Της Πέπης Ρηγοπούλου*

«Κατεβαίνω στις ευρωεκλογές για να υπερασπίσω το δικαίωμα ενός λαού στην αξιοπρέπεια. Για να ξεπεράσουμε τον φόβο, την ενοχή και τον πολιτικό ευνουχισμό. Για να πούμε όχι στον εξευτελισμό, την υποτέλεια και τη λεηλασία. Για να μπορέσουμε να απαλλαγούμε από τον κυνισμό των χρηματοπιστωτικών αγορών και την τρομοκρατία των λέξεων. Για να βρούμε τον εαυτό μας και τον δρόμο μας στις ρωγμές που θα ανοίξουμε σε ένα σύστημα που μέσα και έξω από την Ελλάδα θέλει να τιμωρήσει τους ανθρώπους και τους λαούς, όταν δεν χωράνε στην πανοπλία του βουλιμικού μοντέλου του. Είναι πολλοί οι άνθρωποι, συχνά εκτός κομμάτων, που συμμερίζονται την κατακερματισμένη από το σοκ των αναδιαρθρώσεων και τον πόλεμο εναντίον των αδυνάτων κοινή αυτή επιθυμία. Τους συναντώ στα διάφορα μέρη που πηγαίνω και τους ευχαριστώ που υπάρχουν.

Αρκεί άραγε το αποτέλεσμα της περασμένης Κυριακής; Τα ποσοστά της Χρυσής Αυγής, η παρουσία στις ευρωεκλογές σχημάτων όπως το Ποτάμι και η σχετική αντοχή του παλαιοκομματισμού υποδεικνύουν το αντίθετο. Ο κόσμος που θέλει πίσω την αξιοπρέπειά του και αντιτίθεται στις σημερινές πολιτικές των Βρυξελλών και του Βερολίνου είναι πολύ περισσότερος από τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ, που αποτελεί το κέντρο στην προσπάθεια για την απελευθέρωση της χώρας. Πρέπει να βρούμε πολύ γρήγορα τις ιδέες, τα λόγια, τις διαδικασίες και τις συμπεριφορές για να ανοιχτούμε σ’ αυτό τον κόσμο. Να πείσουμε τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων ότι μπορούμε.

Η Κυριακή θα αποφασίσει για πολλά. Αν, όπως ελπίζω, ο ΣΥΡΙΖΑ εξασφαλίσει ένα υπολογίσιμο προβάδισμα, τότε θα έχει γίνει το πρώτο βήμα για ουσιαστική αλλαγή στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ενωση, που έχει επείγουσα ανάγκη να εγκαταλείψει τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές της διαίρεσης σε κυρίαρχο Βορρά και υποτελή και εξαθλιωμένο Νότο. Ενα όμως πρώτο βήμα δεν εγγυάται από μόνο του την επιτυχία. Η αντίσταση στη σημερινή κατοχή και λεηλασία του τόπου θα συνεπάγεται σκληρές αναμετρήσεις και απαιτεί δύο πράγματα: ένα αρραγές εσωτερικό μέτωπο και μια σωστή στρατηγική συμμαχιών στο εξωτερικό. Πρέπει να καταλάβουμε καλύτερα και να βρούμε τις φόρμες και τις ρητορικές για να πείσουμε πρώτα εμάς και μετά τους άλλους ότι η τραγωδία της κρίσης έχει και ένα δυνάμει θετικό αποτέλεσμα: κατέστησε τον εθνοαπελευθερωτικό και τον κοινωνικό αγώνα ένα και το αυτό. Ολα τα οράματα και οι διεκδικήσεις, από την αλλαγή μοντέλου στην οικονομική ανάπτυξη και την ανανέωση της πολιτισμικής δημιουργίας μέχρι την αναγνώριση της ετερότητας και την κατάφαση της επιθυμίας σε όλες της τις διαστάσεις, μπορούν να συναντηθούν μέσα στον αγώνα αυτό.

ΗΕλλάδα δεν πρέπει να περιμένει τη σωτηρία της από ξένους προστάτες. Ταυτόχρονα όμως δεν μπορεί να διεκδικήσει τη χαμένη της τιμή χωρίς συμμάχους. Στον νέο πολυκεντρικό κόσμο, που αναδύεται μέσα στην προσδοκία και το αίμα, ενάντια στην εξουσία των αδηφάγων αγορών, η Ελλάδα χρειάζεται μια πολυδιάστατη και ευέλικτη εξωτερική πολιτική».

……………………………………………………………………………………………………..

* Υποψήφια ευρωβουλευτής

Της Εφης Μαρίνου

Οσο να πεις έχει την πρωτοτυπία του. Να πηγαίνεις στο θέατρο και να μπαίνεις εσύ ο ίδιος στο πετσί του ρόλου που όμως δεν είναι ρόλος, αλλά το πραγματικό πρόσωπο του εμπόρου όπλων, του χάκερ, του Σύρου πρόσφυγα, του πολεμικού ανταποκριτή, του πιλότου πολεμικού αεροσκάφους που αδειάζει βόμβες με την ίδια ηρεμία που η πρόσφυγας μαγειρεύει μπορς, του Πακιστανού δικηγόρου, του χτυπημένου από έκρηξη αλλά και του γιατρού που θα περιποιηθεί το τραύμα.

Μην ψάχνετε για σκηνή και πλατεία. Μια εγκατάσταση δεσπόζει στον χώρο. Ο θεατής εισχωρεί και περιπλανιέται σ’ ένα πολυπλόκαμο θεατρικό βιντεοπαιχνίδι, ένα δαιδαλώδες περιβάλλον που συνθέτουν 15 διαφορετικοί χώροι. Μια φωνή στα αυτιά του τον τοποθετεί στην ιστορία ενώ ένα δραστήριο ipad στο χέρι του οργανώνει τη «σκηνή», τον σπρώχνει να δράσει προσωπικά. Ο θεατής γίνεται πρωταγωνιστής στη διάρκεια της περιήγησης από δωμάτιο σε δωμάτιο. Εμπλέκεται στα θέματα, ακολουθεί τις εξελίξεις τους, ενώ τα ίχνη του ακολουθούν άλλοι θεατές που περιφέρονται μέσα στο κτίριο.

