Του Νικόλα Ζηργάνου

Η κλήτευση για κατάθεση του κρατούμενου για συμμετοχή στην παραστρατιωτική οργάνωση «Ερκένεγκον» απόστρατου Τούρκου στρατηγού Τσεβίκ Μπιρ σχετικά με το αεροπορικό δυστύχημα που κόστισε τη ζωή στον αρχηγό της στρατοχωροφυλακής, στρατηγό Εσφέρ Μπιτλίς, το 1993, ξεθάβει ένοχα μυστικά από την πλέον σκοτεινή δεκαετία της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας, όταν το παρακράτος δολοφονούσε αντιφρονούντες στο όνομα του εθνικού συμφέροντος.

Ομως, τώρα, δυο δεκαετίες μετά, η κυβέρνηση Ερντογάν δείχνει να θέλει να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς της με το βαθύ κράτος και αρχίζουν να βγαίνουν στην επιφάνεια νέα στοιχεία και μαρτυρίες, ότι τα θύματα δεν ήταν μόνο Κούρδοι και αριστεροί. Στον μακρύ κατάλογο των χιλιάδων νεκρών συμπεριλαμβάνεται πλειάδα ανώτερων Τούρκων αξιωματικών οι οποίοι δολοφονήθηκαν για πολιτικούς λόγους από τους εθνικιστές συναδέλφους τους.

Ο Εσφέρ Μπιτλίς ήταν από τα πλέον προβεβλημένα στελέχη του τουρκικού στρατού. Διοικητής μάχιμων μονάδων στη Νοτιοανατολική Τουρκία (Κουρδιστάν), αρχηγός των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής στην Κύπρο, προήχθη το 1990 σε αρχηγό της στρατοχωροφυλακής, του ειδικού σώματος του τουρκικού στρατού που είχε αρμοδιότητα την καταστολή στο τουρκικό Κουρδιστάν.

Στις 17 Φεβρουαρίου 1993, ο Μπιτλίς σκοτώθηκε (μαζί με τον υπασπιστή του και τρία μέλη πληρώματος) όταν το υπηρεσιακό αεροσκάφος στο οποίο επέβαινε συνετρίβη λίγο μετά την απογείωσή του από το στρατιωτικό αεροδρόμιο Γκιουβέρτσινλικ της Αγκυρας. Ο τότε αρχηγός Στρατού, Ντογκάν Γκιουρές, ανακοίνωσε -πριν καν βγει το τεχνικό πόρισμα- ότι σημειώθηκε βλάβη στο πηδάλιο η οποία οφειλόταν σε παγετό. Ωστόσο, τα μετεωρολογικά στοιχεία εκείνης της ημέρας δεν δικαιολογούν αυτή την εκτίμηση.

Αργότερα, ο αξιωματικός που είχε αναλάβει να συντάξει την πραγματογνωμοσύνη για το «δυστύχημα» κατέθεσε ότι πιέστηκε από τους ανωτέρους του να υπογράψει αλλοιωμένο έγγραφο, σύμφωνα με το οποίο η πτώση του αεροσκάφους οφειλόταν σε ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η εφημερίδα Turkish Daily News καταγράφει μαρτυρία αξιωματικού πως ο Μπιτλίς λίγο πριν πεθάνει είχε στα χέρια του φωτογραφίες από αμερικανικά ελικόπτερα που έδιναν όπλα στους Κούρδους αντάρτες του Ταλαμπανί στο ιρακινό Κουρδιστάν. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Μπιτλίς είχε βρει στοιχεία πως ο οπλισμός ήταν τουρκικής προέλευσης.

Φίλος του ανώτερος αξιωματικός αποκάλυψε ότι ο Μπιτλίς είχε καταλήξει τότε στο συμπέρασμα ότι η Ουάσιγκτον θα στήριζε μακροπρόθεσμα τους Κούρδους που τους έβλεπε ως αντίβαρο στην εξουσία του Σαντάμ Χουσεΐν και πως η λύση του Κουρδικού δεν θα μπορούσε να είναι στρατιωτική, μια νίκη των όπλων, αλλά πολιτική.

Σε αυτή τη βάση άρχισε να συνεργάζεται απ' ευθείας με τον τότε πρόεδρο Τουργκούτ Οζάλ για ένα σχέδιο ειρηνικής επίλυσης του Κουρδικού. Ο Οζάλ πέθανε τον Απρίλιο του 1993 από καρδιακή προσβολή. Πρόσφατη εκταφή των λειψάνων του απέδειξε ότι είχε δηλητηριαστεί από μεγάλη δόση ραδιενεργών ουσιών και ποντικοφάρμακο.

Σε ενίσχυση της εκδοχής της δολοφονίας τού Μπιτλίς είναι και οι μαρτυρίες της οικογένειας του δημοσιογράφου της εφημερίδας «Τζουμχουριέτ», Ουγκούρ Μουμτσού, ο οποίος δολοφονήθηκε με βόμβα στο αυτοκίνητό του μία εβδομάδα πριν από τον Μπιτλίς. Ο Μουμτσού είχε εξομολογηθεί στους συγγενείς του ότι ετοίμαζε να βγάλει στην εφημερίδα του ένα συγκλονιστικό θέμα. Είχε βρει στοιχεία πως 100.000 καλάσνικοφ είχαν καταλήξει στα χέρια των ιρακινών Κούρδων της οργάνωσης του Τζαλάλ Ταλαμπανί (σημερινού προέδρου του Ιράκ). Τα όπλα είχαν προέλευση τα αποθέματα του τουρκικού στρατού.

Ο ρεπόρτερ της «Τζουμχουριέτ», που ήταν ο πρώτος ο οποίος αποκάλυψε τις σχέσεις της τουρκικής μαφίας, των «γκρίζων λύκων», των μυστικών υπηρεσιών και του βαθέος κράτους, δεν πρόλαβε να δημοσιεύσει το ρεπορτάζ για τα όπλα στο Κουρδιστάν.

Αυτή ήταν η αρχή μιας σειράς ανεξιχνίαστων θανάτων, ατυχημάτων, αυτοκτονιών και εκτελέσεων που σημάδεψαν το 1993.

Ολοι οι αξιωματικοί που ανήκαν στο επιτελείο του Μπιτλίς πέθαναν. Η εφημερίδα «Ταράφ» έφερε στο φως στοιχεία για τουλάχιστον επτά δολοφονίες αξιωματικών. Ο υποστράτηγος Χουλουσί Σαγίν και ο στρατηγός της στρατοχωροφυλακής Τεμέλ Τσινγκόζ δολοφονήθηκαν από την ακροαριστερή οργάνωση DEV SOL, την εποχή που ήταν διαβρωμένη από τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες. Συμπτωματικά και οι δύο είχαν εισηγηθεί πως το κουρδικό πρόβλημα έχει μόνον πολιτική λύση.

Ακολούθησε τον Οκτώβριο η δολοφονία του ταξίαρχου της στρατοχωροφυλακής Μπαχτιγιάρ Αϊντίν. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Ζαμάν» ο Αϊντίν συμμεριζόταν τις απόψεις τού Μπιτλίς.

Στη λίστα προς επιβίβαση στο μοιραίο αεροσκάφος στο οποίο επέβαινε ο Μπιτλίς ήταν και το όνομα του συνταγματάρχη της στρατοχωροφυλακής και περιφερειακού διοικητή του Τουντσελί, Καζίμ Τσιλίογλου. Ο Τσιλίογλου δεν επιβιβάστηκε, αλλά έναν χρόνο αργότερα βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του με μια σφαίρα στο κεφάλι. Επίσημη εκδοχή: αυτοκτονία. Στην έκθεση της αστυνομίας αναφέρεται ότι στο όπλο που βρέθηκε δίπλα στο πτώμα του δεν έλειπε καμία σφαίρα.

Στις 4 Νοεμβρίου 1993 δολοφονήθηκε από αγνώστους στην Αγκυρα (με δυο σφαίρες στο κεφάλι από κοντινή απόσταση) ο διοικητής της επαρχίας Τούντσελι (Κουρδιστάν), συνταγματάρχης Τζεμ Ερσεβέρ. Είχε προηγηθεί σε άλλη τοποθεσία, μια εβδομάδα νωρίτερα, η δολοφονία της συντρόφου του και του σωματοφύλακά του. Οι δολοφόνοι πήραν το αρχείο που κρατούσε στο σπίτι του ο Ερσεβέρ.

Ο συνταγματάρχης ήταν από τα ιδρυτικά μέλη της παραστρατιωτικής οργάνωσης JITEM, γνωστός «κουρδοφάγος», βασανιστής και εκτελεστής αιχμαλώτων αλλά και στενός συνεργάτης του Μπιτλίς. Παραιτήθηκε ξαφνικά από τον στρατό λίγο μετά τη δολοφονία του στρατηγού-προστάτη του. Στην επιστολή παραίτησής του έγραψε: «Μια συμμορία που δρα στο εσωτερικό των υπηρεσιών ασφαλείας στα σύνορα [Κουρδιστάν] δεν επιτρέπει στον τουρκικό λαό να δει τι πραγματικά συμβαίνει στην περιοχή».

Πρόλαβε να γράψει βιβλίο για το κουρδικό ζήτημα και τη δράση των παραστρατιωτικών που σόκαραν τότε την Τουρκία. Λίγες ημέρες πριν δολοφονηθεί -ο και επονομαζόμενος Λόρενς του Κουρδιστάν- είχε κάνει δηλώσεις σε εφημερίδες ότι θα αποκάλυπτε νέα στοιχεία σχετικά με την ΜΙΤ, το ΡΚΚ και τις σχέσεις της Αγκυρας με τους Κούρδους του Ιράκ.

Το προσωπικό αρχείο του Ερσεβέρ με χιλιάδες απόρρητα έγγραφα βρέθηκε το 2008, ύστερα από έρευνα των αρχών στην κατοικία του στρατηγού Βελί Κιουτσούκ, ο οποίος είναι τώρα κατηγορούμενος για συμμετοχή στην παραστρατιωτική οργάνωση Ερκένεγκον. Τα έγγραφα δεν έφτασαν ποτέ στα χέρια του εισαγγελέα που ερευνά τους ύποπτους θανάτους των Τούρκων αξιωματικών. Μάρτυρας κατέθεσε ότι ο δολοφόνος του Ερσεβέρ ήταν άνθρωπος που δούλευε για τον Κιουτσούκ.

