Ενα μικρό βουνό από τα ετήσια πλαστικά απορρίμματα ενός ζευγαριού με οικολογική συνείδηση…
https://wastewatchers.wordpress.com/

Είναι σχεδόν αδύνατο να φανταστούμε τη ζωή μας χωρίς τις συσκευασίες τροφίμων και είναι προφανές ότι ο πρωταρχικός στόχος τους είναι η διατήρηση των τροφίμων ώστε να είναι ασφαλή για κατανάλωση, αλλά στην πραγματικότητα γνωρίζουμε ελάχιστα για τις ουσίες που περιβάλλουν τα τρόφιμά μας. Για την ακρίβεια, για το πώς τα υλικά αυτά μπορεί να αλληλεπιδρούν με τα τρόφιμα που έρχονται σε επαφή και για τις επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Ενώ η αποθήκευση των τροφίμων σε δοχεία χρονολογείται από χιλιάδες χρόνια, τα τρόφιμα πωλούνται σε φιάλες από το 1700 και σε κονσέρβες από το 1800, η σύγχρονη εποχή της συσκευασίας των τροφίμων ξεκίνησε τη δεκαετία του 1890, όταν για πρώτη φορά τα κράκερς πωλήθηκαν σε σφραγισμένες σακούλες λαδόχαρτου μέσα σε ένα κουτί από χαρτόνι. Τα πλαστικά και άλλα συνθετικά άρχισαν να εμφανίζονται τις δεκαετίες του 1920 και του 1930 και λίγο αργότερα οι χημικές εταιρείες άρχισαν να πειραματίζονται σε ενώσεις και πρωτοποριακά νέα υλικά με βάση το πετρέλαιο που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για οικιακές και βιομηχανικές εφαρμογές.

Σήμερα, περισσότερες από 6.000 κατασκευασμένες ουσίες βρίσκονται στη λίστα διάφορων κυβερνητικών υπηρεσιών, καθώς στις ΗΠΑ και την Ευρώπη έχουν εγκριθεί για χρήση στα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Πρόκειται για υλικά που έχουν εγκριθεί για χρήση στις συσκευασίες τροφίμων. Πρόσφατες επιστημονικές μελέτες αποκάλυψαν σημαντικές ελλείψεις σε ό,τι είναι γνωστό σχετικά με τις επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον πολλών από αυτά τα υλικά, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα όσον αφορά την ασφάλειά τους. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Ιούλιο διαπιστώθηκε ότι 175 χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται σε υλικά συσκευασίας τροφίμων, εγκεκριμένες από επιστήμονες και κυβερνητικούς οργανισμούς, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Σε άλλη, που δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2013, διαπιστώθηκε ότι σε περισσότερο από το 50% των υλικών που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα που βρίσκονται στη βάση δεδομένων της Αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων έλειπαν συνοδευτικές πληροφορίες για την τοξικότητά τους.

Ιδιαίτερη ανησυχία για τις επιπτώσεις στην υγεία προκαλεί η χρήση της δισφαινόλης και των φθαλικών ενώσεων, εξαιτίας της επίδρασής τους στο ορμονικό σύστημα, με ιδιαίτερα δυσμενείς επιπτώσεις στις ανδρικές αναπαραγωγικές ορμόνες, ενώ έχει διαπιστωθεί και η σύνδεσή τους με το άσθμα στην παιδική ηλικία.

Οι φθαλικές ενώσεις

Και ενώ το Αμερικανικό Συμβούλιο Χημείας ισχυρίζεται ότι «οι φθαλικές ενώσεις δεν είναι εύκολο να μεταναστεύσουν», η τελική έκθεση της αρμόδιας επιτροπής της Αμερικανικής Ενωσης Καταναλωτών για τις φθαλικές ενώσεις διαπίστωσε ότι η τροφή είναι μια σημαντική πηγή έκθεσης σ’ αυτές. Το ίδιο και πρόσφατες μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες τα τρόφιμα είναι πηγή φθαλικών ενώσεων. Ομως, παρ’ όλο που η χρήση ορισμένων από αυτές τις ενώσεις έχει καταργηθεί σταδιακά στις ΗΠΑ και την Ε.Ε., φαίνεται να είναι σε συνεχή (ακόμη και αυξητική) χρήση στην Ασία. Ωστόσο, η δισφαινόλη και οι φθαλικές ενώσεις είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, καθώς άλλες συσκευασίες τροφίμων ή υλικά που έρχονται σε άμεση επαφή με αυτά έχουν χημικές ουσίες που προκαλούν διάφορες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται οι αποκαλούμενες υπερφθοριωμένες ενώσεις που βρίσκονται στο αντικολλητικό χαρτί. Στη «μαύρη λίστα» μπαίνουν και τα μελάνια που χρησιμοποιούνται στην εκτύπωση στις συσκευασίες τροφίμων καθώς χιλιάδες διαφορετικές χημικές ουσίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε αυτά.

Αλλες χημικές ουσίες που βρίσκονται σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και ενδέχεται να απελευθερώνονται από αυτά είναι η φορμαλδεΰδη και μια κατηγορία χημικών γνωστών ως οργανοκασσιτερικές ενώσεις που, όπως έχει ανακαλυφθεί σε επιστημονικές έρευνες, έχουν δυσμενείς ορμονικές επιδράσεις.

