«Αρπαγμένος από το πανί του γερά, πάνω και στην πιο τρικυμισμένη θάλασσα, γλιστράει ολοένα και εισχωρεί σε βασίλεια έξω χρόνου ο Δέρπαπας» έγραφε το 1987 ο Ελύτης για τον κατάλογο μιας έκθεσης του Γιώργου Δέρπαπα. Του ζωγράφου που έφυγε πριν από έναν μήνα από κοντά μας γι’ αυτά τα «βασίλεια έξω χρόνου» οριστικά.

Από κοντά μας; Από μακριά μας, θα ’ταν το σωστό. Απόδειξη, μεταξύ άλλων, πως τον αποχαιρετήσαμε με κάτι μονοστηλάκια, μια τόση δα παράγραφο, με προκάτ λόγια που αναπαράχθηκαν από το ίντερνετ. Οπου, έτσι κι αλλιώς, ελάχιστα βρίσκεις για έναν σπουδαίο δημιουργό, που κρατήθηκε έξω από σαλόνια και καλλιτεχνικότητες (κατά το «κοσμικότητες»), αποχή που ούτε η συντεχνία τη συγχωρεί ούτε, ακόμα πιο πολύ, η τέταρτη εξουσία…

Εκεί λοιπόν, στα βασίλεια έξω χρόνου, ανακτά τώρα τη ρώμη του κορμιού του που το κατέβαλε η Πάρκινσον, για να ξεχυθεί σε άλλες θάλασσες πια, σ’ ένα αιώνιο σέρφιγκ, το άλλο μεγάλο του πάθος:

«Εφερα το πρώτο σερφ στην Ελλάδα» περηφανευόταν, ο μανιώδης έτσι κι αλλιώς της άθλησης, και το επισημαίνω για να μη δημιουργηθεί η εικόνα κανενός αναχωρητή ομφαλοσκόπου μεταφυσικού, όπως μπορεί να υποβάλλει το έργο του.

Ο πρώτος θησαυρός

Δεκέμβρης του 1969, πρώτη έκθεση του Δέρπαπα στην Ελλάδα (όπου άλλες τρεις έκανε όλες κι όλες, αυτός που ζωγράφιζε ώς το τέλος), έκλεινα τα 17 εγώ, αλλά μικρομέγαλο, είχα ήδη κοντά δυο χρόνια στους δρόμους, μεγαλειώδεις κοπάνες από το σχολείο, δεν άφηνα έκθεση για έκθεση, εκδήλωση για εκδήλωση, συναυλία για συναυλία… Εκθεση Δέρπαπα λοιπόν, στη Νέα Γκαλερί, πίσω από τον Αγιο Διονύσιο στο Κολωνάκι τότε, κατέβαινες δυο-τρία σκαλιά νομίζω, όμως ανέβαινες σε ανυποψίαστα ύψη. Ζαλίστηκα, χάθηκα μέσα στον αχανή ζοφώδη κόσμο της υπερρεαλιστικής περιόδου του, όλος ο Ιερώνυμος Μπος σε μία χαλκογραφία του, μου φάνηκε. Με το θράσος της ηλικίας, του τηλεφώνησα, μου έκλεισε ραντεβού στην γκαλερί. Οπου και μου χάρισε μία γκραβούρα!

Με τα πόδια ανεβοκατέβαινα λόγω αδεκαρίας από το πατρικό, ψηλά πίσω απ’ το Γηροκομείο, είχα όμως τώρα έναν τεράστιο θησαυρό! Τον έπιασα με πινέζες στον τοίχο του δωματίου μου, ούτε σκέψη για κορνίζα εννοείται, ώσπου είχα τη φαεινή ιδέα, για να τον προφυλάξω, να τον ντύσω με αυτοκόλλητο διαφανές νάιλον: καταστροφή! Δεν του το είπα, βέβαια, ποτέ.

Επειτα από την γκαλερί, στο ατελιέ του, κάπου στο Παγκράτι, τον παρακολουθούσα που έφτιαχνε μόνος τις κορνίζες του, κι έπειτα, ω, να ζωγραφίζει. Μοναδικό ταξίδι! Η προσγείωση άκουγε στο όνομα Νίκος Καρούζος. Ο οποίος εισέβαλε, με τον αφοσιωμένο του Ακο Δασκαλόπουλο, και καθόταν πίνοντας και καπνίζοντας ασταμάτητα: «Θα πεθάνεις» τον μάλωνε μα και τον πείραζε ο Δέρπαπας· «να, να σου πει το χέρι ο Γιάννης που ξέρει». Σιγά μην ήξερα εγώ! «Πες του» επέμενε ο Δέρπαπας και μου έκλεινε το μάτι, έπιανα εγώ τα κλασικά, γραμμή ζωής, υγείας κτλ., «πες κι άλλα» με τσίγκλαγε, αυτοσχεδίαζα τότε εγώ, είχε ήδη ενθουσιαστεί έτσι κι αλλιώς ο Καρούζος, που επέμενε, με πραγματική αγωνία: «Θα πεθάνω; πότε θα πεθάνω;» σκηνικό που επαναλαμβανόταν τελετουργικά κάθε φορά… Εφευγε κάποτε ο Καρούζος, συνεχίζαμε εμείς για το σπίτι, ψηλά στην Αριστοξένου, πίσω από το άλσος Παγκρατίου, στον πάνω όροφο το ταρατσάκι, κήπος κρεμαστός, χτιστό πεζούλι, αν θυμάμαι καλά, μια αιώρα, η πανέμορφη ξανθιά Μόνικα, η Γερμανίδα γυναίκα του, σωστό αγγελούδι με χρυσαφένια μαλλιά ο Μιχαλάκης, τον μικρότερο δεν τον θυμάμαι καθόλου, τώρα έμαθα πως έφυγε νωρίς, ένας κόσμος απέραντος, ο Γιώργος να παλεύει με τον Μιχαλάκη, οικογενειακές σκηνές που σίγουρα τις ζήλευα.

Η πατροκτονία

Δεν θυμάμαι πώς χαθήκαμε. Αργότερα, έμενα πια μόνος στο Παγκράτι, πήγα δυο-τρεις φορές στο καινούριο του ατελιέ, όμως κάπου στα πολιτικά, λεπτομέρειες πάλι δεν θυμάμαι, μαλώσαμε: ίσως για τον παλιό, έκθαμβο έφηβο, μεγαλωμένο κάπως τώρα αλλά πάντα οργισμένο, είχε έρθει η ώρα της πατροκτονίας… Πού και πού συναντιόμασταν τυχαία στον δρόμο, έμενε πιο πολύ στη Μύκονο εξάλλου, λέγαμε πως θα τα πούμε, δεν τα λέγαμε. Τελευταία μάλλον φορά τον είδα στην έκθεσή του στην Τιτάνιουμ, 1987.

Και τώρα, στη μεγάλη έκθεση στην Πινακοθήκη Βογιατζόγλου, να μας μιλάει μέσα από το «Μονόγραμμα», το θησαυροφυλάκιο των Σγουράκηδων, έξω ολόιδια σχεδόν η Μόνικα, ενώ ο Μιχαλάκης έχει από καιρό γίνει Μιχάλης, σπουδαίος κι αυτός ζωγράφος, από τα ελάχιστα που είδα στο ίντερνετ, μ’ όλο το πλούσιο ταλέντο του πατέρα του, μα σε ολοδικό του δρόμο.

Δεν θέλω να πω άλλα. Η έκθεση συνεχίζεται ώς τον Γενάρη. Τα μίντια δεν θα σας το πουν. Ξέρω τι θα τους λέει από πάνω ο Γιώργος. Μου ’ρχονται γέλια.

Μπορεί μέσα από διαφορετικές διαδρομές και μηχανισμούς να άλλαξαν ριζικά σημασία ουκ ολίγες λέξεις, π.χ. ο αρχαίος λογάς, δηλαδή ο επίλεκτος, να έφτασε να σημαίνει σήμερα φλύαρος, φαφλατάς, ή, άκουσον άκουσον, η ανάλυσις, δηλαδή κάποτε ο θάνατος, να είναι η κοινότατη σημερινή ανάλυση (κειμένου, αίματος κτλ.)· όμως λέξεις που να επηρεάστηκε η σημασία τους από διαφορετική γραφή δεν έχουμε: είτε κυττάζω είτε κοιτάζω δούμε γραμμένο, παλληκάρι ή παλικάρι, το σημαινόμενο είναι πάντοτε ίδιο. Και ίδιο είναι, μας αρέσει δεν μας αρέσει, και στη μορφή koitazo, kitazo, kitazw κ.ο.κ., palhkari, palikari κ.ο.κ.

Γιατί άλλο η γλώσσα, άλλο η γραφή: μας το λέει ρητά η γλωσσολογία, που βέβαια δεν μας λέει κάποια δική της σοφία, παρά αποτυπώνει απλώς την ιστορία των γλωσσών, και της ελληνικής μαζί –που η μακρά μάλιστα ιστορία της προσφέρει μεγάλο πεδίο παρατήρησης.

Ξανά λοιπόν τα γκρίκλις, το τοπ θέμα, που παραγεμίζει πρωινές ενημερωτικές εκπομπές, διάφορα μαγκαζίνο, εφημερίδες –δεν θα ’μενε δυστυχώς πίσω η δική μας: «Eseis grafete greeklish?» ρωτάει η Βάλια Καϊμάκη (18/10).

Τοπ θέμα, είπα, τα γκρίκλις, κονταροχτυπιέται με το πολυτονικό-μονοτονικό, μπαγιάτεψε πια το καθαρεύουσα-δημοτική, μπαγιάτεψε και η λεξιπενία, ώς κι ο πρωτομάγειρός της, ο Μπαμπινιώτης, την απέσυρε απ’ την κυκλοφορία (ρίχνοντας στην αγορά, ισάξια αντικαταστάτριά της, την «κακή ποιότητα» της γλώσσας, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία), ενώ τα γκρίκλις παίζουν πάντα, σταθερά: να, ο Μπαμπινιώτης, καληώρα, επανέρχεται τακτικά: θα την πληρώσουν ακριβά οι νέοι την «αποξένωση από την εικόνα των λέξεων» φοβέριζε πριν από τρία χρόνια, φταίει και που δεν γράφουμε πια με το χέρι, προχώρησε πιο βαθιά τη διάγνωση τις προάλλες (Βήμα 23/10), σπάστε τα πληκτρολόγια, μοιάζει να παροτρύνει.

Χαμός από αλφάβητο

Και τι είναι τα γκρίκλις; Γνωστό τοις πάσι, η γραφή των ελληνικών με λατινικούς χαρακτήρες. Οπως γράφτηκαν δηλαδή κάποτε ακόμα και λειτουργικά βιβλία και η Θυσία του Αβραάμ, ή η Ερωφίλη του Χορτάτση και άλλα κορυφαία κείμενα της κρητικής λογοτεχνίας, χωρίς να πειραχτεί στο ελάχιστο η ελληνικότητά τους ή η ίδια η ελληνική γλώσσα. Οπως δεν πειράχτηκαν άλλες γλώσσες, που άλλαξαν αλφάβητο και πέρασαν στο επάρατο λατινικό: τα ρουμανικά, τα τουρκικά, τα αλβανικά –που αυτά μάλιστα δοκίμασαν διάφορα αλφάβητα, ακόμα και το ελληνικό!

Ας τ’ αφήσουμε όμως αυτά τα στενάχωρα. Πάμε σε πιο απλά. Οπου, πού τα γκρίκλις; πού και κυρίως πόσο τα γκρίκλις πια;

Εν αρχή, η αναθεματισμένη η τεχνολογία και η πλημμυρίδα αγγλικών όρων, λέει η κ. Καϊμάκη. Που παραβλέπει ότι ελάχιστα χρόνια από την εισβολή των αγγλόγλωσσων κομπιούτερ στη ζωή μας, οι ίδιες οι πολυεθνικές που πήγαιναν, μαζί με τον Κίσινγκερ, να αλώσουν τη γλώσσα μας, οι ίδιες έφτιαξαν όλα τα προγράμματα (Windows κτλ.) στα ελληνικά, για τη μικρότερη ίσως αγορά στον κόσμο. Εντυπωσιακά σύντομα, οι κομπιούτερ έγιναν υπολογιστές, το ριστάρτ και το ριμπούτ επανεκκίνηση, το σόφτγουεαρ λογισμικό κ.ά. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και με τα κινητά τηλέφωνα.

Τα αναπόφευκτα κάποτε, τα υποχρεωτικά γκρίκλις είναι τώρα προαιρετικά, η χρήση τους περιορίζεται κυρίως σε μικρές ηλικίες, τα κυνηγάνε μεταξύ άλλων τα πνεύματα και οι περισπωμένες που ανθούν ξαφνικά στο διαδίκτυο, ναι, σάιτ ολόκληρα όσο και σκόρπιοι σχολιαστές χρησιμοποιούν πολυτονικό, ποια γκρίκλις λοιπόν… Που εχθρός τους δηλαδή δεν είναι πια τόσο ο κ. Μπαμπινιώτης ή η κ. Καϊμάκη, αλλά η συντηρητική στροφή στη γλώσσα, στην ιδεολογία.

Οι φύλακες αγρυπνούν

Περνάω αρκετή ώρα στο ίντερνετ (διαδίκτυο!), μπαίνω σε αρκετά σάιτ (ιστοσελίδες!) και μπλογκ (ιστολόγια!) πάσης φύσεως· ανάμεσά τους, χαρακτηριστικά, και αρκετά αθλητικά, που αναμεταδίδουν γραπτώς αγώνες για όποιον δεν μπορεί να τους δει στην τηλεόραση, μαζί με σχόλια των φιλάθλων, στην εξέλιξη του αγώνα, δηλαδή εν θερμώ: οπαδισμός, χουλιγκανισμός, νεάντερταλ, ό,τι θέλετε έχει, γκρίκλις όμως δεν έχει παρά ελάχιστα, ενώ ακόμα και αυτά τα ελάχιστα εισπράττουν συχνά ειρωνεία έως οργισμένη αντίδραση: «μάθε πρώτα να γράφεις ελληνικά, ρε!» κτλ. Επίσης, υπάρχουν διάφορα πάλι σάιτ που απαγορεύουν σχόλια σε γκρίκλις –και δεν αναφέρομαι μόνο στη γελοιότητα των Νέων και προπάντων της LifO (λέω ιδιαίτερα της LifO, επειδή απ’ την άλλη πλήθος είναι οι καθαρόαιμες τρέντι αγγλικές και φυσικά λατινόγραπτες λέξεις στα κείμενά της!).

Πού είναι λοιπόν η πάλαι ποτέ ένδοξη (αλλά εξ ορισμού ακίνδυνη, μην το ξεχνάμε) Αυτοκρατορία των γκρίκλις; Αστεία πράματα: «μερικές εκατοντάδες νεαροί (και όχι τόσο νεαροί)» παραδέχεται η ίδια η κ. Καϊμάκη, που «βαριούνται ν’ αλλάξουν πληκτρολόγιο». Κι όμως, γι’ αυτές τις λίγες εκατοντάδες, συνεχίζει, «ετοιμαζόμαστε να ξεπουλήσουμε τη γλώσσα μας».

Σαν να ξεπουλήσαμε, θα έλεγα εγώ, τη λογική μας.

Καλά τα ’λεγε ο Κύριος με κάπα κεφαλαίο Σαρτζετάκης, πως είμαστε έθνος ανάδελφο, καθότι περιούσιο. Εξού και ο φθόνος αυτών που χάρη σ’ εμάς κατέβηκαν από τα δέντρα, όμως τους έχει μείνει το γινάτι. Ετσι, τι μπήξους μας ανεβάζουν, τι δείξους μας κατεβάζουν, και με στοιχεία υποτίθεται, στατιστικές, τι δυστυχισμένους λόγω κρίσης μας λένε, ενώ δεν βλέπουν ότι, αν τάχα δυστυχούσαμε, θα είχαμε ζωστεί τα φισεκλίκια, τώρα που η Πολιτεία χαρίστηκε στα φορολογικά στην Εκκλησία, τι θρησκόληπτους μας λένε, χωρίς τώρα να ακούν τι χριστοπαναγίες και καντήλια κατεβάζουμε ολημερίς. Και άλλα διάφορα. Που όλα τα αντικρούει ένας εξέχων διανοούμενος, ο Δημοσθένης Κούρτοβικ.

Είδαμε εκτενώς, σε δύο συνέχειες, για να σοβαρευτούμε, αν γίνεται, πόσο άτοπα είναι τα ανασκευαστικά επιχειρήματα του Δ.Κ. στα δύο αυτά θέματα. Ας τελειώσουμε με τα υπόλοιπα, γιατί υποτιμούμε πια τον εαυτό μας, πιο πολύ κι απ’ όσο υποτιμά τον εαυτό του ο Δ.Κ.

Ρατσισμός; Μπα, χαριτωμενιές! Πρωτιά σε ρατσισμό και σε ξενοφοβία μάς αποδίδουν στατιστικές και έρευνες διεθνών οργανισμών, πρωτιά τουλάχιστον σε ξενοφοβία ομολογούμε οι ίδιοι, με γιγάντια ποσοστά στην όποια δημοσκόπηση, ενώ τον ρατσισμό, κι αν τον αρνούμαστε θεωρητικά, μια χαρά τον εφαρμόζουμε στην πράξη.

Κι όμως, ο Δ.Κ., χωρίς να αντικρούσει το παραμικρό απ’ όσα καταγράφονται καθημερινά, ακόμα και σε καθεστωτικά έντυπα και μέσα, προτιμά και εδώ να ακολουθήσει τη φαντασμαγορική οδό των σοφισμάτων. Μπα, λέει, «πελώρια παρεξήγηση»! Μπροστά στα τόσα που σούρνουμε οι ίδιοι στον εαυτό μας, από τον χαρακτηρισμό «σκατοφάρα» ώς τους σαββοπουλικούς «Κωλοέλληνες», «τα επίθετα με τα οποία στολίζουμε τις άλλες φυλές είναι απλώς χαριτωμενιές»! «Οχι» συνεχίζει, «αυτό που φαίνεται σαν ρατσισμός είναι ένα υγιές πνεύμα ατομικής ανεξαρτησίας, που μας κάνει να περιφρονούμε κάθε είδους κοπάδιασμα και να θεωρούμε λαό μας μόνο το σόι μας…»

Λίγο ακόμα και θα πίστευα πως κάνει χιούμορ ο Δ.Κ. Οντως, από μιαν άλλη άποψη, αστεία πράματα, όταν έχουμε μπροστά μας, όχι καν ξένες στατιστικές, μα μετρημένες ψήφους, το εντυπωσιακό ποσοστό της Χρυσής Αυγής, που μάλιστα, προσοχή, αν δεν μεταφράζεται οπωσδήποτε σε νεοναζιστές και φασίστες, από την άλλη είναι ένα μικρό μόνο ποσοστό του συνόλου των ρατσιστών και των ξενόφοβων, που απλούστατα εκφράζονται και μέσα από τα «κλασικά» δεξιά κόμματα, αλλά και τα εν γένει προοδευτικά, σοσιαλιστικά και, ναι, δυστυχώς, μα ναι, τα αριστερά!

Και έχει τόσο διαβρώσει ο ρατσισμός και η ξενοφοβία τον περίγυρό μας, που, με αφορμή λόγου χάρη την κατάληψη στην περίφημη Βίλα Αμαλία, να γράφει σοβαρός διανοούμενος για «το αβρό κορτάρισμα και το τρυφερό πασπάτεμα τρομαγμένων φοιτητριών από σεξουαλικά πεινασμένους μελαψούς μικροπωλητές, στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής προσέγγισης». Υπογραφή: Δημοσθένης Κούρτοβικ (Τα Νέα 19.1.13).

Αλλη αντίληψη έχουμε, φαίνεται, για βασικές έννοιες. Και για την πραγματικότητα, εννοείται.

Στην οποία, συναφώς, ο Δ.Κ. αμφισβητεί πως έχουμε το ισχυρότερο εκλογικά νεοναζιστικό κόμμα στην Ευρώπη –και κυρίως στην καθημερινή, εγκληματική του δράση, προσθέτω εγώ. «Σιγά τον ναζισμό της Χρυσής Αυγής!» καγχάζει ο Δ.Κ., παίρνοντας μέτρο σύγκρισης τον Χίτλερ, που στο Mein Kampf εξέθεσε, λέει, θαρραλέα τα ανθρωποκτόνα σχέδιά του, ενώ «οι δικοί μας χιτλερίσκοι κλαψουρίζουν ότι άδικα τους έκλεισαν στη στενή…»

Κλαψουρίζουν; Αρα δεν υπάρχουν…

Ομοφοβικοί; Αφού όλοι αμφί! «Εδώ πια η παρεξήγηση ισοδυναμεί με πλήρη αντιστροφή της αλήθειας» εξανίσταται ο Δ.Κ.: είμαστε, λέει, ο λιγότερο ομοφοβικός λαός, για την ακρίβεια είμαστε ο πιο «ομοφιλικός», αφού όλο σίριαλ με γκέι γυρίζονται, και έπειτα ο Κώστας Ταχτσής, «άμεσος γνώστης του θέματος», έλεγε πως «στη μεγάλη τους πλειονότητα οι Ελληνες είναι αμφιφυλόφιλοι»· οπότε, συμπεραίνει τώρα ο Δ.Κ., «ποιος αμφιφυλόφιλος σοκάρεται από τους ομοφυλόφιλους;»

Πήγαμε μακριά, προσωπικά έχω μια έντονη αίσθηση γελοίου, να προσεγγίζουμε ανεκδοτολογικά και με σοφίσματα τέτοια θέματα, αν υπάρχει ακόμα σήμερα καταπίεση των ομοφυλόφιλων, με αναφορά στον Ταχτσή… Και ούτε σκέψη πως, ακόμα κι αν είναι έτσι, το έθνος των εν κρυπτώ, προφανώς, αμφιφυλόφιλων θα είναι στα φανερά, στη δημόσια πια ζωή και σε μια συντηρητική κοινωνία, οι πλέον αμείλικτοι διώκτες των ομοφυλόφιλων.

Μπα, θα συγχυστεί ο Δ.Κ. Γιατί, ακόμα και «αν [!] υπάρχει αντίσταση στο σύμφωνο συμβίωσης για γκέι και λεσβίες, είναι επειδή δεν θέλουν οι ενάντιοι να χάσει τη γλύκα του το κρυφό καμάρι τους με το να γίνει επίσημος θεσμός».