Ο αξιωματικός που διαδέχτηκε τον Ερσεβέρ στη θέση του ήταν ο Αμπντουλκερίμ Κιρτσά. Από την ημέρα της ανάληψης των καθηκόντων του στη Νοτιοανατολική Τουρκία αυξήθηκαν δραματικά στην περιοχή οι εκτελέσεις και οι απαγωγές Κούρδων. Ο Κιρτσά βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του με τραύμα από πυροβόλο όπλο το 2009, όταν είχε πλέον αποστρατευτεί και είχαν αρχίσει οι ανακρίσεις για την JITEΜ. Επίσημη εκδοχή ήταν αυτή της αυτοκτονίας. Ισως κάποιοι να μην ήθελαν ζωντανούς μάρτυρες, έγραψε ο τουρκικός Τύπος.

Εισαγγελείς στην Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη προσπαθούν τώρα να ξετυλίξουν το κουβάρι του παρακράτους, να γυρίσουν σελίδα και να κλείσουν τους λογαριασμούς με το ένοχο παρελθόν. Ομως, στα τέλη του χρόνου θα κλείσει 20ετία, και τα εγκλήματα, αν δεν δικαστούν όσοι από τους υπαίτιους έμειναν ζωντανοί σ' αυτό το γαϊτανάκι των δολοφονιών, θα παραγραφούν. Θα προλάβουν; Και κυρίως, θέλουν να προλάβουν; Ή θα κουκουλωθούν τα στοιχεία στο όνομα του εθνικού συμφέροντος;

Του Νικόλα Ζηργάνου

Τόσο κοντά, αλλά και τόσο μακριά, βρίσκονται Αμερικανοί και Ρώσοι που συμφωνούν για την άμεση εξεύρεση πολιτικής λύσης στη Συρία, αλλά ο καθένας προωθεί τη δική του πλατφόρμα, σύμφωνα με τα δικά του συμφέροντα. Αύριο θα συναντηθούν και πάλι στη Γενεύη οι τρεις «Μπ», όπως ονόμασε ήδη ο διεθνής Τύπος τους αναπληρωτές υπουργούς Εξωτερικών ΗΠΑ και Ρωσίας, Ουίλιαμ Μπερνς και Μιχαήλ Μπογκντάνοφ και τον ειδικό απεσταλμένο του γ.γ. του ΟΗΕ και του Αραβικού Συνδέσμου, Λακτάρ Μπραχίμι.

Στο τραπέζι βρίσκεται ένα σχέδιο άμεσης κατάπαυσης του πυρός, μεταβατική κυβέρνηση εθνικής ενότητας στη Δαμασκό και εκλογές για τη μετά Ασαντ εποχή. Οι τρεις συμφωνούν για μια δημοκρατική Συρία που θα διατηρήσει την εδαφική της ακεραιότητα και που θα συνεχίσει να είναι πλουραλιστική στην εθνοτική και θρησκευτική αντιπροσώπευση στο κράτος και τους θεσμούς. Δύση και Μόσχα δεν επιθυμούν να διολισθήσει η Συρία σε πολυδιάσπαση, σε «λιβανοποίηση», και αντιλαμβάνονται ότι όσο καθυστερεί μια πολιτική λύση που θα φέρει την αλλαγή καθεστώτος συντεταγμένα τόσο αυξάνονται οι φόβοι να κυριαρχήσει και να δημιουργήσει τετελεσμένα στο έδαφος η εξτρεμιστική ισλαμική ένοπλη αντιπολίτευση της οργάνωσης «Αλ Νούρσα» και να επικρατήσει μια χαοτική αλλαγή και μακρόχρονος θρησκευτικός εμφύλιος.

Ομως εδώ σταματούν οι συμπτώσεις απόψεων και αρχίζουν οι αντιθέσεις. Η Ουάσιγκτον αλλά και ο Αραβικός Σύνδεσμος συντάσσονται με τη συριακή αντιπολίτευση (Αδελφοί Μουσουλμάνοι, Ελεύθερος Συριακός Στρατός, Συμμαχία για τη Συρία) και απαιτούν εδώ και τώρα να αποχωρήσει ο πρόεδρος Μπασάρ αλ Ασαντ και μετά θα συζητήσουν για τη μετάβαση στη νέα εξουσία. Στη μετά Ασαντ εποχή, όπως και στη διαδικασία που θα οδηγήσει στην επόμενη ημέρα, αποκλείουν όλους «όσοι έχουν βάψει τα χέρια τους με αίμα». Χαρακτηριστική ήταν η χθεσινή δήλωση του Μπραχίμι στο BBC: «Πολλοί στη Συρία εκτιμούν ότι 40 χρόνια στην εξουσία της οικογένειας Ασαντ είναι αρκετά…»

Από την πλευρά της η Μόσχα, η οποία διατηρεί τη μοναδική της ναυτική βάση στη Μεσόγειο στην Ταρτούς της Συρίας, στηρίζει τη βασική ιδέα της πρόσφατης πρότασης Ασαντ για έναρξη διαλόγου που θα οδηγήσει σε ανασχηματισμό και κυβέρνηση εθνικής ενότητας με ταυτόχρονη αμνηστία, αλλά δεν βγάζει -τουλάχιστον ακόμη- τον Σύρο πρόεδρο από το κάδρο.

Ωστόσο, τα κοινά σημεία που έχουν οι δύο μεγάλες δυνάμεις δεν είναι τόσο αποθαρρυντικά για να βρουν -στο κοντινό μέλλον- μια κάποια συμβιβαστική λύση. Γνωρίζουν ότι τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα στη Συρία -με τους υπάρχοντες συσχετισμούς- δεν μπορούν να κερδίσουν ολοκληρωτικά τον πόλεμο. Ομως και η διαιώνιση της σφαγής δεν μπορεί να συνεχιστεί επ' άπειρον.

Εχουν ήδη περάσει 22 μήνες, έχουν μεσολαβήσει 60.000 νεκροί και τα μαύρα λάβαρα των τζιχαντιστών τα σηκώνουν κάθε μέρα που περνάει όλο και περισσότεροι μουτζαχεντίν. Μόνο η Αλ Νούρσα έχει πάνω από 5.000 Σύρους και 2.000-3.000 ξένους εθελοντές στις τάξεις της που θέλουν να δημιουργήσουν ένα ισλαμικό εμιράτο της Δαμασκού. Το καμπανάκι του χάους χτυπάει κόκκινο και ο χρόνος κυλάει για τη Συρία σαν σε κλεψύδρα.

Την πρώτη συμφωνία μεταξύ των ανταρτών και του καθεστώτος Ασαντ πέτυχε χθες η τουρκική μη κυβερνητική οργάνωση IHH. Ο πρόεδρος της οργάνωσης (που συμμετείχε στο CAZA FLOTILA με το MAVI MARMARA) Φεχμί Γκιουλέντ Γκιλντιρίμ, μεσολάβησε και έπεισε τους σουνίτες αντάρτες να απελευθερώσουν 48 Ιρανούς σιίτες προσκυνητές που κρατούσαν ομήρους από τον περασμένο Αύγουστο, όταν και τους απήγαγαν στη Δαμασκό και σε αντάλλαγμα το καθεστώς Ασαντ απελευθέρωσε 2.130 πολιτικούς κρατούμενους.

Ηταν μια επίδειξη ανθρωπιστικής διπλωματίας από την τουρκική οργάνωση που χαίρει εκτίμησης όχι μόνο σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο, σουνιτικό και σιιτικό, όσο και σε όλο τον «τρίτο κόσμο». Το IHH είναι μια από τις ισχυρότερες και πιο δραστήριες διεθνείς ΜΚΟ, με δράσεις σε 100 χώρες και με έντονη παρουσία στη Γάζα και τα κατεχόμενα από το Ισραήλ παλαιστινιακά εδάφη. Η οργάνωση έχει μηνύσει το Ισραήλ για τη σφαγή στο MAVI MARMARA και η δίκη, στην οποία αναμένεται να καταθέσουν και Ελληνες μάρτυρες, διεξάγεται στην Κωνσταντινούπολη, παρά τις αντιδράσεις του Τελ Αβίβ.

Του Νικόλα Ζηργάνου

Ο πόλεμος στη Συρία, που χαρακτηρίζεται πλέον και επισήμως από τον ΟΗΕ ως «εμφύλιος», εξελίσσεται σε κρίση και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, (WFP), εκτιμά ότι 4 εκατομμύρια Σύροι έχουν ανάγκη άμεσης ανθρωπιστικής βοήθειας. Πάνω από τους μισούς, σχεδόν 2,5 εκατομμύρια χρειάζονται επειγόντως επισιτιστική βοήθεια στο εσωτερικό της χώρας και τουλάχιστον δύο εκατομμύρια Σύροι πρόσφυγες που έχουν βρει καταφύγιο στις γειτονικές χώρες (Τουρκία, Ιορδανία, Ιράκ, Λίβανος), επιβιώνουν χάρις στη βοήθεια των τοπικών κυβερνήσεων και διεθνών δωρητών.

Ομως, η διεθνής βοήθεια δεν είναι αρκετή και δεν φτάνει για όλους. Χθες, στο στρατόπεδο προσφύγων Ζαατάρι στην Ιορδανία, απελπισμένοι πρόσφυγες, κουρασμένοι από την αναμονή και τις ελλείψεις τροφίμων, επιτέθηκαν -μέσα στην απόγνωσή τους- σε μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Τουλάχιστον ενάμισι εκατομμύριο άμαχοι είναι σε απελπιστική κατάσταση και βρίσκουν με μεγάλη δυσκολία τρόφιμα -κυρίως στις εμπόλεμες περιοχές και στις διχοτομημένες πόλεις, στο Χαλέπι, τη Χάμα και τη Χομς- λόγω των περιορισμών που έχει επιβάλει ο κυβερνητικός στρατός.

Το καθεστώς δεν επιτρέπει στις ΜΚΟ και τις διεθνείς ανθρωπιστικές οργανώσεις να διανέμουν βοήθεια στις περιοχές που βρίσκονται υπό τον έλεγχο της αντιπολίτευσης, με τη δικαιολογία ότι μπορεί να καταλήξουν τα εφόδια στους αντάρτες. Ηδη η Τουρκία ανακοίνωσε ότι θα θέσει το θέμα στο Σ.Α. του ΟΗΕ.

Η κατάσταση των αμάχων γίνεται ακόμη πιο δύσκολη και λόγω των κακών καιρικών συνθηκών και των μεγάλων ελλείψεων που υπάρχουν σε καύσιμα. Ελλείψεις έχουν αρχίσει να εμφανίζονται και στη Δαμασκό, ενώ η αντιπολίτευση κατηγορεί τον κυβερνητικό στρατό ότι στοχοποιεί όχι μόνο τα νοσοκομεία που βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο των ανταρτών αλλά και τους φούρνους, μοναδική πηγή για να προμηθευτούν οι εγκλωβισμένοι κάτοικοι ψωμί και αλεύρι.

Βαρύτατος είναι και ο απολογισμός των απωλειών που καταγράφηκαν επίσημα στους 22 μήνες της εξέγερσης. Σύμφωνα με την Υπατη Αρμοστή του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Νάβι Πιλάι, μέχρι τον περασμένο μήνα είχαν σκοτωθεί 59.648 άνθρωποι. Τα θύματα αυτά έχουν καταγραφεί με ονοματεπώνυμο, ενώ πολλές χιλιάδες άλλα δεν έχουν καταγραφεί καθώς δεν έχουν αναγνωριστεί. Επίσης, αγνοούνται και πάνω από 1.500 άνθρωποι.

Επιτροπή της διεθνούς οργάνωσης ανέλυσε τα στοιχεία και κατέληξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των νεκρών είναι άντρες και τα περισσότερα θύματα καταγράφονται στη Χομς, (12.650), στη Δαμασκό, (10.862), στο Ιντλίμπ, (7.686) και στο Χαλέπι (6.188). Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η τάση για διαρκή αύξηση των νεκρών ανά ημέρα, καθώς τον πρώτο χρόνο της εξέγερσης είχαμε 1.000 νεκρούς τον μήνα και το καλοκαίρι ο αριθμός έφτασε τους 5.000 νεκρούς τον μήνα.

Στην έκθεση επισημαίνεται ότι παράλληλα αυξάνει και ο αριθμός των αμάχων που σκοτώνονται ή δολοφονούνται από τους αντάρτες, ενώ καταγγέλλονται και εκτελέσεις αιχμαλώτων με συνοπτικές διαδικασίες, βασανισμοί, ίσως και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, για τα οποία ευθύνονται ένοπλες ομάδες και ΑΠΟ τις δύο πλευρές.

Η αξιωματούχος του ΟΗΕ υπογράμμισε ότι η κατάσταση χειροτερεύει καθημερινά, ενώ ο ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ και του Αραβικού Συνδέσμου στη Συρία, Λακτάρ Μπραχίμι, υποστήριξε χθες ότι αν δεν ληφθούν άμεσα αποφάσεις στην κατεύθυνση μιας πολιτικής λύσης, τότε μέσα στο 2013 θα έχουμε έως και 100.000 νέα θύματα στη Συρία.

Μετά την πολιτική κρίση που προκάλεσε η ψήφιση του νέου, αμφιλεγόμενου Συντάγματος στην Αίγυπτο, ήρθε η ώρα για τον πρόεδρο Μόρσι να αντιμετωπίσει και την πρόκληση της οικονομικής κρίσης. Η παρατεταμένη κοινωνική αναταραχή δεν επέτρεψε, εδώ και μήνες, στην ηγεσία της χώρας να προχωρήσει στη λήψη μέτρων και στην εφαρμογή επώδυνων μεταρρυθμίσεων που έπρεπε να είχαν εφαρμοστεί σταδιακά και τώρα, την ύστατη ώρα, αναγκάζεται να καταφύγει στη «βοήθεια» του ΔΝΤ.

Ο διευθυντής του ΔΝΤ για τη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία, Μασούντ Αχμεντ, έφτασε χθες στην Αίγυπτο για συνομιλίες σχετικά με τη σύναψη δανείου 4,8 δισ., η παροχή του οποίου θεωρείται δεδομένη.

Το περίγραμμα των όρων του δανείου (μεταξύ των οποίων και αυξήσεις φόρων) είχε συμφωνηθεί ήδη από τον Σεπτέμβριο, αλλά η τότε κυβέρνηση δίσταζε να προχωρήσει στην υπογραφή της σύμβασης καθώς εκκρεμούσαν οι κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις. Το πολιτικό κόστος θα ήταν μεγάλο και μπορούσε να υπονομεύσει την εκλογική νίκη των Αδελφών Μουσουλμάνων και τη δημοτικότητα του προέδρου Μόρσι.

Ετσι, οι κρίσιμες αποφάσεις αναβλήθηκαν, όμως ο χρόνος πιέζει και η κυβέρνηση δεν θα αποφύγει να πιει άμεσα το πικρό ποτήρι, ακόμη και πριν από τις επερχόμενες νέες εκλογές για την Κάτω Βουλή, που σύμφωνα με το Σύνταγμα θα πρέπει να διεξαχθούν μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου.