Περισσότερο γνωστές είναι οι επιπτώσεις των συσκευασιών τροφίμων στο περιβάλλον, με τις πλαστικές σακούλες και την πολυστερίνη να απειλούν τη θαλάσσια και υδρόβια ζωή -παραμένουν στο περιβάλλον για δεκάδες χρόνια. Αλλα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται στα πλαστικά -όπως οι πλαστικοποιητές, οι σταθεροποιητές και τα επιβραδυντικά φλόγας- επίσης απελευθερώνονται και παραμένουν στο περιβάλλον αν δεν ανακυκλωθούν. Αλλά και το πολυβινυλοχλωρίδιο, γνωστό και ως PVC, μπορεί να απελευθερώσει διοξίνες και φουράνια, που αποτελούν επίμονες καρκινογόνες ουσίες, εάν υποβληθεί σε ατελή καύση, όπως μπορεί να συμβεί σε υποβαθμισμένους περιβαλλοντικά χώρους υγειονομικής ταφής, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου τα σκουπίδια καίγονται στις χωματερές.

Τα ερώτημα που προκύπτει είναι τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής για να προστατευτεί, δεδομένου του τεράστιου αριθμού των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στα υλικά της συσκευασίας τροφίμων, αλλά και τις ελάχιστες πληροφορίες που είναι άμεσα διαθέσιμες για τις ουσίες αυτές. Οπως υποδεικνύουν οι επιστήμονες, μη ζεσταίνετε φαγητό σε πλαστικά δοχεία σε φούρνο μικροκυμάτων, ελαχιστοποιήστε την αγορά των μεταποιημένων τροφίμων και, σε γενικές γραμμές, μειώστε την κατανάλωση τροφίμων και ποτών -συμπεριλαμβανομένου του νερού- με συσκευασία πλαστικού.

Στη σκιά δύο σκουριασμένων ψαράδικων που έχουν «καθίσει» εδώ και πολλά χρόνια στον βυθό της Αράλης προσπαθούν να ξαποστάσουν καμήλες

Η λίμνη Αράλη είναι γνωστή εδώ και χρόνια ως ζώνη περιβαλλοντικής καταστροφής. Αλλά αυτή τη χρονιά, η μεγαλύτερη λεκάνη της λίμνης αποξηράνθηκε τελείως και στη θέση της έχει απομείνει μια τοξική, αλμυρή έρημος. Με τη συνεχή άρδευση των υδάτων των ποταμών που ρέουν σε αυτήν, αλλά και εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, η νεοεμφανιζόμενη έρημος αναμένεται να επεκταθεί.

Η Αράλη έχει φτάσει σε ένα νέο χαμηλό, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Οι τελευταίες δορυφορικές εικόνες της NASA έδειξαν ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία της, η μεγαλύτερη λεκάνη απορροής της έχει στερέψει παντελώς. Ωστόσο, η λίμνη έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία καθώς 600 με 700 χρόνια πριν, ήταν το ίδιο μικρή, αν όχι μικρότερη από ό,τι είναι σήμερα. Με το πέρασμα των χρόνων η Αράλη κατάφερε να γίνει η τέταρτη μεγαλύτερη λίμνη του κόσμου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάτι τέτοιο μπορεί να ξανασυμβεί και αυτή τη φορά. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι άνθρωποι αρδεύουν τα νερά των ποταμών και οι επιδράσεις της άρδευσης επιδεινώνονται από ένα άλλο νέο στοιχείο: την αλλαγή του κλίματος.

Ανάμεσα στο Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν, η Αράλη είναι στην πραγματικότητα μια «τερματική» αλμυρή λίμνη. Είναι αλμυρή επειδή η εξάτμιση του νερού από την επιφάνειά της είναι μεγαλύτερη από την ποσότητα του νερού που αναπληρώνεται μέσω των ποταμών που ρέουν σε αυτήν. Και είναι τερματική επειδή δεν υπάρχει ποτάμι που να εκρέει από αυτή. Αυτό κάνει την Αράλη πολύ ευαίσθητη στις μεταβολές της ισορροπίας του νερού που προκαλούνται είτε από το κλίμα είτε από τον άνθρωπο.

Η εντατική άρδευση των φυτειών βαμβακιού στις ερήμους της δυτικής Σοβιετικής Ενωσης εμπόδισε το νερό να φτάνει στην Αράλη, κάτι που οδήγησε στα δραματικά χαμηλά επίπεδα της λίμνης που βλέπουμε σήμερα. Αυτό με τη σειρά του σκότωσε πολλά φυτά και ζώα, εξαιτίας της υψηλής αλατότητας των νερών της. Κατά την πρώτη περίοδο της Σοβιετικής Ενωσης, η Αράλη και οι υγρότοποί της αποτελούσαν έναν σημαντικό πόρο για την αλιευτική βιομηχανία, τη γεωργία, την κτηνοτροφία και τη γουνοποιία.

Η καλλιέργεια του «λευκού χρυσού»

Ομως, στη δεκαετία του 1950, η έκταση των αρδευόμενων εκτάσεων για την καλλιέργεια του «λευκού χρυσού» (όπως αποκαλείται το βαμβάκι) αυξήθηκε δραματικά από 4 δισ. στρέμματα σε 8 δισ. στρέμματα, με το Ουζμπεκιστάν να ανακηρύσσεται ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς βαμβακιού στον κόσμο. Και για να τροφοδοτηθεί η ακόρεστη ζήτηση του βαμβακιού για νερό, κατασκευάστηκε το κανάλι Καρακούμ, ένα από τα μεγαλύτερα του κόσμου, από την άμμο της ομώνυμης ερήμου. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η ποσότητα του νερού που εξατμιζόταν από την Αράλη ήταν μεγαλύτερη από την ποσότητα του νερού που εισερχόταν στη λίμνη, με αποτέλεσμα τα επίπεδά της να μειωθούν δραματικά στις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Ετσι, περισσότερο από το 75% της επιφάνειας και περισσότερο από το 90% του όγκου της λίμνης χάθηκε.

Απέραντες εκτάσεις τοξικής άμμου έχουν απομείνει εκεί που κάποτε ήταν η μεγάλη Αράλη

Την περίοδο 1987-1988, η λίμνη χωρίστηκε στα δύο και δημιουργήθηκαν δύο λεκάνες, η μεγάλη και η μικρή Αράλη. Επειτα από διεθνείς προσπάθειες για την προστασία της μικρής Αράλης με την κατασκευή φραγμάτων, η στάθμη του νερού σε αυτή τη λίμνη ανέβηκε. Η μεγάλη Αράλη εξακολούθησε να συρρικνώνεται και στη συνέχεια χωρίστηκε και η ίδια σε δύο λεκάνες: μία βαθύτερη και μικρότερη δυτικά και μία πιο ρηχή, αλλά επεκτατική, ανατολικά. Και αυτή είναι η τελευταία λεκάνη για την οποία οι εικόνες της NASA έδειξαν ότι έχει στεγνώσει τελείως το καλοκαίρι που πέρασε.

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την αποξήρανση της Αράλης ήταν καταστροφικές. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί και εκατοντάδες είδη έχουν εξαφανιστεί. Τοξικά μέταλλα και αγροχημικά (ζιζανιοκτόνα, φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα), που χρησιμοποιήθηκαν για την πρόληψη των ασθενειών και των παρασίτων ώστε να μη μειωθούν οι αποδόσεις του βαμβακιού, βρήκαν τον δρόμο τους προς τη λίμνη μέσω των ποταμών της.

Αλλά επειδή η Αράλη είναι μια τερματική λίμνη, οι ρύποι δεν «ξεπλύθηκαν» ποτέ και εναποτέθηκαν στα ιζήματα του βυθού. Σήμερα, αυτά τα ιζήματα του πυθμένα παρασύρονται από τον αέρα, εκτινάσσονται στην ατμόσφαιρα ως τοξικές, αλατώδεις θύελλες σκόνης και εξαπλώνονται σε πολλές εκατοντάδες χιλιόμετρα προκαλώντας αύξηση των θανάτων και των χρόνιων παθήσεων, ιδιαίτερα σε νέους ανθρώπους.

Ενα βασικό ερώτημα που απασχολεί τους επιστήμονες είναι το κατά πόσο η τρέχουσα παλινδρόμηση της λίμνης οφείλεται στην εντατική άρδευση και κατά πόσο μπορεί να οφείλεται στην αλλαγή του κλίματος κατά τη διάρκεια των τελευταίων 50 ετών. Οι πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η συρρίκνωση της λίμνης Αράλης από το 1960 προκλήθηκε από την κλιματική αλλαγή μόνο κατά 14%, με την άρδευση να παραμένει μακράν ο μεγαλύτερος ένοχος. Οι ερευνητές αναρωτιούνται τι θα συμβεί στη στάθμη της Αράλης με την παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών και, έχοντας συνδυάσει αρκετές προβλέψεις μαζί, καταλήγουν στο ότι πρέπει να περιμένουμε περαιτέρω απώλεια των νερών της.

Ωστόσο, εάν η άρδευση των ποταμών συνεχιστεί, τότε η καθαρή απώλεια του νερού θα είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η ροή των ποταμών μέσα στη λίμνη ουσιαστικά θα σταματήσει. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα του κόσμου, αλλά η υπερβολική άρδευση είναι τουλάχιστον δυνατόν να αντιστραφεί με τις σωστές αλλαγές πολιτικής. Εν τούτοις και τα δύο ζητήματα μαζί αποτελούν έναν καταστροφικό συνδυασμό.

Ακούγεται σοκαριστικό, αλλά σύμφωνα με τις επιστημονικές εκτιμήσεις το κόστος που θα προκαλέσουν οι τροπικοί κυκλώνες (ή τυφώνες) στην παγκόσμια οικονομία μέσα στον επόμενο αιώνα ανέρχεται στο ποσό των 9,7 τρισ. δολαρίων, ειδικά αν οι κλιματικές προβλέψεις για λιγότερους αλλά πιο έντονους κυκλώνες αποδειχθούν ακριβείς. Ομως, σε σύγκριση με τέτοιου μεγέθους οικονομικές απώλειες, το κόστος της δράσης για τη μείωση των εκπομπών που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και για την ενίσχυση και προστασία των παράκτιων περιοχών είναι σχετικά μικρό, αναφέρουν οι ερευνητές.

Η ανθρωπότητα και οι κυκλώνες δεν είναι άγνωστοι μεταξύ τους. Περίπου το 35% των 7 δισεκατομμυρίων ανθρώπων του πλανήτη βρίσκεται στον δρόμο των κυκλώνων και σε αυτό πρέπει να συνυπολογιστεί ότι οι παράκτιοι πληθυσμοί αναμένεται να διογκωθούν κατά τον επόμενο αιώνα.

Για να κατανοήσουν τη μελλοντική ζημιά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν κυκλώνες στις ολοένα αυξανόμενες παράκτιες πόλεις, δύο ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα που αφορούσαν τους κυκλώνες και τις οικονομικές απώλειες που προκάλεσαν τα τελευταία 60 χρόνια μελετώντας τα αρχεία της αμερικανικής Εθνικής Υπηρεσίας Οικονομικής Ερευνας.

Οπως διαπίστωσαν, οι κυκλώνες -γνωστοί ως κυκλώνες ή τυφώνες, ανάλογα με τη λεκάνη του ωκεανού στην οποία σχηματίζονται- αφήνουν μόνιμο αντίκτυπο στις οικονομίες των χωρών που πλήττουν. Μάλιστα, στην περίπτωση μεγάλων τέτοιων γεγονότων, όπως ο τυφώνας «Ιβάν» το 2004, οι επιπτώσεις ήταν χειρότερες και μεγαλύτερης διάρκειας από ό,τι η σε πλήρη εξέλιξη οικονομική κρίση.

Οι απώλειες που προκαλούν οι κυκλώνες εκτείνονται σε μεγάλο χρονικό διάστημα, οι χώρες που πλήττονται συνεχίζουν να ενισχύονται και, σύμφωνα με τη μελέτη, μπαίνουν σε μια ελαφρώς χαμηλότερη τροχιά ανάπτυξης. Η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες βρίσκονται στην κορυφή της λίστας των χωρών με τη μεγαλύτερη έκθεση στους κυκλώνες. Αυτές οι χώρες μπορεί να έχουν μερικούς από τους πιο αργούς ρυθμούς ανάπτυξης στην Ασία, αλλά σε έναν κόσμο χωρίς κυκλώνες, οι ρυθμοί ανάπτυξής τους θα ήταν στο ίδιο επίπεδο με την Κίνα, η οποία έχει έναν από τους πιο ταχύτερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ασία. Οι αριθμοί υπογραμμίζουν επίσης πως οι κυκλώνες είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την οικονομική ανάπτυξη, αφού δεν μπορούν να παραλειφθούν η πολιτική που ακολουθεί η κάθε χώρα για τις φυσικές καταστροφές και η πρόοδος της τεχνολογίας.

Ακόμη και οι μεγάλες, πλούσιες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, δεν έχουν ανοσία στις επιπτώσεις των κυκλώνων σε ό,τι αφορά τον ρυθμό ανάπτυξης. Οι ΗΠΑ έχασαν κατά μέσο όρο περίπου μία ποσοστιαία μονάδα ανάπτυξης ετησίως από το 1970 έως το 2008 εξαιτίας των κυκλώνων. Ουσιαστικά, αυτό ισοδυναμεί με 150 δισ. δολάρια σε απώλεια ανάπτυξης κατά την περίοδο αυτή.

Και ενώ η επιστημονική ανάλυση παρέχει μια αποκαλυπτική ματιά στο παρελθόν, δίνει επίσης τη δυνατότητα να δούμε το μέλλον. Οι κυκλώνες αναμένεται να γίνουν λιγότερο συχνοί, αλλά και πιο έντονοι εξαιτίας της αλλαγής του κλίματος. Οι λεκάνες στον βορειοδυτικό Ειρηνικό και στον βόρειο Ατλαντικό είναι πιθανό να νιώσουν αυτό το μοτίβο πλήρως.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το κόστος των κυκλώνων για τις μελλοντικές γενιές μπορεί να φτάσει τα 9 τρισ. δολάρια γύρω στο 2090. Οι χώρες στη λεκάνη του βορειοδυτικού Ειρηνικού κινδυνεύουν να βγουν οι περισσότερο χαμένες κατέχοντας τη θέση των 8 από τους 10 μεγαλύτερους χαμένους στην εν λόγω περιοχή, μεταξύ των οποίων βρίσκονται η Ιαπωνία, η Κίνα, η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν ως οι πλέον εκτεθειμένες χώρες. Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πέμπτη θέση, με τη δραστηριότητα των κυκλώνων να προκαλούν χτύπημα σχεδόν 900 δισ. δολαρίων στο ΑΕΠ της χώρας γύρω στο 2090.

Οι εν λόγω δαπάνες απουσιάζουν σήμερα από τις καλύτερες εκτιμήσεις των ερευνητών για το κόστος από τις συνεχιζόμενες εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου, που είναι γνωστό ως το κοινωνικό κόστος του άνθρακα. Για να υπολογίσουν το κόστος αυτό, οι ερευνητές λαμβάνουν υπόψη τι θα σημάνουν οι αλλαγές του κλίματος για την κοινωνία. Οι επιπτώσεις της αύξησης των κοινωνικών συγκρούσεων, οι επιπτώσεις στην υγεία και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας που μπορεί να προκαλέσει απώλεια των παράκτιων υποδομών είναι παράγοντες που καθορίζουν το κοινωνικό κόστος του άνθρακα.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εκτιμά ότι κάθε τόνος διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπεται σήμερα έχει κοινωνικό κόστος 37 δολάρια, ένας αριθμός που αυξάνεται κάθε χρόνο καθώς ο κόσμος γίνεται πιο πλούσιος με περισσότερες υποδομές και οι άνθρωποι βρίσκονται σε κίνδυνο από τις δυσμενείς επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος. Οι δαπάνες αυτές θα μπορούσαν, θεωρητικά, να συμβάλουν στη συγκρότηση μιας πολιτικής για τη μείωση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα. Εντούτοις, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι, συγκριτικά, το κόστος για τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου έχει υπολογιστεί σε 2 τρισ. δολάρια, ποσό διόλου αμελητέο αλλά σίγουρα οικονομικότερο από το τίμημα που προκύπτει από την προαναφερόμενη επιστημονική μελέτη.

Η ποσότητα των αντιβιοτικών που πωλούνται για χρήση στα εκτρεφόμενα ζώα αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), γεγονός άκρως ανησυχητικό σύμφωνα με τους ειδικούς, λαμβανομένων υπόψη των προσπαθειών που γίνονται για την καταπολέμηση της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά των μικροβίων στον άνθρωπο.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της αμερικανικής υπηρεσίας, η ποσότητα των σημαντικών αντιβιοτικών που πωλούνται σε αγρότες και κτηνοτρόφους για χρήση σε ζώα που εκτρέφονται για το κρέας τους στις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 16% την περίοδο 2009 – 2012.

Ακόμη πιο ανησυχητικό γεγονός θεωρείται η άνοδος της πώλησης των κεφαλοσπορινών, μιας τάξης αντιβιοτικών ευρέος φάσματος, σημαντικών για την ανθρώπινη υγεία, παρά τους νέους περιορισμούς του FDA που τέθηκαν σε εφαρμογή στις αρχές του 2012. Η έκθεση έδειξε αύξηση 8% στην πώληση αυτών των φαρμάκων το 2012 και 37% την περίοδο 2009 – 2012, επιβεβαιώνοντας τους φόβους ότι οι προσπάθειες του Οργανισμού δεν έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Στην έκθεση, που αναφέρεται σε όλα τα είδη των ζώων που εκτρέφονται για το κρέας τους, γίνεται και λεπτομερής αναφορά στο πώς χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά. Το 70% πουλήθηκαν ως πρόσθετα ζωοτροφών και το 22% ως πρόσθετα στο πόσιμο νερό που καταναλώνουν τα εκτρεφόμενα ζώα. Συνολικά, το 97% των φαρμάκων πουλιούνται ελεύθερα χωρίς ιατρική συνταγή, πρακτική που, σύμφωνα με τους νέους κανόνες που έθεσε ο FDA, θα έπρεπε να σταματήσει το 2013.

«Ανησυχούμε επειδή οι πωλήσεις αντιβιοτικών για τα τρόφιμα ζωικής παραγωγής εξακολουθούν να αυξάνονται», αναφέρει η Λάουρα Ρότζερς, διευθύντρια της οργάνωσης Εκστρατεία για την Ανθρώπινη Υγεία και τη Βιομηχανική Εκτροφή Ζώων. Από την πλευρά της, η National Chicken Council, μια ένωση αμερικανικών εταιρειών που παράγουν κοτόπουλα, δήλωσε ότι η πώληση των αντιβιοτικών δεν σχετίζεται απαραιτήτως με τις τάσεις ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά, καθώς τα περισσότερα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή κοτόπουλων δεν χρησιμοποιούνται στην ιατρική.

Εντούτοις, πρόσφατο δημοσίευμα του ειδησεογραφικού πρακτορείου Reuters αποκαλύπτει ότι ορισμένοι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πουλερικών στις ΗΠΑ τρέφουν τα πουλερικά με σωρεία αντιβιοτικών, όχι μόνο όταν τα προσβάλλουν ασθένειες, αλλά ως πάγια πρακτική στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής των πουλερικών. Οσον αφορά, δε, τις δόσεις των αντιβιοτικών που χορηγούνται, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές για την ανάπτυξη των αποκαλούμενων μικροβίων, των βακτηρίων δηλαδή που αποκτούν ανθεκτικότητα στα συμβατικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία των ανθρώπων. Μερικά από τα αντιβιοτικά, δε, ανήκουν στις κατηγορίες που θεωρούνται ιατρικώς σημαντικές για τον άνθρωπο.

Σύμφωνα με το Reuters, δύο από τους μεγάλους παραγωγούς πουλερικών χορηγούν φάρμακα που ανήκουν στις ίδιες κατηγορίες των αντιβιοτικών που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο στο πλαίσιο μιας, κατά τα λοιπά, νόμιμης πρακτικής και παρ' όλο που οι επιστήμονες θεωρούν ότι είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς τα μικρόβια μπορεί τελικά να νικήσουν τα σωτήρια ανθρώπινα αντιβιοτικά. Από την πλευρά του, το λόμπι της αμερικανικής βιομηχανίας πουλερικών υποστηρίζει ότι υπάρχουν λίγες ενδείξεις ότι τα βακτήρια που έχουν καταστεί ανθεκτικά μολύνουν και τους ανθρώπους.

Ας σημειωθεί ότι οι παραγωγοί πουλερικών στις ΗΠΑ ξεκίνησαν τη χρήση αντιβιοτικών τη δεκαετία του 1940, καθώς οι επιστήμονες είχαν ανακαλύψει ότι η πενικιλίνη, η στρεπτομυκίνη και η χλωροτετρακυκλίνη βοηθούν στον έλεγχο των νόσων στα κοτόπουλα. Με τα φάρμακα προέκυπτε ένα πρόσθετο όφελος: κρατούσαν το πεπτικό σύστημα των πουλερικών υγιές και τα κοτόπουλα αποκτούσαν περισσότερο βάρος χωρίς να τρώνε περισσότερο φαγητό.

Τα αντιβιοτικά ήταν τα θαυματουργά φάρμακα του 20ού αιώνα και η αρχική χρήση τους στον άνθρωπο και τα ζώα ήταν αδιάκριτη, λένε οι ειδικοί. Οι εκτροφείς ζώων έμαθαν ότι τα αντιβιοτικά βοηθούν τα ζώα να μεγαλώνουν γρήγορα και άρχισαν να προσθέτουν τα φάρμακα στις ζωοτροφές και το νερό, χωρίς ιατρική συνταγή ή μετά από κάποια σημάδια εμφάνισης ασθενειών στα ζώα. Ομως, είναι πλέον γνωστό ότι η ευρεία χρήση τους οδηγεί σε ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά, κάτι που σημαίνει ότι κρίσιμα αντιβιοτικά δεν είναι πλέον τόσο αποτελεσματικά στη θεραπεία των λοιμώξεων σε ανθρώπους.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούνται πολύ περισσότερα αντιβιοτικά στα εκτρεφόμενα ζώα από ό,τι σε πολλές άλλες χώρες. Τα ζώα που εκτρέφονται για τρόφιμα στην Αμερική λαμβάνουν περίπου έξι φορές περισσότερα αντιβιοτικά, σε σχέση με τα ζώα στη Νορβηγία και τη Δανία, για παράδειγμα. Οι πιο σαρωτικές αλλαγές στην αμερικανική ομοσπονδιακή πολιτική, που στοχεύει στον περιορισμό των αντιβιοτικών που χρησιμοποιούνται σε ζώα, έγιναν το περασμένο έτος από την FDA. Με βάση αυτές, οι παραγωγοί τροφίμων ζωικής προέλευσης δεν θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιούν τα αντιβιοτικά για να μεγαλώνουν τα ζώα γρηγορότερα.

Και αν οι παραγωγοί θελήσουν να δώσουν φάρμακα σε ένα άρρωστο ζώο, θα πρέπει να λάβουν μια συνταγή από κτηνίατρο.

Αλλά οι υπερασπιστές της υγείας των καταναλωτών ανέφεραν ότι οι νέοι κανόνες άφησαν ένα μεγάλο κενό, καθώς οι παραγωγοί μπορούν απλώς να υποστηρίξουν ότι χρησιμοποιούν τα φάρμακα για να κρατήσουν τα ζώα τους μακριά από ασθένειες και όχι για να μεγαλώνουν γρηγορότερα.

Οι ανθρώπινες εισβολές βαθιά κάτω από το έδαφος της Γης, όπως οι γεωτρήσεις, τα ορυχεία και οι δοκιμές πυρηνικών βομβών, αφήνουν ένα σημάδι πάνω στη γεωλογία του πλανήτη που θα διαρκέσει για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, υποστηρίζουν οι επιστήμονες.

Σε μια νέα έκθεση, που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση «Anthropocene», οι ερευνητές αναφέρουν ότι αλλάζουμε τα πετρώματα της Γης με έναν τρόπο που είναι μοναδικός στην ιστορία των 4,6 δισεκατομμυρίων ετών του πλανήτη. Το φαινόμενο αυτό σταθμίζει εκ νέου τη θεωρία του «Ανθρωπόκαινου», που υποστηρίζει ότι έχουμε αλλάξει τον πλανήτη τόσο δραματικά που, πλέον, έχουμε εισέλθει σε μια νέα, ξεχωριστή φάση στην ιστορία της Γης, σε μια νέα γεωλογική περίοδο με ημερομηνία έναρξης το 1950. Και αυτό, παρά τις επιστημονικές διαφωνίες για το αν η εποχή του Ανθρωπόκαινου πρέπει να αναγνωριστεί επισήμως ως μέρος του γεωλογικού χρόνου.

Μέχρι τώρα, ένα μεγάλο μέρος του επιστημονικού ενδιαφέροντος για τις μεταβολές που διαδραματίζονται στον πλανήτη μας εστιαζόταν στην επιφάνεια της Γης και συγκεκριμένα στην ατμόσφαιρα, τους ωκεανούς και τα οικοσυστήματα. Ομως, σύμφωνα με τον δρα Ιαν Ζάλασιγουετς του Πανεπιστημίου του Λέστερ, που ηγήθηκε της έρευνας, η επιρροή μας κάτω από το έδαφος είναι εξίσου έντονη. «Ο υπόγειος κόσμος δεν είναι αυτό που οι περισσότεροι από εμάς βιώνουν άμεσα», λέει. «Στην πράξη, αυτός βρίσκεται έξω από τα μάτια, έξω από το μυαλό. Ομως, αφήνουμε ένα σημάδι στη γεωλογία που θα διαρκέσει για εκατομμύρια χρόνια, ίσως και περισσότερο. Ο,τι κι αν κάνουμε στο μέλλον, έχουμε ήδη θέσει σε κίνηση μια νέα φάση στην ιστορία του πλανήτη».

Το ανθρώπινο αποτύπωμα στη γεωλογία της Γης χρονολογείται από την Εποχή του Χαλκού και τη Νεολιθική Εποχή, όταν σκάφτηκαν ρηχά ορυχεία για την εξόρυξη μετάλλων και πυριτόλιθου. Με τη Βιομηχανική Επανάσταση γύρω στο 1760, η «δίψα» στον πλανήτη για μέταλλα και άνθρακα αυξήθηκε ραγδαία. Τα ορυχεία έγιναν βαθύτερα και εξαπλώθηκαν και σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το 1863, οικοδομήθηκε το πρώτο υπόγειο δίκτυο μεταφοράς στο Λονδίνο. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν αλλάξει όλη τη δομή των πετρωμάτων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εισήχθησαν τεχνητά, κατασκευασμένα από τον άνθρωπο υλικά, που δεν έχουμε ξαναδεί στα γεωλογικά αρχεία της Γης.

Από τα μέσα του 20ού αιώνα, οι εισβολές μας στα βαθιά πετρώματα είχαν έντονα αυξανόμενο ρυθμό και εξαπλώθηκαν από το έδαφος προς τον πυθμένα της θάλασσας. Βαθιά σπήλαια έχουν σκαφτεί για την αποθήκευση επικίνδυνων αποβλήτων, ενώ κατά τις δοκιμές πυρηνικών βομβών έχουν σπάσει και λιώσει βράχοι μέχρι και 1,5 χιλιόμετρο κάτω από την επιφάνεια.

Γεωτρήσεις μέχρι τον… Αρη

Το συνολικό μήκος όλων των γεωτρήσεων πετρελαίου στον κόσμο εκτιμάται σήμερα σε 50 εκατομμύρια χιλιόμετρα, που είναι περίπου η απόσταση μεταξύ της Γης και του Αρη, ή το συνολικό μήκος του παγκόσμιου οδικού δικτύου. Βαθύτερη γεώτρηση στον κόσμο είναι η Kola Superdeep στη Ρωσία, που εκτείνεται 12 χιλιόμετρα μέσα στον φλοιό της Γης. Συγκριτικά, το μεγαλύτερο βάθος όπου έχει φτάσει κάποιο πλησιέστερο στον άνθρωπο ζώο, με βάση τις υπάρχουσες επιστημονικές γνώσεις, είναι οι 12 μέτρων βαθιές σπηλιές που σκάβουν οι κροκόδειλοι του Νείλου για τη χειμερία νάρκη τους την εποχή της ξηρασίας.

Αλλά και σε ό,τι αφορά τα μεταλλεία χρυσού, συνήθως γίνεται η εξόρυξη στερεών υλικών που αφήνει κενά υπογείως σε μια ποικιλία από γεωμετρικά σχήματα. Οταν τα κενά καταρρέουν, μένει ένα κατακερματισμένο στρώμα αποτελούμενο από θραύσματα πετρωμάτων στη θέση του αρχικού υλικού. Στη συνέχεια, ακολουθεί καθίζηση της επιφάνειας του εδάφους, που μπορεί να φτάσει τα δεκάδες μέτρα, ανάλογα με το πάχος του στερεού στρώματος που εξορύχτηκε.

Οι τεράστιες αλλαγές που έχουμε θέσει σε εξέλιξη στην επιφάνεια της Γης θα επηρεάσουν επίσης τα πετρώματα, εξηγεί ο Ζάλασιγουετς. Αλλά σε αυτή την περίπτωση θα επηρεαστούν από τις καιρικές συνθήκες και τη διάβρωση σε βάθος χρόνου. Ομως, τα ίχνη μας στα βαθιά πετρώματα βρίσκονται πολύ πιο πέρα από την εμβέλεια αυτών των διαδικασιών. «Αν οι γεωλόγοι των μελλοντικών πολιτισμών είναι πολύ τυχεροί, θα ανακαλύψουν ένα ξεχωριστό επιφανειακό στρώμα με πολλά χαρακτηριστικά εγκάρσια, εκτεινόμενα προς τα κάτω για κάποιο αριθμό χιλιομέτρων» λέει ο Ζάλασιγουετς.

Η τροποποίηση της δομής των υπόγειων πετρωμάτων της Γης δεν είναι από μόνη της, συνήθως, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί περιβαλλοντική διαταραχή αν δεν συνοδεύεται από σημαντική επιφανειακή καθίζηση, δεδομένου ότι η τροποποίηση αυτή πραγματοποιείται κάτω από το επίπεδο της επιφάνειας της βιόσφαιρας, μέσα σε «αδρανή» πετρώματα. Ωστόσο, αυτή η μορφή της ανθρωπογενούς τροποποίησης επηρεάζει κατά απρόβλεπτο τρόπο τη γεωλογία της Γης.

Για ακόμη μια φορά, η διάσκεψη κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, στέφθηκε από… αποτυχία, καθώς δεν ελήφθη καμιά σημαντική απόφαση σε διεθνές επίπεδο για τον περιορισμό των ρυπογόνων εκπομπών που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Ετσι, αυτή η νέα μονοήμερη συνάντηση, που θεωρήθηκε «πνευματικό τέκνο» του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Μπαν Κιν Μουν, είναι αμφίβολο αν κατάφερε έστω να θέσει τις βάσεις για συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί τον επόμενο χρόνο με στόχο την επίτευξη μιας νέας παγκόσμιας συνθήκης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ακολουθώντας και αυτή την αρχική πορεία των σχετικών διαπραγματεύσεων, μετά την άρνηση των ΗΠΑ να υιοθετήσουν τη Συνθήκη του Κιότο του 1997, αλλά και τη διακοπή των διαπραγματεύσεων στη συνάντηση των Ηνωμένων Εθνών στην Κοπεγχάγη το 2009.

