτες.

Τον περασμένο Ιούνιο, ο Μοράλες πήρε τον έλεγχο του ορυχείου κασσίτερου και ψευδάργυρου από τον παγκόσμιο κολοσσό Glencore, ενώ λίγο νωρίτερα, τον Μάιο, εθνικοποίησε και την Transportadora de Electricidad, η οποία ανήκε στην ισπανική Red Electrica και είχε υπό τον έλεγχό της το 74% του δικτύου μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα.