Μου ’λεγε μια μέρα ο Γιάννης Καλαϊτζής (μέγας βιβλιοφάγος, λεπτός παρατηρητής των ανθρωπίνων και έως πρότινος καλός πότης) πόσο τον έχει εντυπωσιάσει ότι οι μεγαλύτεροι φιλόσοφοι, αφού τα έψαξαν όλα και από παντού (Θεός, αγαθό, ιδέα, βούληση, ηδονή, άτομο, κενό, θέληση για δύναμη, ένστικτα, τυχαίο, αποκάλυψη του είναι, προλεταριάτο κ.λπ.), καταλήγουν σ' αυτό που λέμε όλοι γύρω μας: την υγειά μας να 'χουμε. Ετσι, όντως, κάνουμε στις παρέες και δυσανασχετεί η Ταρσούλα, αλλά όχι: στην υγειά μας ξανά και ξανά και πάλι στην υγειά μας ώς ότου κλείσουν τα μάτια μας. Εχω ξανασημειώσει τις υπέροχες γραμμές που έχει επιφυλάξει για την υγεία ο Σοπενάουερ, αυτός ο σχεδόν αρνητής της ζωής.

Κατερίνα, Γυμνό Πορτρέτο-Πίνακας του Κώστα Πλιάτσικα

Ναι, να δοξάζουμε το σώμα κάθε στιγμή· είναι το μόνο που σκηνοθετεί τον εαυτό του, διότι μόνο αυτό ανήκει στο παρόν, ενώ το πνεύμα του ταξιδεύει άνετα τόσο στο παρελθόν όσο και στο μέλλον, εγκλωβισμένο, θαρρείς, στην απελευθερωτική θνησιγένειά του. Στις φυσικές ανάγκες του σώματος έχουν στηριχτεί οι περισσότερες φιλοσοφίες, άρα η φιλοσοφία δεν είναι κάτι που απαιτεί ειδικούς ή υπερευφυείς, παρά μόνο τις εσωτερικές και εξωτερικές κινήσεις του σώματος. Αν διατρέξει κανείς, έστω και πρόχειρα, τους Στωικούς, τους Επικούρειους (κυρίως) και τους Σκεπτικούς, θα καταλάβει αμέσως πόσο όμορφο είναι να ξέρει το σώμα να θέτει τις σωστές ερωτήσεις, να λοιδορεί τον φόβο μπροστά στο άγνωστο και στον θάνατο, να λυπάται για τη ματαιοδοξία, την αρχομανία και τον ανταγωνισμό που χαρακτηρίζουν τη μάζα. Το ανθρώπινο σώμα δεν χρειάζεται πολλά πράγματα, αρκεί να μην πονάει είτε από στέρηση (τροφή, ύπνο, σεξ, χαλάρωση) είτε από βασανισμούς (στρατόπεδα συγκέντρωσης, Ιερά Εξέταση, παλουκώματα κ.λπ.). Τότε η φύση χαμογελά και χαίρεται, παύει η διάκριση πλούσιος-φτωχός, ντρέπεται η εξουσία για τη βία της και λοιπά. Ο άνθρωπος γίνεται αυτό που είναι (Ησίοδος – Νίτσε), ακούει τον Μάρκο Αυρήλιο: Μηκέθ' όλως περί του οίον τινα τον αγαθόν άνδρα διαλέγεσθαι, αλλά είναι τοιούτον, δηλαδή, μη συζητάς καθόλου για το πώς είναι ο καλός άνθρωπος· γίνε τέτοιος.

Ο Λουκρήτιος έχει διασώσει τα εξής λόγια του Επίκουρου: «Ω, κακόμοιρα ανθρώπινα μυαλά και τυφλωμένες καρδιές! Σε τι σκοτάδια, σε τι κινδύνους κυλάει ο λίγος χρόνος της ζωής σας! Δεν ακούτε λοιπόν την κραυγή της φύσης που διαλαλεί την επιθυμία της, από το κορμί να φύγει κάθε πόνος και το πνεύμα να νιώσει ευδαιμονία, ελεύθερη από έγνοιες και αγωνίες;». Να την ακούσουμε λοιπόν την κραυγή της φύσης, να εκδιώξουμε τα σκοτάδια και τους κινδύνους της άγνοιας, της έλλειψης Παιδείας και Πολιτισμού, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά η υγεία του σώματος… Η υγεία του σώματος, ναι, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η θεμελιώδης παρέκκλιση του Επίκουρου από την ανυπαρξία, ο ελιγμός πριν από τον θάνατο· αλλά αυτό είναι και η ελεύθερη βούληση: η διαδικασία της σύγκρουσης και των αναπαλμών και η ρήξη της αδυσώπητης αλληλουχίας αιτίου και αποτελέσματος. Καλή τύχη λεν οι περισσότερες μανάδες στα τέκνα τους. Λένε ακριβώς το ίδιο με τους μεγαλύτερους φιλοσόφους, κόντρα σε θρησκευτικές σκοταδιστικές επιταγές που απαγορεύουν στο σώμα να γελάει, να χορεύει, να ερωτεύεται. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στην ταπείνωση του ανθρώπινου σώματος, η libido ήταν εκεί, παρούσα. Τι μεγαλείο (!) και τι φρίκη ταυτόχρονα, τι κτηνωδία για τους εχθρούς του σώματος, τι βαρβαρότητα απέναντι στη ζωή, στη φύση, στο σώμα.