Η Κίνα, με τις μεγαλύτερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο, είχε μια χαμηλών τόνων παρουσία στη χθεσινή σύνοδο κορυφής, με την απουσία του προέδρου της, Σι Τζινπίνγκ, ενώ διά της… απουσίας τους έλαμψαν ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ο πρωθυπουργός του Καναδά, Στίβεν Χάρπερ, και ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Τόνι Αμποτ. Απουσίες που ήταν κάτι παραπάνω από αισθητές, καθώς η Ινδία και η Ρωσία βρίσκονται στην τρίτη και τέταρτη θέση αντίστοιχα ανάμεσα στους μεγαλύτερους παραγωγούς εκπομπών ρύπων, ενώ ο Καναδάς και η Αυστραλία έχουν από τις υψηλότερες κατά κεφαλήν εκπομπές του κόσμου. Κι αυτά συνέβησαν σε μια χρονική στιγμή που το Πρωτόκολλο του Κιότο, στη δεύτερη περίοδο δέσμευσής του, μοιάζει εύθραυστο, αφού αρκετές από τις χώρες που το υπέγραψαν αρχικά, συμπεριλαμβανομένων της Ιαπωνίας, της Νέας Ζηλανδίας, του Καναδά και της Ρωσίας, έχουν αποσυρθεί.

Κατά τα λοιπά, στις τρεις ταυτόχρονες συνεδρίες που πραγματοποιήθηκαν, οι ηγέτες του κόσμου που παραβρέθηκαν δεν δίστασαν να μοιράσουν υποσχέσεις που αφορούσαν εθνική δράση και φιλόδοξα σχέδια για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, δεσμεύσεις για μείωση των εκπομπών και για τη δωρεά χρημάτων στο Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα, για τον τερματισμό της αποψίλωσης των δασών και για την καταβολή προσπαθειών ώστε να τεθεί μια τιμή στις εκπομπές άνθρακα. Ωστόσο, εκπρόσωποι από τα μικρά νησιωτικά κράτη διαμαρτυρήθηκαν ότι οι χώρες τους θα βρίσκονται κάτω από το νερό σε λίγες μόνο δεκαετίες, ενώ οι Αφρικανοί ηγέτες επισήμαναν τον αυξανόμενο αριθμό των κλιματικών προσφύγων.

Ολα τα βλέμματα ήταν στραμμένα στην Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις χώρες που βρίσκονται στην κορυφή των μεγαλύτερων ρυπαντών με εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, ανακοίνωσε ότι όλες οι μελλοντικές επενδύσεις των ΗΠΑ στη διεθνή ανάπτυξη θα εξετάζουν την ανθεκτικότητα του κλίματος ως έναν σημαντικό παράγοντα. Είπε, επίσης, ότι οι ΗΠΑ θα επιτύχουν τον στόχο τους για μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 17%, κάτω από τα επίπεδα του 2005, μέχρι το έτος 2020.

Ο αντιπρόεδρος της Κίνας, Ζανγκ Γκαολί, δήλωσε ότι από 2020 η Κίνα έχει στόχο να μειώσει τις εκπομπές του διοξειδίου του άνθρακα ανά μονάδα ΑΕΠ κατά 45% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2005 και αποτελεί γεγονός ότι είναι η πρώτη φορά που δηλώνει πρόθυμη να αναλάβει αποφασιστική δράση για να μειώσει τις εκπομπές της.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Βολιβίας, Εβο Μοράλες, εξέφρασε την κοινή απογοήτευση της «Ομάδας των 77» (G77), μιας ομάδας των αναπτυσσόμενων χωρών και της Κίνας: «Οι αναπτυσσόμενες χώρες συνεχίζουν να υποφέρουν περισσότερο από τις δυσμενείς επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής… ακόμα κι αν είναι ιστορικά λιγότερο υπεύθυνες», είπε.

Ενα από τα πιο συγκεκριμένα πράγματα που τα κράτη μπορούν να κάνουν για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής είναι να ενισχύσουν το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα, έναν μηχανισμό που έχει σχεδιαστεί για να μεταφέρει χρήματα από τις αναπτυγμένες προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, για τη λήψη μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής, ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ υποσχέθηκε τη συνεισφορά ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων στο Ταμείο τα προσεχή έτη. Αρκετές άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Νορβηγίας και της Ελβετίας, υποσχέθηκαν επίσης να συμβάλουν μικρότερα ποσά, ενώ η Γερμανία είχε υποσχεθεί ένα δισεκατομμύριο δολάρια πριν από αρκετούς μήνες. Παρ’ όλα αυτά, οι προσπάθειες αυτές δεν κλείνουν το χάσμα σε ό,τι αφορά τα μέτρα που λαμβάνονται για την προσαρμοστικότητα στην κλιματική αλλαγή μεταξύ πλούσιων και φτωχών κρατών.

Κατά τα λοιπά, η Ευρώπη ήταν η μόνη περιοχή στον κόσμο που σημείωσε πτώση των εκπομπών το 2013, εκπέμποντας 11% λιγότερους ρύπους στην ατμόσφαιρα από ό,τι την προηγούμενη χρονιά, αντισταθμίζοντας έτσι τις αυξήσεις σε άλλες περιοχές. Ωστόσο, η μείωση των εκπομπών της Ευρώπης δεν θα πρέπει να προκαλεί «χαρά», δεδομένου ότι οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική ύφεση.

Οπότε, οι προβλέψεις για το μέλλον κάθε άλλο παρά ευοίωνες παραμένουν, καθώς μιλούν για αύξηση 2,5% στις εκπομπές το 2014, λίγο πιο πάνω από το περσινό 2,3%, ενώ οι σταθερές ετήσιες αυξήσεις είναι πιθανό να οδηγήσουν σε αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 3,2 έως 5,4 βαθμούς Κελσίου μέχρι το 2100, δηλαδή σημαντικά υψηλότερη από το όριο των 2 βαθμών, όταν, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, όπως η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), η υπερθέρμανση θα προκαλούσε την πιο επικίνδυνη ζημιά στον πλανήτη.