Ολος ο κόσμος του πολέμου ξεδιπλώνεται στα μάτια και τα αυτιά σας μέσα σε 90 λεπτά. Ο κύκλος του χρήματος και ο κύκλος του αίματος που καλολαδώνει αιώνες τώρα η πολεμική μηχανή των ισχυρών στο όνομα της ασφάλειας, της προστασίας, της δημοκρατίας. Και ο τρόπος των Rimini Protokoll για να κατανοήσεις τον μηχανισμό είναι κυριολεκτικά απτός. Στο Situation Rooms γίνεσαι εσύ το θέμα: υπουργός κάποιας χώρας, μεσάζων μεγάλης επιχείρησης ή εμπορικός αντιπρόσωπος που μπαίνεις στην αίθουσα συσκέψεων με ατζέντα την αγοραπωλησία πολεμικών όπλων. Θαυμάζεις τα αθάνατα πλεονεκτήματα του θανατηφόρου «Λέοπαρντ». Πιάνεις το άρμα-μινιατούρα στα χέρια, χαϊδεύεις την κάννη, μελετάς την ανατομία του. Ετσι σου ’ρχεται να αγοράσεις ένα…

Στη συνέχεια γίνεσαι Μεξικανός έμπορος ναρκωτικών, εργάτης σε εργοστάσιο όπλων, αλλά και στρατιώτης στο Αφγανιστάν. Κι έπειτα ξαπλώνει αιμόφυρτος στο κρεβάτι ενός αυτοσχέδιου χειρουργείου στη Σιέρα Λεόνε. Σε λίγο θα έρθει ο γιατρός για να εκτιμήσει αν θα σου γίνει ακρωτηριασμός.

Η εναλλαγή συνεχίζεται. Τώρα πετάς, πιλότος βομβαρδιστικού. Αδειάζεις το φορτίο σου πάνω στον εχθρό. «Κλειδώνεις» τον στόχο, πατάς το μπουτόν και τέλος. Οι παράπλευρες απώλειες; Δεν σε αφορούν. Φυσικά σκέφτεσαι ότι οι κατακτήσεις της τεχνολογίας πρέπει να επιστρατευτούν περαιτέρω στην αντιμετώπιση της «τρομοκρατίας»: «Με μερικά μη επανδρωμένα drones και έναν πύραυλο λύνεις το πρόβλημά σου. Δεν απασχολείς προσωπικό παρά μόνο στη βάση, δεν έχεις κόστος σε καύσιμα κ.λπ.». Αρκεί ένα κλικ και χιλιάδες μίλια μακριά κάποιος «επικίνδυνος» για την ασφάλειά σου πέφτει νεκρός.

Είσαι Ισραηλινός. Ελεύθερος σκοπευτής στη Λωρίδα της Γάζας. Δεν μπορεί. Κάποιος μικρός Παλαιστίνιος θα εμφανιστεί με την πέτρα στο χέρι… Κι έπειτα μπαίνεις στο σπίτι μιας οικογένειας προσφύγων, που προσπαθεί να αποδράσει από τη Λιβύη στην Ευρώπη. Πίνεις τσάι, στρώνεις το τραπέζι, δοκιμάζεις τη σούπα, πηγαίνεις τα άπλυτα σερβίτσια στον νεροχύτη, ενώ πιτσιρίκια παίζουν στο πάτωμα.

Οταν βγαίνεις ζαλισμένος από αυτό το «κινηματογραφικό» πλατό, στο οποίο οι Rimini Protokoll γύρισαν μια «ταινία» βασισμένη απολύτως σε αληθινά γεγονότα, έχεις ζήσει για λίγο όχι απλώς «τη ζωή των άλλων», αλλά τη ζωή όλων μας. Γιατί αυτή η αλήθεια αφορά τον καθένα προσωπικά. Και οφείλει να πάρει θέση.

e.marinou@efsyn.gr

*Μέχρι και αύριο, Σάββατο. Ωρες: 14.00, 16.00, 18.00, 20.00, 22.00. Κέντρο Πολιτισµού «Ελληνικός Κόσµος», Πειραιώς 254. Εισιτήρια: 15 ευρώ, φοιτ. 10, άνεργοι 5.

……………………………………………………………………………

Ηθελα να φύγω από αυτήν την καρικατούρα

Του Δημήτρη Κανελλόπουλου

Και ξαφνικά ανοίγει μία από τις πόρτες στο σκηνικό τού «Situation Rooms» των Rimini Protokoll και, ποιος μπαίνει, λέτε; Η Εφη Μαρίνου. Εγώ, θεωρητικά, ήμουν τραυματίας εμφυλίου πολέμου και η Εφη, σύμφωνα με το σενάριο, χειρουργός στην ομάδα των Γιατρών χωρίς Σύνορα. Πρώτη φορά είδα… Γιατρό χωρίς Σύνορα να μουντζώνει, γλυκά βέβαια, τον ασθενή του. Χώρια που έσκασα στα γέλια μόλις την είδα και χάλασα την ατμόσφαιρα της παράστασης. Και τη συνάντησα μετά και σε ένα άλλο situation room, σε ένα μικροσκοπικό δωμάτιο προσφύγων, με βρήκε να… μαγειρεύω σούπα και μετά να πλένω τα πιάτα. Δεν θέλω καν να σας περιγράψω τη σκηνή, ντρέπομαι.