Οι φιλόσοφοι και οι μανάδες μας (κυρίως, αλλά και οι πατεράδες) συμφιλιώνουν το πνεύμα με την καθημερινότητα, φωνάζουν το «εις υγείαν» του νοήματος· μόνο έτσι πάνε χέρι χέρι (συνοδοιπορούν!) η ηδονή με τη γνώση.

Ας θυμόμαστε το εξής: άλλα λέμε οι περισσότεροι σε καιρό ευδαιμονίας (sic) και άλλα όταν είμαστε στα δύσκολα. Βεβαίως, πάντα υπήρχαν οι εξαιρέσεις. Και τούτο: αύταρκες σώμα. Τέλος: ανθρώποις γίνεται οκόσα θέλουσιν ουκ άμεινον (Ηράκλειτος), ξανά και εσαεί. Ισως τότε καταλάβουμε τι σημαίνει ολιγάρκεια ως εμμενέστερη της πολυτέλειας.

gstamatopoulos@efsyn.gr

«Δεν μ’ αρέσει, σου λέω! Δεν μ’ αρέσει. Θέλω να φάω τηγανητές πατάτες». Ο δεκάχρονος Δημήτρης χτυπάει τα πόδια του και δένει τα χέρια του. Είναι αποφασισμένος κι αυτό φαίνεται σε κάθε χαρακτηριστικό του προσώπου του. «Μα, οι τηγανητές πατάτες δεν κάνουν καλό. Αυτό το φαγητό είναι πολύ υγιεινό και είναι και νόστιμο» επιμένει η μητέρα, αν και γνωρίζει ότι η μάχη είναι ήδη χαμένη. Στο τέλος, πλάι στο υγιεινό γεύμα με τα βιολογικά προϊόντα, τα λαχανικά στον ατμό και το σωστά μαγειρεμένο άπαχο κρέας, θα σερβίρει μια τηγανιά πατάτες.

ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ, 1983, ΑΝΔΡΕΑΣ ΦΩΚΑΣ

Πριν προλάβει να τελειώσει τη φράση της, ο γιος της έχει φύγει ήδη από την κουζίνα χτυπώντας τα πόδια κι εκείνη έχει ήδη αρχίσει να καθαρίζει πατάτες. Βάζει και το τηγάνι πάνω στο μάτι. Οσο τις ετοιμάζει, σκέφτεται όλο αυτό τον –επιτυχημένο- αγώνα που έχει κάνει από τότε που έγινε μητέρα να μάθει στα παιδιά της να τρώνε φρέσκα φρούτα και λαχανικά, να εξοικονομεί από παντού για να αγοράσει τα καλύτερης ποιότητας βιολογικά κρέατα και γαλακτοκομικά. Εμαθε μάλιστα να μαγειρεύει και με τρόπους υγιεινούς, που δεν καταστρέφουν τα θρεπτικά συστατικά των τροφών, που δεν οξειδώνουν το ελαιόλαδο. Εκοψαν και τα πολλά γλυκά – ο παιδίατρος της εξήγησε πως εκτός από το κακό που κάνουν στα δόντια, προκαλούν χοληστερίνη και ότι πολλά παιδιά υποφέρουν από αυτήν, άσε που προκαλούν και παχυσαρκία. «Αλλά πώς να το καταλάβει αυτό το παιδί; Θέλει τηγανητές πατάτες…»

Οι πατάτες ροδίζουν, τις γυρίζει μέσα στο τηγάνι και μόλις τις βγάλει από το λάδι τις αλατίζει ελαφρά. Σχεδόν ασυναίσθητα, πιάνει προσεκτικά μία για να μην καεί και τη βάζει στο στόμα της. Κι ύστερα ακόμη μία, κι άλλη μία… «Να 'χα και λίγα άγρια χόρτα και τυρί φρέσκο από το χωριό», σκέφτεται. Το αγαπημένο της φαγητό… Μικρή, όταν ο παππούς έφερνε χόρτα που μάζευε μόνος του από το βουνό, οι τηγανητές πατάτες με χόρτα και τυρί φέτα ήταν η εύκολη λύση όταν δεν υπήρχε κάτι άλλο, όταν ο χρόνος δεν έφτανε για κάτι πολύπλοκο ή ακόμη όταν ήθελε η μάνα της να της κάνει μια χάρη, να την καλοπιάσει ή να την επιβραβεύσει.

Ακόμη και όταν το φαγητό ήταν πραγματικά καλό και πολύπλοκο, όπως ένα παστίτσιο, ένας μουσακάς ή ακόμη και κοκκινιστός κόκορας με μακαρόνια, τίποτα δεν της έδινε τόση χαρά όσο αυτό το «φτωχικό» φαγητό. Κι ας ήταν καμιά φορά τα χόρτα λίγο πικρά -έτσι είναι τα άγρια ραδίκια και τα «αγγιναράκια»-, η γιαγιά της, μάλιστα, έπινε σαν αφέψημα και το νερό μέσα στο οποίο έβραζαν. Κι ας παραπονιόταν η μάνα ότι το σπίτι θα μυρίσει τηγανισμένο λάδι. Οταν κάθονταν όλοι μαζί γύρω από αυτό το τραπέζι, μια αύρα ευτυχίας τούς τύλιγε.

Μεγαλώνοντας και γνωρίζοντας περισσότερο τον κόσμο και την κουζίνα, είδε, δοκίμασε και εκτίμησε κι άλλα πράγματα: τις λεπτές γεύσεις της γαλλικής γαστρονομίας, τις γκουρμέ γεύσεις των μοδάτων εστιατορίων, τους παράξενους συνδυασμούς της κινεζικής κουζίνας και τα βαριά μπαχαρικά της ινδικής. Ταυτόχρονα, μαγειρεύοντας η ίδια και θέλοντας να προσφέρει το καλύτερο στους δικούς της, έψαχνε λίγο παραπάνω το υγιεινό, αργότερα και το βιολογικό. Ομως υπήρχαν γεύσεις που ήταν συνδεδεμένες με μικρές ή μεγαλύτερες στιγμές χαράς: οι λουκουμάδες με μέλι τα κρύα βράδια του χειμώνα, το τσάι με μείγμα από βότανα και παξιμάδια, μια σπιτική τούρτα «μπλακ φόρεστ» με πλούσια σαντιγί και κερασάκια μαρασκίνο στα γενέθλια, μαρμελάδα πορτοκάλι από τα δέντρα του κήπου, αλλά κυρίως και πάνω απ’ όλα, οι πρόχειρες πατάτες με τα χόρτα και τη φέτα.

Χωρίς να το συνειδητοποιήσει καλά καλά, καθαρίζει κι άλλες πατάτες, βάζει πάλι το τηγάνι στη φωτιά. Δεν πειράζει, μια φορά στο τόσο δεν βλάπτει να αφήνεις τη μνήμη να σε παρασύρει, κι ας οδηγεί σε μικρές αμαρτίες…

archkatsoura@yahoo.gr

Στο σούπερ μάρκετ αγόρασα οχτώ πράγματα: ένα πακέτο μακαρόνια, μισό κιλό κιμά, ντοματάκι για τη σάλτσα, ένα φακελάκι πιπέρι, λίγο τυρί για τρίψιμο, μια συσκευασία των δύο ρολών κουζίνας, μία πράσινη σαλάτα και μία συσκευασία με γάλατα εβαπορέ. Ακολουθώντας τις οδηγίες προς τους καταναλωτές που εκπέμπει σχεδόν καθημερινά ο Γιακουμάτος, αφού σχεδόν καθημερινά περιφέρεται στα κανάλια και τους ραδιοσταθμούς, κοίταζα χαμηλά ψωνίζοντας. Ετσι, όλα αυτά που αγόρασα ήταν ιδιωτικής ετικέτας, δηλαδή φτιαγμένα από το σούπερ μάρκετ για τους πελάτες του, εκτός από το γάλα, που έδινε όμως το ένα στα έξι δώρο. Πλήρωσα είκοσι έξι και πενήντα, δηλαδή πολύ παραπάνω από το βασικό μεροκάματο των τυχερών που έχουν δουλειά και δεν έχουν πέσει ακόμη θύματα των «ελαστικών μορφών εργασίας». Ο κιμάς, που ήταν εκ του περισσού, γιατί και μια σκέτη μακαρονάδα μια χαρά θα μας χόρταινε, έκανε τέσσερα και δέκα –άρα είκοσι δύο και σαράντα τα υπόλοιπα, για μια σκέτη μακαρονάδα. Το success story, μια ιδέα που κακοποίησε τόσο τη γλώσσα με την οποία απευθύνεται ο πρωθυπουργός στον κόσμο όσο και τον ίδιο τον κόσμο, έχει αποδειχτεί μεγάλη πατάτα (αν και όχι αρκετή για να θρέψει μια τετραμελή οικογένεια).

Ετσι, το αφήσαμε πίσω το success story, ως ισάξιας ασχετοσύνης με το «λεφτά υπάρχουν», και περάσαμε στην ευημερία των αριθμών. Εδώ, δυστυχώς, συμφωνεί και η αντιπολίτευση, που πάνω της στηρίζουμε ελπίδες για μείζονες ή έστω ήσσονες ανατροπές. Ναι, σου λένε πολιτικοί, δημοσιογράφοι, αναλυτές, οι αριθμοί ευημερούν. Η τόσο αβασάνιστη χρήση της λέξης ευημερία έχει τον τρόπο της να δίνει βάρος σε κάτι τόσο ανυπόστατο όσο αυτό που υπονοεί η φράση. Εκείνο το «ευ» στην αρχή παραπέμπει σε κάθε καλό που μπορεί να μας συμβεί, ενώ το παράγωγο της ημέρας που ακολουθεί έχει μέγεθος, φως, διάρκεια –στην Ελλάδα βρισκόμαστε˙ ακόμα και με τη χειμερινή ψευδο-ώρα, η μέρα είναι μεγάλη.

Ηευημερία είναι μια έννοια που χρησιμοποιούν κατά κόρον οι ψυχολόγοι όταν θέλουν να μιλήσουν για συνθήκες, μεθόδους και τεχνικές που απαλλάσσουν το άτομο από τη δυσφορία, το στρες, την κατάθλιψη και του εξασφαλίζουν ψυχική υγεία, καλές σχέσεις με τους άλλους, δημιουργικότητα και κέφι. Ομως, ήδη από τον εικοστό αιώνα, ολόκληρος ο δυτικός κόσμος ξέχασε αυτήν τη σημασία της ευημερίας, αντικαθιστώντας την με μια δυτικότροπη ευημερία που σημαίνει πλούτο, συσσώρευση αγαθών, οικονομική δύναμη. Για τον δυτικό κόσμο, ακόμα και σήμερα, ευημερούν οι άνθρωποι που έχουν λεφτά ή επαγγελματική επιτυχία που τους αποφέρει οικονομικά οφέλη. Εστω κι αν όλα αυτά τα πληρώνουν με αυξημένο στρες, δυστυχισμένες σχέσεις, αύξηση των διαζυγίων, αλλά και των καρδιοαγγειακών νοσημάτων και του καρκίνου, μοναξιά και ψυχοσωματικά προβλήματα, οι ευημερούντες άνθρωποι, δουλεύοντας σαν τα γαϊδούρια, καταφέρνουν να κινούν τα νήματα της οικονομίας, που έχει γίνει η μοναδική διάσταση με σημασία στα σύγχρονα κράτη.

Οσο παράδοξη κι αν είναι η σύγχρονη δυτική έννοια της ευημερίας, όσο κι αν απέχει η ευημερία των οικονομολόγων από αυτήν των ψυχολόγων, και πάλι όμως αναφέρεται σε άτομα. Η ιδέα της ευημερίας των αριθμών απλώς δεν έχει νόημα. Οι αριθμοί μπορούν να προσθέτονται, να αφαιρούνται, να πολλαπλασιάζονται και να διαιρούνται, οδηγώντας με τους τρόπους αυτούς στη σύγχρονη «ευημερία» ή στην έλλειψή της, όμως δεν μπορούν να ευημερούν – ούτε και να δυστυχούν. Δεν μπορεί ένας αριθμός να πει: «Α, πέρασα πολύ καλά σήμερα, έκανα μια ωραία βόλτα με το ποδήλατο, έφαγα ένα καλομαγειρεμένο φαγητό, είμαι ερωτευμένος». Αυτά είναι πράγματα που μπορεί, και πρέπει, να λένε οι άνθρωποι. Τότε μόνο θα ξανακάνουμε την ευημερία αυτό που ήταν κάποτε.