Λέτε να κάνει εντέλει όντως χιούμορ ο κ. Κούρτοβικ;

Για να αντικρούσει κανείς επίσημες στατιστικές που μαρτυρούν την οικονομική εξαθλίωση του ελληνικού πληθυσμού, ακόμα κι αν ο ίδιος και οι συγγενείς και φίλοι και γνωστοί και γείτονές του είναι σε ανθηρή οικονομική κατάσταση, απαιτούνται στοιχεία, και όχι απλοϊκές παρατηρήσεις για τις γεμάτες ταβέρνες, ή «αποδείξεις» διά της εις άτοπον απαγωγής, ότι, αφού οι Ελληνες δεν ξεσηκώνονται για την ευνοϊκή φορολόγηση της Εκκλησίας, σημαίνει πως ουδόλως δυστυχούν!

Δεν καταρρίπτονται δηλαδή οι έστω μύθοι με άλλους, αυτοσχέδιους μύθους, πολύ περισσότερο από έναν διανοούμενο με αξιώσεις όπως ο Δημοσθένης Κούρτοβικ. Ο οποίος, όπως έγραφα την προηγούμενη φορά, επιχειρεί (Νέα 13/9) να ανασκευάσει βασικούς κατ’ αυτόν μύθους, στατιστικές κρατικών φορέων και διεθνών οργανισμών, που μας απονέμουν μετάλλια σε θρησκοληψία, εθνικισμό, ρατσισμό κ.ά.

Το πρώτο «στατιστικό τερατολόγημα» με το οποίο ασχολήθηκε ήταν «η δυστυχία του να είσαι Ελληνας στην Ελλάδα του Μνημονίου». Και τα αντεπιχειρήματά του ήταν αυτά που συνοπτικά μετέφερα και εδώ, στην εισαγωγή. Δυστυχώς, ανάλογα είναι και αυτά με τα οποία αμφισβητεί και τα άλλα πρωτεία μας, επιχειρήματα που απηχούν, ιδίως στο θέμα του ρατσισμού και της ομοφοβίας, στερεότυπα από αυτά που θάλλουν σε πρωινομεσημεριανάδικα και εκπομπές «κοινωνικής κριτικής», τύπου Τατιάνας κτλ. Θα χρειαστεί έτσι να σταθώ σε κάθε κατηγορία ξεχωριστά.

…………………………………………………………………………………..

Εθνος βωμολόχων αγνωστικιστών

«Μια άλλη στατιστική ανοησία, που συμμερίζονται δυστυχώς πολλοί δυτικόφρονες διανοούμενοι, είναι αυτή που μας στιγματίζει ως θρησκόληπτους» γράφει ο Δ.Κ. Και καταθέτει, σαν ατράνταχτη τάχα απόδειξη ότι δεν είμαστε θρησκόληπτοι, το γεγονός πως πουθενά αλλού δεν βρίζουν τόσο πολύ τα θεία, ώστε να χρειάζεται μάλιστα και νόμος που τιμωρεί την εξύβρισή τους (να εικάσω ότι τα εντυπωσιακώς αθυρόστομα αποκριάτικα τραγούδια μαρτυρούν τη σεξουαλική ελευθεριότητα της ελληνικής επαρχίας;)! Τεκμηριωτικό υλικό, η διαβίωση του Δ.Κ. σε αρκετές ξένες χώρες και οι πολλές ξένες γλώσσες που μιλάει.

Ετσι, που να μπορώ τώρα εγώ να ρωτήσω, ενδεικτικά: Σε ποια δυτικοευρωπαϊκή χώρα, γιατί σε τέτοιες χώρες θα αναφέρεται, πιστεύω, ο Δ.Κ., ή με τέτοιες χώρες έχει σημασία η σύγκριση, και όχι λ.χ. με το Ιράν, σε ποια δυτικοευρωπαϊκή λέω χώρα σταυροκοπιέται ο κόσμος περνώντας έξω από εκκλησία, χτυπάνε αχάραγα οι καμπάνες καλώντας στη λειτουργία τους πιστούς (και ξυπνώντας τους απίστους), η οποία λειτουργία μεταδίδεται με μεγάφωνα και έξω, σε ικανή απόσταση, ν’ ακούνε στανικά οι ανευλαβείς; Για να μην επεκταθώ στις νηστείες, ιδίως τη Σαρακοστή του Πάσχα, και όλων ανεξαιρέτως τη Μεγαλοβδομάδα.

Επίσης, και σε συμβολικό έστω επίπεδο, και αφού αφήσουμε την αναμενόμενη Δεξιά και τον πρωθυπουργό της να κυβερνούν με τη βοήθεια της Παναγιάς: Σε ποια χώρα η πρώτη σε ψήφους βουλευτίνα κομμουνιστικού κόμματος δηλώνει επιδεικτικά έως προκλητικά την ορθοδοξία της; Σε ποια χώρα ο αρχηγός σοσιαλιστικού κόμματος μιλάει για «θεό της Ελλάδας» («που είναι ισχυρότερος από τον λαϊκισμό»); Ο ίδιος αρχηγός που κρατάει σε λιτανείες την εικόνα, ο ίδιος που βασίζεται ώς έναν μεγάλο βαθμό στις ψήφους εκκλησιαστικών και παραεκκλησιαστικών οργανώσεων; Και να μην ξεχνούμε και τον ιδρυτή του ίδιου αυτού σοσιαλιστικού κόμματος, που έτρεχε και γονάτιζε σε θαυματουργές εικόνες. Του ίδιου πάντοτε κόμματος που στη συντριπτική του πλειονότητα σφύριζε αδιάφορα, όταν ο Χριστόδουλος μάζευε υπογραφές για τις ταυτότητες, κ.ά.

Πολιτικαντισμός, θα πει κανείς, δημαγωγία. Που όμως ανταποκρίνεται ακριβώς σε υπαρκτές, τι άλλο, ανάγκες, απαιτήσεις κτλ. των ψηφοφόρων. Των «πιστών» δηλαδή, των «χριστιανών» ψηφοφόρων.

Ετσι, μπορεί κανείς να αμφισβητεί τις ξένες στατιστικές· όμως τις ντόπιες; δηλαδή το πώς (θέλουν να) αυτοπροσδιορίζονται οι Ελληνες, που δηλώνουν πρώτη πρώτη στο αξιακό τους σύστημα τη θρησκεία; Και προσοχή, δεν εννοώ να κρίνει αν είναι ή δεν είναι καλοί χριστιανοί, ή αν είναι απλώς υποκριτές (όπως όταν δηλώνουν λόγου χάρη μεγάλη συχνότητα ερωτικών επαφών κτλ.).

Ομως εδώ θα έπρεπε, έτσι κι αλλιώς, να τεθεί η ουσιαστική διάκριση θρησκευτικότητας και θρησκοληψίας. Καθώς μάλιστα φοβούμαι πως ο Δ.Κ., εν προκειμένω, συγχέει τα περί «απελευθερωτικής» ορθοδοξίας κατ’ αντιδιαστολή προς τον πουριτανικό προτεσταντισμό του Βορρά λ.χ. και τον καθολικισμό. Αλλο όμως το πόσο βαθιά θρησκεύονται και καθορίζονται έως καταδυναστεύονται από τη θρησκεία τους οι «Δυτικοί» και άλλο πόσο θρησκόληπτοι (μαζί ή και ανεξάρτητα από το πόσο θρήσκοι) μπορεί να είναι, και μαζικά σχεδόν, οι πιστοί ίσα ίσα της «ανοιχτής» θρησκείας.

Ετσι, μόνο η διάκριση θρησκευτικότητας και θρησκοληψίας (η οποία πιο πολύ συγγενεύει με την πρόληψη και τη δεισιδαιμονία παρά με τη θρησκεία καθαυτή) δίνει απάντηση στο θέμα μας. Αλλιώς, κάθε μας κρίση και απόφανση βρίσκεται ήδη εκτός πραγματικότητας, ακόμα περισσότερο: παραμορφώνει βίαια και οικτρά την πραγματικότητα.

Είναι κλασικό το μισό σοβαρό μισό αστείο παράδειγμα που αμφισβητεί την εγκυρότητα, το νόημα καν, των στατιστικών: έχει ένας 10.000 ευρώ μισθό το μήνα, 0 ευρώ ο άνεργος, κι όμως βρίσκεται ξαφνικά με ένα πλασματικό μηνιαίο εισόδημα 5.000 ευρώ, που ούτε στον ύπνο του βεβαίως δεν το έχει δει. Παραταύτα κάτι αποτυπώνουν πάντοτε οι στατιστικές, όση αυθαιρεσία κι αν τους χρεώσει κανείς, ακόμα ακόμα και συγκεκριμένη (πολιτική, λόγου χάρη) σκοπιμότητα.

Ποια όμως μπορεί να είναι τάχα η σκοπιμότητα δύο ερευνών που καταλήγουν σε διαμετρικά αντίθετα αποτελέσματα (όπως διάβασα τελευταία στη στήλη του Ν. Μπακουνάκη, Το Βήμα 21.9), όπου η μία, από μεγάλο και έγκυρο ερευνητικό κέντρο των ΗΠΑ, λέει πως οι σημερινοί νέοι διαβάζουν περισσότερο από τους μεγάλους, ενώ η άλλη, από το υπουργείο πολιτισμού της Γαλλίας, ανταποκρίνεται μάλλον στα στερεότυπα της εποχής, ότι οι νέοι δεν διαβάζουν όσο παλιά;

Κι αν δεν υπάρχει σκοπιμότητα, ποια τότε είναι η πραγματικότητα; Η απάντηση είναι δεδομένη και πέρα από κάθε αμφισβήτηση: πάντα και αυστηρά η δική μας, αυτή που βλέπουμε μες στην αυτάρκειά μας, εγκλωβισμένοι στον μικρόκοσμό μας, αυτή που διαμορφώνουμε μέσα από τις δικές μας εμπειρικές παρατηρήσεις, ακούγοντας λ.χ. τα παιδιά που όλο «μαλάκα» λένε στον δρόμο, δίχως στιγμή να σκεφτούμε όσα άλλα δεν βλέπουμε και δεν ακούμε τι λένε και τι δεν λένε, κ.ο.κ.

Χωλά μαθηματικά. Ετσι, όσο προσεχτικοί πρέπει να είμαστε στην άκριτη αποδοχή της άλφα έρευνας και της βήτα αλήθειας άλλο τόσο πρέπει να είμαστε και στην αναίρεση ή ανασκευή τους, που μοιραία γίνεται με βάση τις δικές μας, όπως είπα, εμπειρικές παρατηρήσεις.

Που δίνουν και παίρνουν, όταν σχετίζονται έμμεσα ή άμεσα με την πολιτική, ιδίως στη σημερινή, εξαιρετικά συγκεχυμένη, όχι μόνο πολιτικά αλλά και ιδεολογικά, εποχή.

Ακούμε λοιπόν πολλούς να αντιδρούν έως και να χλευάζουν, θαρρείς και ούτε καν διαβάζουν, ακόμα και φιλοκυβερνητικές εφημερίδες, ότι ποια κρίση, όταν γεμάτες είναι οι καφετέριες και οι ταβέρνες, χωρίς να βλέπει και να μετράει η μονόφθαλμη «στατιστική» τους τους άλλους, που είναι κλεισμένοι στα σπίτια τους.

Μισές πράξεις δηλαδή, μισή αριθμητική, και δεν ξέρω πόση, πάντως λειψή ηθική.

Στατιστικές Ι.Χ. Θα μπορούσε, φυσικά, κανείς να καταδείξει την εγγενή αφέλεια αυτής της «λογικής», μάλλον αυτής της (κοινωνικής, πολιτικής, ιδεολογικής) στάσης, αντιτάσσοντας τη δική του στατιστική, ότι τόσοι δικοί του φίλοι, γείτονες και γνωστοί έχουν ξεχάσει τι εστί ταβέρνα, άλλοι κρύβονται απ’ τη σπιτονοικοκυρά τους, τους κόβεται το τηλέφωνο, το ηλεκτρικό κτλ.

Ας διαβάσουμε ωστόσο την πρόσφατη Εκθεση όχι του Σύριζα, ούτε της Ανταρσύας ή των Πυρήνων της Φωτιάς, αλλά του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής: 6,3 εκατομμύρια Ελληνες στο όριο της φτώχειας· 2,5 εκατομμύρια κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας, με βάση το εισόδημα του μεσαίου νοικοκυριού· 3,8 εκατομμύρια σε κίνδυνο φτώχειας λόγω υλικών στερήσεων και ανεργίας. Κι ενώ πάλι όχι ο Σύριζα κτλ. αλλά η Ελληνική Στατιστική Αρχή μετράει ανεργία 27,8%, και ειδικά στους νέους 56,7%, και ακόμα πιο ειδικά στις νέες γυναίκες 61,5%.

Ομως όχι, τις μασάμε τις στατιστικές εμείς, αφού έχουμε, είπαμε, τις δικές μας –στατιστικές, ή αναλύσεις και συμπεράσματα.

Ράβδος εν γωνία… Ετσι ο Δημοσθένης Κούρτοβικ, σε πρόσφατο άρθρο του με τίτλο «Τα φαινόμενα απα(ν)τούν» (Τα Νέα 13.9), μιλάει για το ανυπόστατο των στατιστικών, και επιχειρεί να αντικρούσει ιδιαίτερα αυτές που μας αποδίδουν «ευρωπαϊκά ρεκόρ σε διάφορους -ισμούς (εθνικισμό, ρατσισμό κ.λπ.) και -ίες (θρησκοληψία, ομοφοβία κ.λπ.)» ενώ επιπλέον «μας βγάζουν τον πιο δυστυχισμένο λαό στην Ευρώπη». Από αυτό ειδικά «το τελευταίο στατιστικό τερατολόγημα, περί της δυστυχίας του να είσαι Ελληνας στην Ελλάδα του Μνημονίου» ξεκινά την επίμοχθη εργασία του ο Δ.Κ.

Πανηγυρικό επιχείρημά του όχι «το τετριμμένο, αν και όχι γι’ αυτό άκυρο [...] των γεμάτων εστιατορίων, ταβερνών και ξενυχτάδικων», αλλά το ότι, αν όντως είχαν γονατίσει οι Ελληνες από την «τυραννική φορολόγηση» και τις «ανάλγητες περικοπές σε μισθούς, συντάξεις κ.λπ.», θα παίρναν το ντουφέκι τους, την έμορφη πατρόνα, και θα κατέβαιναν στους δρόμους. Ειδικά επειδή εξαιρέθηκε η Εκκλησία από τον ΕΝΦΙΑ.

Ομως δεν κατέβηκαν· ούτε καν διαμαρτυρήθηκαν. Που σημαίνει, κατά τον Δ.Κ., πως δεν γονάτισαν από την «τυραννική φορολόγηση» και τις «ανάλγητες περικοπές…» Ή μήπως σημαίνει πως δεν ήταν τυραννική η φορολόγηση και ανάλγητες οι περικοπές –όπως θα μπορούσε να υποδηλώνει η σαφώς ειρωνική χρήση των λέξεων από τον Δ.Κ.; Ή μήπως πως δεν υπήρξε καν φορολόγηση και περικοπές;

Ή, χίλιες φορές μακάρι, να μην ξέρω εγώ τι λέω ή τι διαβάζω…

Θα χρειαστεί να συνεχίσω και με τα υπόλοιπα αντιστατιστικά του κ. Κούρτοβικ.

«Το ξέρω καλά. Οι περισσότεροι, ειδικά κάποιοι νεόκοποι από τις τηλεοράσεις που έρχονται να με δουν, να μου ζητήσουν “δηλώσεις”, δεν είναι γιατί γνωρίζουν και εκτιμούν το έργο και την προσωπικότητά μου. Είναι η ηλικία μου που τους κάνει εντύπωση.»

Πάντα οξυδερκής και ευθύβολος ο Εμμ. Κριαράς, σε περσινή συνέντευξή του, τη μέρα που έκλεινε τα 107 του χρόνια (28.11.13), στη Βίκυ Χαρισοπούλου, από τις πιο πιστές συνομιλήτριές του, που γνώριζε από κοντά άνθρωπο και έργο, αντίθετα από τους «περισσότερους», «νεόκοπους» και μη.

Αυτούς λ.χ. που αποχαιρέτησαν τον δάσκαλο με επαίνους κόπι-πέιστ απ’ το ίντερνετ. Και δεν αναφέρομαι στον αναμενόμενο, κουλτουριάρη πρωθυπουργό, που μίλησε για «φιλόσοφο» κτλ. Αλλά σε νεόκοπους και μη, ξαναλέω, που τον τιμούσαν, υποτίθεται, όσο ζούσε, τιμώντας ωστόσο έναν άγνωστο, ο οποίος αγωνίστηκε μια ολόκληρη ζωή, και τι ζωή, και πόση μάλιστα ζωή, προασπίζοντας ιδέες και απόψεις διαμετρικά αντίθετες από τις δικές τους, όπως έγραφα και την περασμένη φορά.