Η χαμηλή πτήση της αιγυπτιακής λίρας έναντι του δολαρίου (έχει χάσει 10% της αξίας της τους τελευταίους μήνες και 4% μέσα στην τελευταία εβδομάδα), η μεγάλη πτώση των εσόδων από την παραπαίουσα τουριστική βιομηχανία της χώρας, που επλήγη από την πολιτική και κοινωνική αστάθεια της μετα-Μουμπάρακ εποχής και η άνοδος της τιμής των εισαγόμενων πρώτων υλών, ιδίως των τροφίμων, είναι μερικά από τα πολλά ακανθώδη προβλήματα τα οποία απαιτούν άμεσες λύσεις από τη νέα κυβέρνηση των Αδελφών Μουσουλμάνων.

Ο μίνι ανασχηματισμός που έγινε στο Κάιρο το Σάββατο από τον πρωθυπουργό Χισάμ Καντίλ (μετά από απόφαση του προέδρου Μόρσι) έφερε στο υπουργείο Οικονομικών τον άγνωστο και άπειρο Σάγιεντ Χεγκάζι, στον οποίο ασκείται ήδη κριτική από τον επιχειρηματικό κόσμο, καθώς δεν θεωρείται ικανός να κουμαντάρει την παραπαίουσα αιγυπτιακή οικονομία.

Η σημαντική υποτίμηση της αιγυπτιακής λίρας έχει ήδη φέρει κύμα ανατιμήσεων στην εσωτερική αγορά, που ταυτόχρονα στενάζει από την έλλειψη ρευστότητας. Με το 80% του αιγυπτιακού λαού στα όρια της φτώχειας και τις μεγάλες μάζες να εξαρτώνται απόλυτα από τις κρατικές επιδοτήσεις σε βασικά αγαθά, όπως το αλεύρι και η ζάχαρη, η κυβέρνηση θα δοκιμαστεί σκληρά στους δρόμους και το στοίχημα θα είναι να κρατηθεί μια κάποια ισορροπία τουλάχιστον μέχρι τις νέες εκλογές, στα τέλη Φεβρουαρίου.

Μετά, ανά πάσα στιγμή, τόσο ο πρωθυπουργός Καντίλ όσο και ο νέος υπουργός Οικονομικών θα μπορούν να θυσιαστούν προκειμένου να καταγράψουν ο πρόεδρος Μόρσι και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι τις λιγότερες δυνατές απώλειες. Ωστόσο, ο λαός που έκανε την επανάσταση δεν πάλεψε μόνο για την ελευθερία του, αλλά και για την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής. Και αυτό οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, αλλά και οποιαδήποτε κυβέρνηση, δεν είναι σε θέση να το πετύχουν ούτε εύκολα ούτε σύντομα.

«Δεν κάνουμε διάλογο με τις μαριονέτες της Δύσης» υπογράμμισε ο Μπασάρ αλ Ασαντ στην πρώτη ύστερα από μήνες δημόσια ομιλία του στο κατάμεστο από οπαδούς του μέγαρο της Οπερας, στη Δαμασκό. Ο Σύρος πρόεδρος εμφανίστηκε αδιάλλακτος απέναντι στην αντιπολίτευση, την οποία χαρακτήρισε «εγκληματική ομάδα» και δεν άφησε περιθώρια για πολιτική διέξοδο.

Ο 47χρονος Ασαντ διακόπηκε και χειροκροτήθηκε όταν απέκλεισε από το τραπέζι του διαλόγου «όσους έχουν προδώσει τη Συρία», ενώ χαρακτήρισε συλλήβδην τους αντάρτες «τρομοκράτες» οι οποίοι λαμβάνουν βοήθεια από γειτονικές χώρες. Στην απευθείας τηλεοπτική μετάδοση και στο τέλος της σύνδεσης, οι παρευρισκόμενοι στην αίθουσα της Οπερας φώναζαν το σύνθημα «Θεός, Ασαντ, Συρία. Αυτά μας είναι αρκετά».

Ηταν μια ομιλία συσπείρωσης των οπαδών του σε μια σκληρή γραμμή που ταυτόχρονα υπονόμευσε τη μεσολαβητική προσπάθεια του ειδικού απεσταλμένου του ΟΗΕ και του Αραβικού Συνδέσμου, Λακτάρ Μπραχίμι, ο οποίος προωθεί πολιτική λύση μέσα από τις συνομιλίες που θα έχουν και πάλι Ρώσοι και Αμερικανοί στη Γενεύη.

Ο Ασαντ ζήτησε ωστόσο να διεξαχθεί μία σύνοδος συμφιλίωσης και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αμνηστίας, κυβερνητικού ανασχηματισμού και διαλόγου με μερίδα της αντιπολίτευσης, «εκείνους που δεν έχουν προδώσει τη Συρία», ωστόσο δεν έπεισε ούτε την αντιπολίτευση ούτε και τη Δύση για τις προθέσεις του.