Η Χριστίνα βρήκε προσωρινή δουλειά σε ένα ιδιωτικό ΚΤΕΟ, από εννιά το πρωί ώς έξι το απόγευμα, για έξι μέρες την εβδομάδα με 450 ευρώ μηνιαίως. Πτυχιούχος μηχανικός, ήταν δύο χρόνια άνεργη, ετοιμαζόταν να φύγει για έξω. «Είναι κι αυτό κάτι, είναι μια αρχή», μου είπε ο πατέρας της, φανερά ανακουφισμένος. Ο Μιχάλης κλήθηκε ως αναπληρωτής σε σχολείο της ενδοχώρας και ξεκινά την άλλη εβδομάδα. Θα παίρνει 650 ευρώ μηνιάτικο καθαρά μέχρι τον Ιούνιο – τα μισά περίπου θα τα δίνει στη βενζίνη ή στο ενοίκιο, αν αποφασίσει να μετακομίσει στην περιοχή. «Πάλι καλά, τυχερός είμαι, ξέρεις πόσοι συνάδελφοι δεν έχουν απολύτως τίποτα; Δόξα σοι ο Θεός να λέμε!», ήταν τα λόγια του στην τελευταία μας συζήτηση. Στη Νίκη προτάθηκε νέα μείωση μισθού, η τρίτη από την απαρχή της κρίσης, με το ίδιο πάντα φόβητρο: «Η επιχείρηση κινδυνεύει να κλείσει». Εδώ και καιρό υπογράφει για δώρα που δεν εισπράττει ποτέ και έχει σταθερά καθυστερήσεις στην καταβολή του μισθού της, τουλάχιστον τρεις μήνες. Τη ρώτησα πώς νιώθει. «Τι να κάνεις, δεν βλέπεις τι συμβαίνει γύρω μας; Και πάλι καλά να λέμε, ευχαριστημένη πρέπει να είμαι που δεν μας πετάξανε στον δρόμο. Τουλάχιστον έχω μια δουλειά!», ήταν η απάντησή της.

Ανθρωποι που εργάζονται σκληρά, που μόχθησαν για να σπουδάσουν και να καταρτιστούν και είναι ευσυνείδητοι και φιλότιμοι. Κατέληξαν να συμβιβάζονται με μισθούς-φιλοδωρήματα και με συνθήκες εργασίας από αναξιοπρεπείς ώς προσβλητικές, έτοιμοι να προχωρήσουν σε οποιαδήποτε παραχώρηση τους ζητηθεί και να δεχθούν μοιρολατρικά κάθε όρο προκειμένου να διατηρήσουν τη θέση τους. Αλλωστε, τους έχει περάσει το μήνυμα από καιρό ότι είναι αναλώσιμοι και πως, αν δεν τους αρέσει, στρατιές προθύμων θα βρεθούν για να τους αναπληρώσουν, μπορεί και με χαμηλότερες απολαβές, οπότε καλύτερα να μη διαμαρτύρονται. Και έχουν πειστεί για όλα αυτά και νιώθουν τυχεροί και προνομιούχοι! «Πάλι καλά να λέμε, δεν βλέπεις τις ειδήσεις στην τηλεόραση;!»

Ενα ολόκληρο σύστημα, λοιπόν, εκμεταλλεύεται το ενστικτώδες ψυχολογικό αντανακλαστικό που έχουμε ως ανθρώπινο είδος: μπροστά στη μεγαλύτερη δυστυχία των άλλων, νιώθουμε αυτομάτως καλύτερα με τους εαυτούς μας. Συμφιλιωνόμαστε με την κατάστασή μας και οι όποιες αντιστάσεις μας κάμπτονται υποσυνείδητα. Η οθόνη επιτελεί αυτή ακριβώς τη λειτουργία: προβάλλει σε υπέρμετρο βαθμό τις χειρότερες εναλλακτικές, τρομοκρατεί με εικόνες εξαθλίωσης και απογοητεύει με αριθμούς και στατιστικές. Η βελτίωση της ζωής μας, ο αγώνας για καλύτερο αύριο, η διεκδίκηση για ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης και αξιοπρεπώς αμειβόμενη και σταθερή εργασία, ακόμα και η διατήρηση κεκτημένων και δικαιωμάτων θεμελιωμένων από χρόνια, παρουσιάζονται ως παρωχημένες νοοτροπίες και λαϊκίστικες πρακτικές ενός χρεοκοπημένου παρελθόντος. Ως δικά μας κοινωνικά προπατορικά αμαρτήματα, για τα οποία φέρουμε την απόλυτη ευθύνη και εξαιτίας τους οδηγηθήκαμε στο σημερινό «αδιέξοδο».