Και δεν θα σας πω για τα της παράστασης, το κάνει αναλυτικά η… γιατρός μου πιο πάνω. Τη διαδραστική αυτή παράσταση στην οποία ηθοποιοί είναι οι ίδιοι οι θεατές, μόλις είκοσι θεατές κάθε φορά. Κι απαιτείται ένας συγχρονισμός ώστε όλα να κυλήσουν ομαλά. Να διαπλέκεσαι με τους άλλους θεατές, να ανταλλάσσεις χειραψίες, να γονατίζεις, να ξαπλώνεις κ.ο.κ. Να συζητάς τάχα μου σε ένα γραφείο έμπορου όπλου, να μπαίνεις σε μία αίθουσα συσκέψεων μιας βιομηχανικής μονάδας που κατασκευάζει όπλα, να βρίσκεσαι εκτεθειμένος σε μια βομβαρδισμένη πόλη και άλλα τέτοια, με υψηλά αντιπολεμικά νοήματα δεν λέω, αλλά κενά περιεχομένου. Η παράσταση απαιτούσε συγχρονισμό, σε αυτήν όμως στην οποία βρέθηκα εγώ, υπήρξε ένα πρόβλημα: μία συγκεκριμένη κυρία. Πολύ συμπαθητική, αλλά έχανε διαρκώς τη διαδρομή της χαλώντας τη σειρά. Και μέναμε μετέωροι. Οχι τίποτε άλλο, για να μη «φάμε» και καμία βόμβα κατακέφαλα. Μία κοπέλα της παραγωγής ήταν διαρκώς από δίπλα να της (ξανα)δείχνει τον δρόμο. Ταξιθέτρια εξ ανάγκης…

Ακούγεται γοητευτική κι ενδιαφέρουσα η παράσταση, αλλά δεν είναι. Περισσότερο σαν καρικατούρα μοιάζει. Για να είμαι ειλικρινής, λίγο πριν από τη μέση ήμουν έτοιμος να ανοίξω μία από τις πόρτες της εξόδου και να την κάνω. Αλλά δεν ήθελα να διαταράξω την αλληλουχία των γεγονότων. Επρεπε να είναι κάποιος εκεί να φτιάξει… σούπα στο χαμόσπιτο των μεταναστών ή να πάρει ένα τανκ-παιχνίδι να το… τσουλήσει σε ένα τραπέζι. Δεν μπορούσα να φύγω λοιπόν. Παρέμεινα για το καλό της τέχνης και του θεάτρου.

d.kanellopoulos@efsyn.gr

Tου Τηλέμαχου Κώτσια*

Σήμερα στην Αλβανία υπάρχει μια συμπαγής ελληνόφωνη μειονότητα, η οποία έχει διατηρήσει την ελληνική γλώσσα, την εθνική συνείδηση και, σε γενικές γραμμές, είναι αναγνωρισμένη και από το αλβανικό κράτος. Μια δεύτερη κοινότητα, μέρος της οποίας προσπαθεί να εντάξει η Ελλάδα στους ομογενείς, αποτελείται από χριστιανούς αλβανόφωνους, ίση με το ένα τρίτο του αλβανικού πληθυσμού. Από τους κόλπους αυτής της κοινότητας βγήκαν οι μεγαλύτεροι ευεργέτες του ελληνικού έθνους, όπως ο Ζάππας, ο Αρσάκης, ο Μπάγκας, ο Σίνας, ο Ζωγράφος κ.ά. και, από την άλλη, από αυτούς βγήκαν και οι πρώτοι διαφωτιστές του αλβανικού έθνους κατά τον δέκατο ένατο αιώνα. Σήμερα, έπειτα από 100 χρόνια εδραίωσης του αλβανικού εθνικού κράτους, οι πολίτες της χώρας αυτής –πλην της ελληνόφωνης μειονότητας– έχουν αποκτήσει πλήρως την αλβανική συνείδηση.

Η απόδοση από την Ελλάδα του Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας Ομογενών έγινε με όχι και τόσο σαφή κριτήρια, λόγω της έλλειψης μιας κοινής εθνικής γραμμής σχετικά με το ποιος είναι Ελληνας, με συνέπεια τα λάθη αυτά να συνεχίζονται και κατά την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας.

Πολλοί από αυτούς τους αμφισβητούμενους ομογενείς, αποβλέποντας έστω και ωφελιμιστικά στην Ελλάδα, προθυμοποιήθηκαν στην αρχή να αποτινάξουν την αλβανική τους ταυτότητα και να ξαναγίνουν Ελληνες όπως οι πρόγονοί τους, αλλάζοντας τα ανεξίθρησκα αλβανικά ονόματα που είχε επινοήσει το προηγούμενο καθεστώς, και να βαφτίζονται με ελληνικά ονόματα. Βλέποντας, όμως, ότι οι ελληνικές αρχές αδιαφόρησαν, απογοητευμένοι που δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα, τα άλλαξαν ξανά και συνέχισαν να δίνουν αλβανικά ονόματα και στα παιδιά τους, υπογραμμίζοντας έτσι την αλβανική εθνική ταυτότητά τους.

Τίποτα δεν θα πείραζε, και φυσιολογικά θα φαίνονταν όλα αυτά αν η Ελλάδα δεν παραχωρούσε σε αυτή την κατηγορία ατόμων Δελτία Ταυτότητας Ομογενούς. Είναι αποδεκτό ότι, για να θεωρηθεί κάποιος Ελληνας, πρέπει να πληροί τουλάχιστον δυο από τις τρεις παρακάτω προϋποθέσεις: 1) την ελληνική γλώσσα, 2) την ορθόδοξη θρησκεία, 3) την ελληνική συνείδηση. Η τρίτη παράμετρος αποδεικνύεται, εκτός από τη δήλωση του ατόμου και από το ελληνικό όνομα, ή τουλάχιστον το μη αλβανικό.