Σχεδόν ταυτόχρονα με το πέρας της ομιλίας του, η αντιπολίτευση απέρριψε τις προτάσεις της Δαμασκού ως άδεια ρητορική και επανέλαβε ότι ο βασικός και αμετακίνητος όρος για να αρχίσει διάλογος είναι να αποχωρήσει αμέσως ο Ασαντ από την εξουσία.

Υποκριτική χαρακτήρισε την ομιλία Ασαντ ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, Ουίλιαμ Χέιγκ, «κενό γράμμα» ο υπουργός εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, ενώ την άμεση αποχώρηση του Ασαντ από την εξουσία απαίτησε η ύπατη εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την εξωτερική πολιτική, Κάθριν Αστον.

Αντίθετα, ο πρώην πρόεδρος του Ιράν, Αλί Ακμπαρ Χασεμί Ραφσατζανί, δήλωσε πως το Ιράν πρέπει να στηρίξει τη Συρία, καθώς αν υπάρξει ρήγμα στον άξονα Ιράν-Συρία-Λιβάνος (Χεζμπολά), θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις (για την Τεχεράνη). Πάντως, ο Ραφσατζανί εκτίμησε ότι «οι πιθανότητες να επιβιώσει το καθεστώς Ασαντ είναι ισχνές». Ν.Ζ.

Του Νικόλα Ζηργάνου

Εξεγερμένοι κόσμοι, άγνωστοι και σκοτεινοί, αναδύονται μέσα στο χάος της παγκοσμιοποίησης και τον απόηχο της κατάρρευσης του διπολικού κόσμου. Διαμάντια και αίμα, μιλίτσιες (πολιτοφυλακές) και συμμορίες, AIDS, διαφθορά και αδυσώπητη πάλη για την εξουσία, ανθρώπινα μίση και ψυχρά γεωπολιτικά συμφέροντα, όλα τα δεινά συνυπάρχουν στην ένοπλη σύγκρουση που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στην Κεντρο-Αφρικανική Δημοκρατία (ΚΑΔ) με έπαθλο το προεδρικό μέγαρο στην πρωτεύουσα Μπανγκούι και τον έλεγχο των τεράστιων πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας.

Οι αντάρτες του κινήματος «Seleka», που σημαίνει «Συμμαχία» στη γλώσσα Σάνγκο, βρίσκονται μόλις 70 χιλιόμετρα έξω από την πρωτεύουσα και ελέγχουν το 70% της χώρας που έχει έκταση σχεδόν όση και η Γαλλία. Η αντιπολίτευση απειλεί να εισβάλει στην Μπανγκούι και να ανατρέψει με τα όπλα το καθεστώς του διεφθαρμένου προέδρου και πρώην στρατηγού Φρανσουά Μποζιζέ, ο οποίος κατέλαβε με πραξικόπημα την εξουσία το 2003, έχοντας την υποστήριξη της Γαλλίας, της Αμερικής και του Τσαντ.

Το έπαθλο των νικητών θα είναι τα τεράστια αποθέματα διαμαντιών, ουρανίου, χρυσού και σιδηρομεταλλευμάτων που καθιστούν τη χώρα μία από τις πιο πλούσιες σε ορυκτό πλούτο στον κόσμο, ενώ οι κάτοικοί της είναι από τους πιο φτωχούς. Με μόλις 300 δολάρια ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα, τα 4,4 εκατομμύρια των Κεντρο-Αφρικανών βρίσκονται στην 179η θέση, σε σύνολο 187 κρατών, στην κατάταξη φτώχειας του ΟΗΕ.

Οι μισές εξαγωγές της χώρας είναι τα 420.000 καράτια διαμαντιών που εξάγονται νόμιμα -και τα περίπου 200.000 παράνομα- ενώ γαλλικές εταιρείες εκμεταλλεύονται με αποικιοκρατικούς όρους το ουράνιο που τροφοδοτεί το γαλλικό πυρηνικό μονοπώλιο. Συμφέροντα στην εξόρυξη μεταλλευμάτων έχουν και οι Κινέζοι, ενώ ο πρόεδρος Μποζιζέ να παίρνει τη μερίδα του λέοντος για τον ίδιο, τους αυλικούς αξιωματούχους που τον περιβάλλουν και τον στενό τους φυλετικό και εθνοτικό κύκλο, σε μια χώρα που συνυπάρχουν 80 εθνότητες οι οποίες μιλούν ισάριθμες διαλέκτους.

Η άθλια οικονομική κατάσταση των υπηκόων του Μποζιζέ, η επέλαση του ιού HIV που έχει προσβάλει το 11% του πληθυσμού, η καταλήστευση του πλούτου προς όφελος μιας ολιγάριθμης ξεπουλημένης κάστας μανδαρίνων που στηρίζουν τον πρόεδρο-δικτάτορα, η ανομία, η ανεξέλεγκτη δράση ξένων λαθροκυνηγών στα παρθένα δάση και σε παραδοσιακά βοσκοτόπια και οι τρομερές κοινωνικές ανισότητες οδήγησαν στην εξέγερση της αντιπολίτευσης που βρίσκεται πρώτη φορά ενωμένη.