Ολα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τη συστηματική και προσχεδιασμένη κατάλυση κάθε έννοιας συλλογικής δράσης, την αθρόα καλλιέργεια συλλογικής ενοχής, την απόλυτη κομματικοποίηση και τον ευτελισμό του συνδικαλισμού και την παντοκρατορία των συμφερόντων και των συντεχνιών, μας οδήγησαν στον αυτοεγκλωβισμό τού «δόξα σοι ο Θεός» και του «πάλι καλά». Δεν αισθανόμαστε πια απλώς ανήμποροι να αντιδράσουμε – αυτό άλλωστε έχει εμποτίσει τον ψυχισμό μας εδώ και δεκαετίες, μέσα από το κενόδοξο lifestyle της απαξίας και της ματαιότητας. Γι' αυτό ίσως οι αγώνες μας των τελευταίων χρόνων, αν και μαζικοί σε συμμετοχή, υπήρξαν αναιμικοί, σπασμωδικοί και με ηττοπάθεια. Ακόμα χειρότερα, κάποιοι νιώθουμε ευδαιμονία, αν όχι ευγνωμοσύνη, όταν μας πετάξουν ένα ξεροκόμματο εν είδει επιδόματος ή μόλις εξασφαλίσουμε έναν μισθό πείνας κάτω από τις χειρότερες συνθήκες.

Η όποια αλλαγή προς το καλύτερο δεν θα έρθει ούτε εύκολα ούτε ανώδυνα. Δεν θα χαριστεί από κανέναν και κυρίως δεν θα προκύψει άνωθεν. Το σύστημα που αντιμάχεται τις ζωές μας είναι αδυσώπητο, τα προσωπεία του ανεξάντλητα και τα όπλα του πανίσχυρα. Η συνειδητή επιθυμία ν’ αλλάξουμε επιτέλους κατάσταση και να μην είμαστε ευχαριστημένοι με ελεημοσύνες είναι ένα πρώτο βήμα. Η απενεργοποίηση της οθόνης και των προπαγανδιστικών μηχανισμών ίσως είναι ένα δεύτερο. Οπως και να 'χει, ίσως ήρθε η ώρα να ασπαστούμε άλλο απόφθεγμα, να περάσουμε από το «ο Θεός να βάλει το χέρι του» στο «συν Αθηνά και χείρα κίνει».

Μια πάγια τακτική με οδυνηρές συνέπειες εφαρμόζεται στην εποχή των Δανειακών Συμβάσεων και των Μνημονίων, είτε στο εσωτερικό της χώρας μας είτε και στο εξωτερικό, που έχει τελικό στόχο την κοινωνία μας. Από την ώρα που αποφασίστηκε η καταστροφική «σωτηρία» της χώρας μας, αρκετά γερμανικά και άλλα ευρωπαϊκά μέσα, σε υπόγεια αλλά σαφή συνέργεια με τις πολιτικές και οικονομικές εξουσίες, εξαπέλυσαν εναντίον του λαού μας μια λυσσώδη επίθεση που περιλάμβανε την πολιτική και την οικονομική συμπεριφορά του, αλλά και ένα ευρύ φάσμα που είχε στόχο την κουλτούρα και τον πολιτισμό του, από τη μαγειρική ώς τη σεξουαλικότητα.

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό και άξιο έρευνας το γεγονός ότι όλες οι μετά το 2010 κυβερνήσεις, αρχίζοντας από αυτήν του κ. Γιώργου Παπανδρέου, θεώρησαν ότι έπρεπε να αντιπαρέλθουν με ανωτερότητα όλες αυτές τις ύβρεις. Οχι μόνον δεν φρόντισαν να αντικρούσουν μ' αυτόν ή τον άλλο τρόπο τις κατηγορίες, όπως έκαναν αντί γι' αυτούς όχι λίγοι διανοούμενοι, καλλιτέχνες, εργαζόμενοι και άνεργοι ξένοι και Ελληνες, αλλά υπερθεμάτισαν με δηλώσεις περί ανηθικότητας και ασυνέπειας του λαού που τους είχε εκλέξει. Είχε μάλιστα κανείς την εντύπωση ότι ήταν εκείνοι που έκαναν την αρχή με τους «Τιτανικούς» που διαπίστωναν για να ακολουθήσουν και οι άλλοι. Να πιστέψουμε ότι δεν αντιλαμβάνονταν ότι η πάγια τακτική που διέπει τις αγοροπωλησίες, από τα ανατολίτικα παζάρια μέχρι τη Γουόλ Στριτ, είναι το να απαξιώνεις το εμπόρευμα για να το αγοράσεις κοψοχρονιάς; Και ότι επομένως όταν βρίζεις ο ίδιος τον τόπο σου δεν μπορείς, όχι να τον υπερασπίσεις, που είναι το καθήκον σου, αλλά ούτε καν να τον πουλήσεις, με την καλή είτε την κακή έννοια;