Οι κρατικές αρχές κάνουν, ωστόσο, δεκτά τα αιτήματα για να αναγνωριστεί η ιδιότητα του ομογενή, και, από την άλλη, ακόμα και στις περιπτώσεις των ελληνικών ονομάτων, εγκλωβισμένες στο γράμμα του νόμου, ζητούν ορισμένες φορές την πιστή μετάφραση των ονομάτων, με τις αλβανικές καταλήξεις και όχι με τις ελληνικές, παραβαίνοντας έτσι ακόμα και τους γνωστούς αποδεκτούς κανόνες της απόδοσης των ελληνικών ονομάτων.

Η καταχώριση των Βορειοηπειρωτών στα ελληνικά ληξιαρχεία συνιστά σήμερα ιστορική φάση. Οταν το ελληνικό κράτος ενσωμάτωσε τη Θεσσαλία, τα Επτάνησα, την Ηπειρο, τη Μακεδονία, τα Δωδεκάνησα, κατέγραψε τα ονόματα των κατοίκων στα σωστά ελληνικά, και όχι σύμφωνα με την τουρκική, τη σλαβική ή την ιταλική γλώσσα. Σήμερα που ενσωματώνει τους Βορειοηπειρώτες, δεν το κάνει και βλέπουμε να ορκίζονται Ελληνες πολίτες με κατακρεουργημένα ελληνικά ονόματα: Γιουλιάν, Κρίστο, Σοκράτ, Ναγιάντα, επίθετα όπως Κοντακτσίου, Παπαγιάνι, Ζγκούρο. Λιγάκι καλύτερη τύχη είχαν τα ονόματα που μεταφράστηκαν από το ΥΠ.ΕΞ. με την επιμονή και την ευαισθησία των μεταφραστών, παρόλο που σε αρκετές περιπτώσεις οι αρχές τα επέστρεφαν και οι άνθρωποι αναγκάζονταν να τα διορθώσουν από το ορθό στο λάθος, για να συμφωνεί με τις απαιτήσεις του εκάστοτε υπαλλήλου. Στον κατάλογο των ελληνοποιήσεων του υπουργείου Εσωτερικών μπορεί να δει κανείς εκατοντάδες χιλιάδες παραποιημένα ονόματα.

Η Ιστορία θα καταγράψει την περίοδο αυτή ως την εποχή της ανορθογραφίας των ελληνικών ονομάτων. Μπορώ να πω ότι αυτό που δεν κατόρθωσαν να κάνουν Σλάβοι, Τούρκοι, Αλβανοί, Λατίνοι, κατά του ελληνισμού, το κάνει σήμερα μόνο του το ελληνικό κράτος. Με τέτοιους κρατικούς υπαλλήλους, τύφλα να ’χουν οι εχθροί!

Ωστόσο, φαντάζομαι τη φωνή που θα ύψωνε η Ελλάδα, αν έκαναν κάτι παρόμοιο οι γείτονές μας.

Καμία αρχή δεν έδωσε ποτέ μια σαφή οδηγία προς αυτό το θέμα, κανένας συντονισμός δεν έγινε, ούτε από την Αστυνομία που έκανε την πρώτη καταγραφή, ούτε από το υπουργείο Εσωτερικών, ούτε από τους ΟΤΑ και ούτε από το ΥΠ.ΕΞ. στη διοίκηση του οποίου υπάγεται η Μεταφραστική Υπηρεσία.

Τα ελληνικά ονόματα των Βορειοηπειρωτών, τα οποία τηρούσε κάποτε η Εκκλησία, τον καιρό της ίδρυσης του αλβανικού κράτους μεταφράστηκαν στα αλβανικά και καταχωρίστηκαν στα αλβανικά ληξιαρχεία. Τώρα είναι καιρός να ξαναμεταφραστούν στα ελληνικά, για να ξαναγίνει το Ζογκράφι Ζωγράφος και το Ζάπα Ζάππας. Ομως ακόμα και η Μεταφραστική Υπηρεσία κάνει μέχρι σήμερα ό,τι μπορεί για να παραμείνουν αλβανικά αυτά τα ονόματα, παρεμβαίνοντας συχνά ακόμα και στο έργο των μεταφραστών.

Πρέπει, έστω και τώρα, να σταματήσει αυτή την αντεθνική ολιγωρία και να διευκολυνθεί έστω και δικαστικά η διόρθωση των λαθών που έγιναν μέχρι τώρα. Το εθνικό συμφέρον επιβάλλει να γίνουν ορθές και συντονισμένες πολιτικές, το υπουργείο Εσωτερικών να συνεργαστεί με τη Μεταφραστική Υπηρεσία του ΥΠ.ΕΞ., η οποία να εποπτεύει όλο το έργο για μια ενιαία και συντονισμένη εθνική γραμμή και όχι να γίνονται δεκτές μεταφράσεις πάσης φύσεως δικηγορικών γραφείων που ούτε γνωρίζουν αλβανικά και ούτε είναι σε θέση να διακρίνουν με αρμοδιότητα τα πλαστά έγγραφα.

…………………………………………………………………………………………….

* Συγγραφέας–μεταφραστής ΥΠ.ΕΞ.

Του Θανάση Ψυχογιού

Η κυβέρνηση αποφάσισε να καταργήσει τον νόμο της ενιαίας τιμής υιοθετώντας άκριτα τις υποδείξεις του ΟΟΣΑ και ψήφισε ένα νόμο ασαφή και επιδεχόμενο αυθαίρετες ερμηνείες.

Ο νόμος ορίζει ότι στο λογοτεχνικό και μόνο βιβλίο θα ισχύει η έκπτωση του 10% για δύο χρόνια το μέγιστο και για την πρώτη μόνο έκδοση. Ετσι όμως αυτοαναιρείται, αφού η πρώτη έκδοση συχνά εξαντλείται μέσα σε 15 μέρες ή σε ένα μήνα.

Οι εκδότες δεν ξέρουν εκ των προτέρων αν ένα έργο θα πουλήσει. Ετσι ένα βιβλίο μπορεί να εξαντληθεί πολύ σύντομα, μπορεί και ποτέ. Σύμφωνα με τον ψηφισθέντα νόμο, αν η πρώτη έκδοση εξαντληθεί σύντομα, ο βιβλιοπώλης που έχει την πρώτη έκδοση στο κατάστημά του θα το πουλάει ακριβότερα από τον βιβλιοπώλη που θα έχει τη δεύτερη έκδοση, ενδεχομένως και λίγες μόνο ημέρες μετά την αρχική κυκλοφορία του τίτλου. Το αποτέλεσμα θα είναι η αναρχία τιμών, η απορρύθμιση της αγοράς και ο κλονισμός της εμπιστοσύνης του αναγνώστη.

Ο νέος νόμος έρχεται να ανατρέψει την ομαλή λειτουργία της αγοράς του βιβλίου. Αντί ο υπουργός Ανάπτυξης να ακολουθήσει τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες που εφαρμόζουν τον νόμο της ενιαίας τιμής για ενισχύσουν τον πολιτισμό τους, πράττει τα εντελώς αντίθετα. Δεν βλέπει ότι όχι μόνο καμία χώρα δεν τον καταργεί αλλά προστίθενται και άλλες χώρες που τον υιοθετούν, όπως πρόσφατα η Σλοβενία και το Ισραήλ, και παραβλέπει ότι το βιβλίο είναι πρωτίστως πολιτιστικό αγαθό.

Οι συνέπειες από την προχειρότητα και την ανευθυνότητα με την οποία χειρίστηκε το θέμα θα είναι καταστροφικές για τον χώρο του βιβλίου. Οπως διδάσκει η διεθνής εμπειρία, αρχικά θα κλείσουν τα μικρομεσαία βιβλιοπωλεία και εκδοτικοί οίκοι. Οσοι είναι οικονομικά εύρωστοι και μπορούν να επιβάλουν ευνοϊκότερους όρους συνεργασίας, θα έχουν το περιθώριο να «σκοτώσουν» τις τιμές για να εξουδετερώσουν τον ανταγωνισμό. Αργότερα και οι αλυσίδες βιβλιοπωλείων θα υποστούν τον άνισο ανταγωνισμό των σούπερ μάρκετ, των πολυκαταστημάτων και των διεθνών διαδικτυακών εταιρειών.

Το κλείσιμο των πολλών σημείων πώλησης και των εκδοτικών οίκων, καθώς και η συγκέντρωση της αγοράς, θα αναγκάσουν τους εναπομείναντες εκδότες να περιορίσουν το εκδοτικό τους πρόγραμμα στα μπεστ σέλερ. Δεν θα εκδίδουν βιβλία άλλων κατηγοριών, βιβλία «ειδικού βάρους», ούτε νέους Ελληνες συγγραφείς, διότι δεν θα υπάρχουν βιβλιοπωλεία με αποκλειστικό αντικείμενο το βιβλίο, ανάλογους χώρους και εξειδικευμένο προσωπικό. Αυτό σημαίνει έλλειψη πολυφωνίας, μη ικανοποίηση του απαιτητικού αναγνώστη, συρρίκνωση της βιβλιοπαραγωγής και κατ’ επέκταση οπισθοχώρηση του πολιτισμού.

Εμείς, οι συντελεστές στον χώρο του βιβλίου, θέλουμε να πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση θα συνειδητοποιήσει τις ολέθριες συνέπειες του νόμου που ψήφισε και θα επαναφέρει την ενιαία τιμή, μιμούμενη τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης και πρώτη από όλες τη Γερμανία που την υποστηρίζει ένθερμα.

«Πρέπει να γίνει κατανοητό σε όλους ότι το δάνειο ούτως ή άλλως θα πληρωθεί από το κράτος – είτε το Μέγαρο κλείσει είτε όχι. Αν κλείσει, τα κτίρια θα ρημάξουν, όπως έγινε και με τα κτίρια της Ολυμπιάδας. Αν πουληθεί «στο σφυρί» και το πάρει κάποιος να το εκμεταλλευτεί, ίσως τότε να έχουμε το μεγαλύτερο στην Ευρώπη Κέντρο Ευτελούς Διασκέδασης. Μας αξίζει; Είναι σαν να γκρεμίζουμε έναν ναό για να βάλουμε στη θέση του ένα «σκυλάδικο»

Του Γιώργου Κουρουπού

Γράφω αυτές τις γραμμές, όχι ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Μεγάρου -πράγμα άλλωστε πρόσφατο και, κατά κάποιον τρόπο, περιστασιακό- αλλά ως συνθέτης που εδώ και πολλά χρόνια ζω και εργάζομαι σ’ αυτήν εδώ τη χώρα.

Θέλω κατ’ αρχάς να θυμηθώ κάποια πράγματα που ίσως αξίζει τον κόπο να θυμόμαστε όλοι.

Το Μέγαρο Μουσικής είναι ένα παλιό όνειρο της ελληνικής αστικής τάξης. Από την εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου και μετά, όλες οι κυβερνήσεις είχαν στην ατζέντα τους την ανέγερσή του. Ακόμη και ο Θεόδωρος Πάγκαλος, το 1926, με αφορμή μια επίσκεψη του Ρίχαρντ Στράους στους Δελφούς, του πρότεινε να γίνει διευθυντής του Μεγάρου Μουσικής, του οποίου η ανέγερση θα ξεκινούσε το συντομότερο δυνατόν…

Είναι γνωστή η σκανδαλώδης απουσία αίθουσας κατάλληλης για μεγάλες μουσικές (και όχι μόνο) εκδηλώσεις στην Αθήνα. Επρεπε να φτάσουμε στο 1991 για να δούμε επιτέλους να γίνεται το όνειρο πραγματικότητα – χάρη στην πίστη, την επιμονή και το πείσμα κάποιων ανθρώπων -με πρωτεργάτη τον Χρήστο Λαμπράκη-, τους οποίους οφείλουμε να θυμόμαστε και να τιμάμε.