Το 2004, η χώρα ξαναβρέθηκε μπροστά στην έξαρση του αντάρτικου και, έπειτα από μια τετραετία συγκρούσεων, υπεγράφη ειρηνευτική συμφωνία που στόχευε στην επανένταξη των ανταρτών, την καλύτερη διανομή του πλούτου και την έναρξη δημοκρατικών διαδικασιών. Ομως ο Μποζιζέ δεν τήρησε καμία υπόσχεση.

Πριν στεγνώσει το μελάνι της υπογραφής του, έκανε εκλογές που τις κέρδισε εν μέσω καταγγελιών για νοθεία, απέκλεισε τις άλλες φυλές από τα τεράστια κέρδη των εξαγωγών ορυκτού πλούτου και στηρίχθηκε με αλαζονεία στα όπλα των Γάλλων που επί των ημερών του Σαρκοζί ενεπλάκησαν άμεσα στη σύγκρουση. Γαλλικά μιράζ βομβάρδισαν θέσεις ανταρτών λίγο πριν φτάσουν στην Μπανγκούι και απέτρεψαν τότε την πτώση του δικτάτορα.

Δίπλα στους 1.000 Γάλλους λεγεωνάριους που σταθμεύουν μόνιμα στην ΚΑΔ, έφτασαν πρόσφατα και Αμερικανοί πεζοναύτες και άνδρες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που εκτελούν αντιτρομοκρατικές αποστολές στα σύνορα με το Τσαντ και το Νότιο Σουδάν. Το Τσαντ, το Καμερούν και η Δημοκρατία του Κονγκό, χώρες που συνορεύουν με την ΚΑΔ, στηρίζουν επίσης το καθεστώς Μποζιζέ.

Ομως, η εκλογή Ολάντ, που αρνείται να επαναλάβει την πολιτική στρατιωτικής επέμβασης α λα Σαρκοζί, και η αυξανόμενη δυσαρέσκεια για τον φθαρμένο -και μάλλον μοναχοφάη- δικτάτορα έφεραν τους αντάρτες για δεύτερη φορά σε απόσταση βολής από την πρωτεύουσα.

Η «Seleka» δημιουργήθηκε μόλις τον περασμένο Σεπτέμβριο και μέσα σε τέσσερις μήνες κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της χώρας και την «πρωτεύουσα των διαμαντιών» Μπρία. Αποτελεί συμμαχία- «ομπρέλα» πολλών ένοπλων κινημάτων με κορμό τρεις μεγάλες μιλίτσιες, με τοπικό και φυλετικό χαρακτήρα.

Η Ενωση Δημοκρατικών Δυνάμεων (UDFR) βασίζεται στη φυλή Γκούλα, η οποία ελέγχει παραδοσιακά τις ανατολικές και νότιες περιοχές και τα μεγάλα αδαμαντωρυχεία στην Μπρία. Ελέγχει το λαθρεμπόριο διαμαντιών, από όπου προέρχονται και τα έσοδα για να διατηρεί ισχυρή και καλά εξοπλισμένη μιλίτσια.

Οι αντάρτες της UDFR έχουν επίσης έσοδα από τον έλεγχο των οδικών περασμάτων, καθώς επιβάλλουν «διόδια» σε ταξιδιώτες και εμπορεύματα που διέρχονται από τα εδάφη που ελέγχουν. Το ίδιο κάνουν και όλες οι άλλες πολιτοφυλακές και ένοπλες ομάδας, καθώς και πληθώρα συμμοριών. Η Κεντρο-Αφρικανική Δημοκρατία είναι κράτος περίκλειστο, χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα και ο έλεγχος των ελάχιστων διαβάσεων προς τη διεθνή αγορά είναι στρατηγικής σημασίας, μια μηχανή παραγωγής πλούτου από τα «διόδια» που απαιτούν οι σύγχρονοι μιμητές του Σκίρωνα και του Προκρούστη.

Ο Λαϊκός Στρατός για την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας (APRD) είναι η πολιτοφυλακή του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου προέδρου της χώρας, Φελίξ Πατασέ, που ανατράπηκε από το πραξικόπημα του Μποζιζέ. Τα μέλη της μιλίτσιας ανήκουν σε φυλές του Βορρά. Το Πατριωτικό Συνέδριο για τη Δικαιοσύνη και την Ειρήνη (CPJP) αποτελείται από μουσουλμάνους και ελέγχει τις περιοχές στα σύνορα με το Τσαντ. Ηγέτης του κινήματος είναι ο Χάσαν αλ Χαμπίμπ, ο οποίος ήταν σύμμαχος του Πατασέ.

Η προέλαση των ανταρτών σταμάτησε χθες 70 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα, προκειμένου να αρχίσουν συνομιλίες με την κυβέρνηση. Με τους Γάλλους και τους Αμερικανούς να μην αποφασίζουν την ένοπλη ανάμειξη, ο Μποζιζέ βρίσκεται σε δύσκολη θέση και είναι αναγκασμένος να καταφύγει στην διαπραγμάτευση. Μόνο που η αποτύπωση των στρατιωτικών συσχετισμών στο έδαφος επιτρέπει πλέον στους αντάρτες να μην ζητούν μόνο μερίδιο από την εξουσία, αλλά να ελπίζουν ότι μπορούν να την πάρουν ολόκληρη.