Οι σκέψεις αυτές ξανάρχονται στο μυαλό μου με τα όσα συμβαίνουν τις μέρες αυτές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι γεγονός ότι μέσα στην οικονομική, πολιτική και πολιτισμική κρίση που συνεχίζει να μαστίζει τη χώρα, τα υπαρκτά προβλήματα του Εθνικού Καποδιστριακού και των άλλων Πανεπιστημίων της χώρας αναδύθηκαν με μεγαλύτερη οξύτητα. Κονδύλια περικόπτονται δραματικά, οι προσλήψεις νέων επιστημόνων έχουν παγώσει, διοικητικοί υπάλληλοι σήμερα και πιθανότατα άλλοι κλάδοι στο άμεσο μέλλον απολύονται.

Μέσα σε γενικό κλίμα περικοπών, απολύσεων, αναθέσεων σε εταιρείες κλπ. θα ήταν άδικο και παράλογο να συνδεθεί η κατάσταση αυτή με τις ευθύνες ενός και μόνο προσώπου, είτε αυτός είναι υπουργός ή πρύτανης είτε οτιδήποτε άλλο. Υπάρχει, ωστόσο, μια νέα εξέλιξη που πρέπει να προβληματίσει όχι μόνον την πανεπιστημιακή κοινότητα, αλλά και ολόκληρη την κοινωνία μας. Σε συνέντευξή του σε εφημερίδα ο νεοεκλεγείς πρύτανης καθηγητής κ. Φορτσάκης λέει μεταξύ άλλων: «Μέχρι τώρα το Πανεπιστήμιο ήταν στον αυτόματο. Και είναι θαύμα που λειτουργεί. Ηταν χωρίς πιλότο». Αν έχουν αποδοθεί σωστά τα λεγόμενά του, με αυτά που λέει μοιάζει να διαγράφει και να απαξιώνει κατ' αρχήν το έργο των πριν από αυτόν πρυτανειών του ΕΚΠΑ.

Ηταν κατά τη γνώμη του όλοι οι πριν από αυτόν πρυτάνεις, και για να θυμηθούμε τους πιο πρόσφατους, από τον Γεώργιο Μπαμπινιώτη μέχρι τον Χρήστο Κίττα και τον Θεοδόση Πελεγρίνη, κακοί πιλότοι; Και ακόμα, όλες οι εξαιρετικές εξωτερικές αξιολογήσεις για τα προγράμματα και το δυναμικό του Πανεπιστημίου, που έγιναν την περασμένη χρονιά και που είναι ο καρπός μακροχρόνιας προσπάθειας όλων, ήταν μια αυταπάτη, ένα όνειρο; Ολος ο μόχθος των εργαζομένων στις αντίξοες αυτές συνθήκες που περνά ο τόπος, είναι μη γενόμενος; Θα περίμενε κανείς λίγη δικαιοσύνη από έναν άνθρωπο που ασχολείται με το δίκαιο. Αλλά και ευρύτερα θα έπρεπε όλοι να αντιληφθούμε ότι, εφόσον ισχύουν τα όσα είπα πιο πάνω και για τους άλλους κλάδους, με τέτοια απαξιωτική ρητορική, δεν μπορεί ούτε να υπερασπιστεί κανείς, ούτε καν να «αξιοποιήσει», το Πανεπιστήμιο Αθηνών, με την πλούσια άυλη και υλική κληρονομιά του.

Οχι λοιπόν στους αρνητές της Ζωής, στους αριβιστές, στους θανατολάγνους (ζήτω ο θάνατος φώναζαν και κραύγαζαν οι φασίστες), στους δωσίλογους· σ' όλους που αγαπάνε το τομάρι τους μόνο και όχι την απεραντοσύνη του ανθρώπου.

Οχι στους ρηχούς και επιπόλαιους, στους μονομανείς και αυτούς που θεωρούν ότι κατέχουν τη μοναδική αλήθεια· στους επηρμένους βολεμένους, στους τσαλαβουτητές ιδεών, στους κατασκευάζοντες συμπεριφορά (στιλ!), στους δήθεν, ναι.