Η λειτουργία του Μεγάρου, ήδη από τα πρώτα χρόνια, ήταν καταλυτική για την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας. Υπήρχαν πλέον οι προϋποθέσεις για να μπορούν οι καλλιτέχνες να αναπτύξουν και αναδείξουν το ταλέντο και τις ικανότητές τους, αλλά και το κοινό να απολαύσει μουσική μέσα σε ιδανικές συνθήκες. Κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες θεατών, μικρών και μεγάλων, διάβηκαν -και συνεχίζουν να διαβαίνουν- το κατώφλι του Μεγάρου για να απολαύσουν τη μουσική και τους καλλιτέχνες που αγαπούν. Ολοι έβρισκαν -και συνεχίζουν να βρίσκουν- κάτι το ιδιαίτερα ενδιαφέρον γι’ αυτούς. Οσο για τους καλλιτέχνες, οι μεν ξένοι έμοιαζαν έκπληκτοι από την ποιότητα των υπηρεσιών που τους προσφέρονταν, οι δε ντόπιοι αισθάνονταν υπερήφανοι για τον εαυτό τους, αλλά και για την πατρίδα τους που έδειξε επιτέλους να τους σέβεται.

Παράλληλα, το γενικά πολύ υψηλό επίπεδο των εκδηλώσεων, σε συνδυασμό με τη συχνή μετάκληση καταξιωμένων καλλιτεχνών και μεγάλων ορχηστρών από όλο τον κόσμο, δημιούργησε πρότυπα και απαιτήσεις που επηρέασαν δραστικά τη λειτουργία των άλλων πολιτιστικών φορέων της χώρας – ακόμη και το επίπεδο των μουσικών σπουδών.

Υπήρξαν ασφαλώς αδυναμίες και λάθη – δεν είχαν όμως καμία σχέση με την οικονομική κατάσταση του Μεγάρου. Mεγαλύτερο λάθος θεωρώ την υπεροψία που γέννησε η επίγνωση της υπεροχής απέναντι στους ομόλογους μουσικούς φορείς, καθώς επίσης και ένα φοβικό σύνδρομο για τον κίνδυνο «μόλυνσής» του από ορατούς και αόρατους, αληθινούς ή φανταστικούς εχθρούς – πράγμα που αναπόφευκτα οδήγησε στην εσωστρέφεια.

Μεγαλύτερή του αδυναμία, η αποτυχία του να αναδείξει και να προβάλει διεθνώς τον σύγχρονο ελληνικό μουσικό πολιτισμό, να διεκδικήσει ισότιμες ανταλλαγές με τους ξένους οργανισμούς και να μην περιοριστεί στον ρόλο του «πελάτη».

Πρέπει τώρα να μπούμε στο κλίμα της εποχής για να έχουμε σωστή αντίληψη για το τι ακριβώς συνέβη λίγα χρόνια πριν από τους Ολυμπιακούς της Αθήνας, την εποχή δηλαδή που σχεδιάστηκε και άρχισε να οικοδομείται το δεύτερο κτίριο – αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» και λοιποί χώροι.

Ο «πυρετός της δόξας» των Ολυμπιακών, τα πακέτα Delors, ο παράλογος ευδαιμονισμός της ψευδαίσθησης του μεγαλείου (ηθικού και οικονομικού) οδήγησαν πολλούς από το πολιτικό (και μη) κατεστημένο στην ασυδοσία.

Ηταν λάθος η ανέγερση του νέου κτιρίου; Ειλικρινά, δεν είμαι βέβαιος. Το σίγουρο είναι ότι η χώρα, εκείνη τη στιγμή, είχε επιτακτική ανάγκη μιας μεγάλης αίθουσας συνεδρίων, αλλά και μιας σκηνής κατάλληλης για αξιοπρεπείς παραστάσεις όπερας. Από τη στιγμή που υπήρχαν τα ευρωπαϊκά επενδυτικά προγράμματα, το σχέδιο φάνταζε ρεαλιστικό. Τώρα, γιατί η τότε κυβέρνηση προτίμησε να στρέψει το Μέγαρο προς τις τράπεζες, με εγγύηση του ίδιου του κράτους, είναι κάτι που δεν είμαι σε θέση να εξηγήσω.

Εγιναν σπατάλες στην ανέγερση του κτιρίου; Χωρίς να γνωρίζω, εικάζω πως ναι – θυμάμαι καλά το κλίμα της εποχής, όλα τα μεγάλα έργα των Ολυμπιακών Αγώνων έγιναν με αλόγιστη σπατάλη. Γενικώς νομίζαμε πως είχαμε την ευχέρεια να ζούμε πολυτελώς. Ζούσαμε στο ψέμα και ξυπνήσαμε απότομα – όχι βέβαια όλοι, κάποιοι σίγουρα ξέρανε καλά…

Σήμερα πια η απόγνωση και η απελπισία εμποδίζουν τη νηφάλια σκέψη. Το «κυνήγι των μαγισσών», η εκδικητικότητα επί δικαίους και αδίκους, που συχνά υποδαυλίζεται από κάποιους με ύποπτα κίνητρα, οδηγούν στην απόλυτη βαρβαρότητα: «Τι τα θέλουμε τα Μέγαρα; Τι μας χρειάζεται ο πολιτισμός όταν δεν έχουμε να φάμε; Να τα κλείσουμε όλα να ησυχάσουμε». Αυτή η άποψη οριακά ισοδυναμεί με το να θέτεις σε κάποιον το ψευτοδίλημμα αν προτιμά να θυσιάσει το κορμί του ή το πνεύμα του.