Μακάρια άγνοια: Κοντά δέκα χρόνια τώρα, ο Στάθης της Ελευθεροτυπίας, σ’ ένα κείμενο όπου κατακεραύνωνε την αφεντιά μου ότι, μεταξύ άλλων (βασικών θέσεων της σύγχρονης γλωσσολογίας, ας σημειωθεί), υποστήριξα πως τα αρχαία θα ’πρεπε να διδάσκονται σαν ξένη γλώσσα, αναφερόταν ευλαβικά στον «μέγα Κριαρά», αγνοώντας ακριβώς πως η θέση αυτή για τη διδασκαλία των αρχαίων αποτελούσε θέση του ίδιου του «μεγάλου Κριαρά»! Που συμπτωματικά την είχε διατρανώσει λίγες μέρες πριν, όχι σε κανένα περιφερειακό έντυπο αλλά στα Νέα, χτεσινή εφημερίδα του Στάθη (και ενώ, παρεμπιπτόντως, στην τότε εφημερίδα του την ίδια θέση είχε διατυπώσει ο κορυφαίος και πρόωρα χαμένος γλωσσολόγος Τάσος Χριστίδης).

Και καπέλωμα; Πιο δύσκολα θα μπορούσα να χαρακτηρίσω την προσπάθεια να εκμαιευτούν, μέσα από συνέντευξη, θέσεις ξένες προς επίσης πάγιες και επανειλημμένα διατυπωμένες θέσεις του Κριαρά. Που, το εξωφρενικότερο, τις διατυπώνει ξεκάθαρα στην ίδια αυτή συνέντευξη:

«Πρόσφατα η κυρία Ρεπούση χαρακτήρισε την Αρχαία Ελληνική “νεκρή γλώσσα”, εισηγούμενη να συρρικνωθεί η διδασκαλία της με χρησιμοθηρικούς όρους [...]» υποβάλλει τη δική της θέση η δημοσιογράφος (Ιωάννα Κλεφτόγιαννη, Ελευθεροτυπία 12.10.13). Ομως ο Κριαράς δηλώνει απερίφραστα:

«Μια γλώσσα είναι νεκρή όταν δεν μιλιέται σε συγκεκριμένο τόπο. Παρά τις προσπάθειες του καθαρευουσιανισμού στην Ελλάδα το 19ο αιώνα, η Αρχαία Ελληνική δεν μιλήθηκε. Μιλήθηκε μια καθαρεύουσα –είτε ήταν σωστή είτε όχι. Η Αρχαία Ελληνική δεν έζησε πραγματική ζωή παρά μόνο στην αρχαία Ελλάδα. Κάνοντας λόγο για ζωντάνια γλώσσας, επειδή η γλώσσα αυτή διδάσκεται κάπου, ακόμα και σε μεγάλη κλίμακα, κάνομε κατάχρηση του όρου “ζωντανός”. Η Νέα Ελληνική είναι διαφορετική γλώσσα από την Αρχαία, γιατί έχει δική της γραμματική, έστω και αν σε ορισμένες περιπτώσεις συμπίπτει με την Αρχαία. Οταν όμως ο κοινός Νεοέλληνας αδυνατεί να διαβάσει ένα κείμενο της Αρχαίας, αυτό σημαίνει ότι η Αρχαία Ελληνική δεν είναι γλώσσα του.»

Κι όμως, η δημοσιογράφος που έχει καταγράψει αυτή την απολύτως ξεκάθαρη δήλωση επιμένει να γράφει ότι ο Κριαράς, «με την πνευματική εγρήγορση και διαύγειά του», παρακολουθεί όλη την επικαιρότητα, μαζί «και τη “σκόνη” που σήκωσε ξανά η Μαρία Ρεπούση με τις προβοκατόρικες δηλώσεις της για τα Αρχαία Ελληνικά»!

Προβοκατόρικη συνέντευξη, θα έλεγε τότε κανείς… Αλλιώς, καπέλωμα!

Ασύστατες σχέσεις: Γιατί τι σχέση έχει εντέλει ο ακραιφνώς και ακραία, ακόμα ακόμα, δημοτικιστής Κριαράς με τους αρχαιόπληκτους απαξιωτές της νεοελληνικής, την εποχή του νεολογιοτατισμού και του συχνά απροκάλυπτου νεοκαθαρευουσιανισμού; Τι σχέση έχει ο μαχητικός δημοτικιστής, όταν ο δημοτικισμός, ή και ό,τι χλευάστηκε –ανιστορικά ιδωμένο– σαν παλαιοδημοτικισμός, ακόμα και ο ψυχαρισμός, προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν στα δικαιώματά της τη ζωντανή γλώσσα, μοιραία μέσα και από ακρότητες και υπερβολές, τι σχέση έχει λέω ο πεισματικά δημοτικιστής με τους αρνητές ουσιαστικά της εξέλιξης της γλώσσας; Που επιστρέφουν, επιδεικτικά πολλές φορές, στην καθαρεύουσα, ή και σε αρχαίους λεκτικούς και συντακτικούς τύπους –με αναπόφευκτο τίμημα, πολύ συχνά, κραυγαλέες ασυνταξίες… Από την άλλη, τι σχέση έχουν με κάποιον που μέσα από τη βαθιά μελέτη της γλώσσας πάλεψε να βρει αναλογίες και λύσεις για σύγχρονα προβλήματα, προκρίνοντας λ.χ. τον τύπο «συγγράφισσα» ή και «ταμίισσα», που κι εγώ ο ίδιος τον είχα χαρακτηρίσει λύση εξωπραγματική, τι σχέση έχουν λέω με τον εμπρόθετα ρυθμιστή αυτοί που φιλοδοξούν και στέκουν έξω και πάνω από τη γλώσσα, στηλιτεύοντας τις «ακρότητες» δημοτικιστών και καθαρευουσιάνων, το ίδιο ισοπεδωτικά λ.χ. με την άλλη ανιστόρητη εξίσωση μαύρου και κόκκινου φασισμού.

Ομως ο Κριαράς συμβάδισε πάντοτε με την Ιστορία. Καλύτερα: έζησε κι έδρασε μέσα στην Ιστορία, ούτε πλάι, ούτε απέξω, ούτε αποπάνω. Γι’ αυτό και όχι μόνο έγραψε, παρά αποτελεί ο ίδιος Ιστορία.