Οχι στους κομματόφρονες και σ' αυτούς που αρέσκονται στην υποταγή αγαπώντας την μάλιστα· σ' όσους εκχωρούν τη διαχείριση της ζωής τους σ' εκπροσώπους και σ' όσους έχουν υποβαθμίσει την πολιτική, θεωρώντας ότι αυτή περιορίζεται στο κράτος μόνο.

Οχι σε όσους έχουν απαρνηθεί την έννοια πολίτης και χαρίζουν το είναι τους σε πολιτικούς και νόμους απρόσωπους· σ' εκείνους που φοβούνται να είναι ελεύθεροι και να συναποφασίζουν για την τύχη τους και των παιδιών τους· σε όλους εκείνους που ενημερώνονται για το τι συμβαίνει από εν διατεταγμένη υπηρεσία δημοσιογράφους, από παπαγαλάκια και προπαγανδιστές ενός στυγερού, άνισου και άδικου πολιτικού συστήματος.

Οχι σ' εκείνους που βαδίζουν σαν τη χήνα, σε δολοφόνους ανυπεράσπιστων και κατατρεγμένων, στους βιαστές της ειρήνης και της χαράς της συνύπαρξης, σε κάποιους ασύδοτους αγράμματους που υποβοηθούνται από μηχανισμούς καταστολής και από παρακρατικές σέχτες, αλλά και σε όλους που σφυρίζουν αδιάφορα βλέποντας μπροστά στα μάτια τους το μεγάλο έγκλημα κατά της ισότητας των ανθρώπων.

Οχι στους καθηγητές – δασκάλους – πανεπιστημιακούς που δεν ενδιαφέρονται για τους μαθητές-φοιτητές, αλλά μόνο για την καριέρα τους και φυσικά όχι στους γιατρούς που πλουτίζουν με φακελάκια κυνικά ασκούντες το λειτουργικό (;) επάγγελμά τους· σε κάθε έναν τέλος πάντων που γνωρίζει ότι η επιστήμη του είναι αναγκαία και πολλοί εξαρτώνται απ' αυτήν, στους αντιπαιδαγωγούς δηλαδή και στους τσαρλατάνους.

Οχι στους βλαχοδήμαρχους (και είναι πολλοί) καθώς και στα τσιράκια τους, που μολύνουν με τη συμπεριφορά τους τις τοπικές κοινωνίες αντί να προσπαθήσουν για μια φιλοσοφία της κοινότητας, της αλληλεγγύης, της καθαριότητας, της ομορφιάς, του σεβασμού, για μια ανάδειξη του τοπίου και της δημιουργίας μέσα από τη γεωργία, τον πολιτισμό και τη χαρούμενη όρχηση όλων κυρίως στην περιφέρεια.

Οχι βεβαίως στην άκριτη και αλόγιστη οικονομική ανάπτυξη [η οικονομία να είναι το μέσο και όχι σκοπός της ανθρώπινης ζωής όπως φρονούσε ο Καστοριάδης (και πολλοί άλλοι μετά απ' αυτόν)· το στοίχημα δεν είναι πλέον σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα, αλλά σοσιαλισμός ή τεχνική (αυτό σημαίνει κατά τον Σερζ Λατούς όχι άρνηση στην πρόοδο, αλλά άρνηση στην τυφλή πρόοδο!)].

Οχι στους διακοσμητές τού τίποτα και στους εχθρούς της Παιδείας, στους αντεπαναστάτες· στην κρατική και κάθε ακραία τρομοκρατία καθώς και στην τρομοκρατία της υπόγειας πειθούς, ήγουν της διαφήμισης, της κινητήριας δύναμης της κατανάλωσης και του ευδαιμονισμού.

Οχι στους οχλολοίδορους που θεωρούν ότι είναι αδύνατη η έξοδος από τον καπιταλισμό· στους χλευαστές συλλογικοτήτων και σε όσους δεν έχουν θέληση να αλλάξουν τον κόσμο μέσα από αναστοχασμό και επιθυμία. Και βεβαίως, σε 'κείνους που βεβηλώνουν το ανθρώπινο σώμα, μισούν το τραγούδι και τον χορό και τη μουσική, που δεν καταλαβαίνουν τι θα πει συγκίνηση.

Τα «όχι» αυτά (και τινά άλλα) είναι πιθανό να οδηγούν στην Αγία Απλότητα, στο Ναι στη Ζωή.

gstamatopoulos@efsyn.gr