Το μέγα λάθος, ωστόσο, η μεγάλη παρεξήγηση, αυτό που δεν φαίνεται να γνωρίζει ο πολύς κόσμος, είναι πως το Μέγαρο, σε ομαλές συνθήκες λειτουργίας, δεν έχει ανάγκη μεγάλης κρατικής ενίσχυσης. Εχει μεγάλα έσοδα από εκδηλώσεις και συνέδρια, αλλά και σημαντικούς χορηγούς. Oι μισθοί των εργαζομένων έχουν μειωθεί δραστικά. Η ενίσχυσή του από το ΥΠΠΟ τα τελευταία χρόνια ήταν κατά πολύ χαμηλότερη από τις αντίστοιχες των άλλων μεγάλων πολιτιστικών φορέων.

Το πρόβλημα είναι μόνο το δάνειο για την ανέγερση του νέου κτιρίου – το είχαν συνυπογράψει τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις (αν δεν απατώμαι). Kαι δεν μπορώ να φανταστώ τι το καλύτερο μπορούσε να κάνει η τωρινή διοίκηση του Mεγάρου -που πάντως δεν μπορεί να θεωρείται υπεύθυνη για λάθη άλλων σε άλλους καιρούς- από το να κρατήσει με νύχια και με δόντια μέσα στην καταιγίδα της κρίσης όρθιο το Mέγαρο, κλείνοντας συγχρόνως όλες τις εκκρεμότητες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν κάθε προσπάθεια ανεύρεσης υγιούς λύσης.

Πρέπει να γίνει κατανοητό σε όλους ότι το δάνειο αυτό ούτως ή άλλως θα πληρωθεί από το κράτος – είτε το Μέγαρο κλείσει είτε όχι. Αν κλείσει, τα κτίρια θα ρημάξουν, όπως έγινε και με τα κτίρια της Ολυμπιάδας. Αν πουληθεί «στο σφυρί» και το πάρει κάποιος να το εκμεταλλευτεί, ίσως τότε να έχουμε το μεγαλύτερο στην Ευρώπη Κέντρο Ευτελούς Διασκέδασης. Μας αξίζει; Είναι σαν να γκρεμίζουμε έναν ναό για να βάλουμε στη θέση του ένα «σκυλάδικο» – οικονομικά συμφέρει…

Αν αντίθετα υπάρξει ένας έντιμος διακανονισμός, όπως αυτός που διαφαίνεται στο σχέδιο που έχει εκπονήσει η κυβέρνηση, με τη σύμπραξη όλων των μερών που ενέχονται στο πρόβλημα, τότε το Μέγαρο όχι μόνο θα σωθεί αλλά γρήγορα θα αποδείξει την αστείρευτη δυναμική του.

Οι μοναδικοί χώροι που διαθέτει, η μεγάλη πείρα των βασικών στελεχών του, η επίγνωση των παλιών λαθών, των νέων αναγκών, των νέων προκλήσεων και των νέων κατευθύνσεων από τη σημερινή διοίκησή του, η πολύ σοβαρή μελέτη λειτουργίας και βιωσιμότητας που έγινε από αξιόπιστη εταιρεία, αλλά κυρίως η εκπληκτική και πέραν πάσης προσδοκίας εμπιστοσύνη που εξακολουθεί να του δείχνει το πλατύ κοινό, ακόμη και σήμερα που βάλλεται από παντού, συνιστούν τα ακαταμάχητα πλεονεκτήματά του.

Του Κώστα Δαρδανού*

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο νυν υπουργός Ανάπτυξης υπόσχεται… σύμπτυξη της τιμής του βιβλίου, προτείνοντας κατάργηση του νόμου περί ενιαίας τιμής πώλησής του, όπου ο εκδότης καθορίζει τη λιανική τιμή και όχι ο ανταγωνισμός.

Πρέπει να υπάρχει κρατική προστασία στην τιμή πώλησης του βιβλίου; Μήπως πρόκειται για σοβιετικό μοντέλο οικονομίας; Ναι, αν… μπολσεβίκοι κυβερνούν τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Δανία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, την Αυστρία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο κ.ά. Αυτές οι χώρες διατηρούν την ενιαία τιμή πώλησης του βιβλίου.

Κι αν οι δανειστές μας προστατεύουν το βιβλίο, τότε γιατί καλούν εμάς να το αφήσουμε βορά στους κανόνες της αγοράς; Γιατί δεν απελευθερώνουν κι αυτοί την τιμή πώλησής του; Ηλίθιοι είναι; Δεν αντιλαμβάνονται την ευφυή πρόταση του Ελληνα υπουργού Ανάπτυξης; Δεν θέλουν να αναπτυχθεί η οικονομία τους;

Ο κ. Χατζηδάκης ισχυρίζεται ότι, εξαιτίας της ενιαίας τιμής, τα βιβλία στην Ελλάδα πωλούνται 50%-60% ακριβότερα απ’ ό,τι στο εξωτερικό. Εξωτερικό είναι μόνον η Αγγλία, κύριε Χατζηδάκη; Στη Γερμανία γιατί πωλούνται στην ίδια τιμή ή και ακριβότερα; Δεν νοιάζονται οι Γερμανοί για την ανταγωνιστικότητά τους; Αμ οι Γάλλοι; Οι Ολλανδοί; Αντιφάσεις, κ. υπουργέ!

Κι αν ο κ. υπουργός συγκρίνει τις τιμές πώλησης του βιβλίου στην Ελλάδα με αυτές της Αγγλίας, τότε ας μας πει: Πόσοι είναι οι δυνάμει αναγνώστες ενός βιβλίου γραμμένου στ’ αγγλικά; Τουλάχιστον δύο δισεκατομμύρια. Ενός βιβλίου γραμμένου στα ελληνικά; Δέκα, μόλις, εκατομμύρια, εκ των οποίων οι μισοί –με βάση επίσημες έρευνες– δεν διαβάζουν ούτε ένα βιβλίο τον χρόνο. Οι εγκυρότερες έρευνες υπολογίζουν τους αναγνώστες που διαβάζουν πάνω από 3 βιβλία τον χρόνο σε 3.000-5.000. Τα best sellers είναι διαφορετική περίπτωση: συνήθως όσοι τα διαβάζουν, δεν διαβάζουν άλλα βιβλία, δεν είναι αναγνώστες, άρα δεν απευθύνονται σε αυτούς οι Ελληνες εκδότες.

Θα πείτε: «Τι σχέση έχει αυτό με την ενιαία τιμή πώλησης του βιβλίου;» Μα αν ένα προϊόν παράγεται σε δεκαπλάσια ή εκατονταπλάσια ποσότητα, δεν μειώνεται η τιμή κόστους του; Κοστίζει το ίδιο, κ. Χατζηδάκη, η παραγωγή ενός βιβλίου στην Ελλάδα και στην Αγγλία; Κι αν η τιμή κόστους ενός βιβλίου στην Ελλάδα είναι πολύ ακριβότερη από την τιμή κόστους ενός βιβλίου στην Αγγλία, αυτό δεν θα αυξήσει την τιμή πώλησής του; Πρέπει να ’χεις βγάλει πανεπιστήμιο για να δεις το προφανές;

Κύριε Χατζηδάκη, ποιον εξυπηρετούν οι γενικεύσεις του τύπου «το βιβλίο στην Ελλάδα κοστίζει 50%-60% ακριβότερα απ’ ό,τι στο εξωτερικό;» χωρίς να μας πείτε τις υπόλοιπες λεπτομέρειες;

Μήπως όμως έχει δίκιο ο κ. υπουργός; Τι θα συμβεί αν καταργηθεί ο νόμος περί ενιαίας τιμής πώλησης του βιβλίου; Μεγάλες αλυσίδες πολυκαταστημάτων-σουπερμάρκετ θα μειώνουν τόσο πολύ τις τιμές πώλησης, ώστε να είναι ανταγωνιστικές, απαιτώντας τεράστια ποσοστά έκπτωσης από τον εκδότη. Για να μπορεί να πουλήσει ο εκδότης σε τόσο χαμηλές τιμές πρέπει να εκδίδει μόνον βιβλία που θα γίνονται best seller. Οντως, στην Αγγλία, με το που καταργήθηκε η ενιαία τιμή πώλησης του βιβλίου (1995) –όπου ίσχυε επί 150 χρόνια αγγλικού καπιταλισμού–, ιστορικοί εκδοτικοί οίκοι έπαψαν να εκδίδουν μη εμπορικά βιβλία. Σχεδόν όλοι πωλήθηκαν σε πολυεθνικές των media τύπου Ρούπερτ Μέρντοχ, ιστορικές αλυσίδες βιβλιοπωλείων συγχωνεύτηκαν και πάνω από 500 ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία, ειδικευμένα σε κάποιο είδος βιβλίων, έκλεισαν.

Παράλληλα, αφού η αγορά θα καθορίζει την τιμή πώλησης των βιβλίων, θα μπορεί ο βιβλιοπώλης –όπως και γινόταν πριν θεσπιστεί η ενιαία τιμή– να αυξάνει υπέρμετρα την τιμή πώλησης κάποιου βιβλίου, προσφέροντάς το με πολύ μεγάλη έκπτωση.

Μήπως, όμως, αδικούμε τον κ. υπουργό; Μήπως, τελικά, στόχος του είναι να γίνει το βιβλίο φτηνότερο, ώστε να αυξηθούν οι αναγνώστες; Δηλαδή, κύριε Χατζηδάκη, για το αν θα διαβάσει κάποιος Ντοστογιέφσκι ή όχι, θα εξαρτηθεί από την τιμή του; Μήπως πρέπει να του δημιουργηθεί πρώτα η ανάγκη να μελετήσει τα μεγάλα κείμενα και μετά να τα αγοράσει; Και πώς θα γίνει αυτό δίχως παιδεία; Και ποια κόμματα «φρόντισαν» για την παιδεία μας τα τελευταία 40 χρόνια; Ποια κόμματα φρόντισαν να μάθουν τα ελληνόπουλα γράμματα από ένα και μόνον βιβλίο-ευαγγέλιο, που το καίγαν και το καίνε στο τέλος της χρονιάς; Πώς ν’ αγαπήσεις το βιβλίο, όταν μαθαίνεις να παπαγαλίζεις τις σελίδες του για 12 χρόνια υποχρεωτικής εκπαίδευσης;

Ετσι αυξάνονται οι αναγνώστες, κύριε Χατζηδάκη; Κι αν δεν αυξηθούν οι αναγνώστες, πώς θα μειωθεί η τιμή πώλησης του βιβλίου; Πώς, όμως θα αυξηθούν οι αναγνώστες; Πώς το κατάφεραν οι προηγμένες δυτικές κοινωνίες; Ιδρυσαν μεγάλο δίκτυο οργανωμένων βιβλιοθηκών (σχολικών, δημοτικών, δημόσιων, ιδρυμάτων), όπου το βιβλίο διατίθεται δωρεάν εντός της βιβλιοθήκης ή μέσω μικρού αντιτίμου. Υπάρχει οργανωμένο δίκτυο βιβλιοθηκών στην Ελλάδα; Οχι! Ακόμη και οι πανεπιστημιακές έχουν μεγάλες ελλείψεις.

Γιατί, όμως, προηγμένες χώρες, με άψογο δίκτυο βιβλιοθηκών, που δίνουν τη δυνατότητα στον εκδότη να καλύψει μεγάλο μέρος του κόστους έκδοσης, δεν καταργούν την ενιαία τιμή πώλησης; Κι αν ο κρατικός προστατευτισμός πρέπει να καταργηθεί παντού, γιατί να μην υπόκεινται και οι μισθοί των βουλευτών στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς;

……………………………………………………………………….

* Εκδόσεις Gutenberg