Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

Στο απέναντι τραπέζι δυο νέοι άνθρωποι συζητούν. Λίγο μετά, το κορίτσι κλαίει. Καταλαβαίνω από τα συμφραζόμενα και από τον έντονο τόνο στη φωνή τους ότι αποφάσισαν να δώσουν τέλος στη σχέση τους. Και οι δύο, άσχετα με την αιτία ή με το ποιος αποφασίζει, δείχνουν πανικοβλημένοι. «Και μετά τι θα γίνει;», μοιάζουν να αναρωτιούνται ο καθένας για τον εαυτό του.

Μια γνωστή μου δυσκολεύεται να βάλει ένα τέλος στις σπουδές της. Τα τελευταία 25 χρόνια σπουδάζει κάτι, με τον ίδιο έντονο ρυθμό και τις ίδιες μεγάλες απαιτήσεις από τον εαυτό της. Αναρωτιέμαι γιατί δεν μπορεί να βάλει ένα τέλος σ' αυτήν την περίοδο της ζωής της, όπου η μαθητεία θα αντικατασταθεί από την ενεργό δράση. Το τέλος είναι μάλλον αυτό που τη δυσκολεύει. Και κυρίως το μετά.

Ενας επίδοξος συγγραφέας τελειώνει μέσα του το κάθε του βιβλίο πριν καν το αρχίσει. Δεν προλαβαίνουν να στηθούν οι λέξεις στο χαρτί και εκείνος έχει εγκαταλείψει την ιδέα από φόβο μήπως αναγκαστεί να το γράψει. Γιατί εάν το γράψει, θα πρέπει να το ολοκληρώσει. Να το τελειώσει μέσα του και να πάει παρακάτω. Και αυτό απ' ό,τι φαίνεται δεν είναι και τόσο εύκολο για την ψυχοσύνθεσή του. Δεν είναι και τόσο εύκολο για τις αντοχές του.

Ζούμε καθημερινά μικρές και μεγάλες στιγμές θανάτου. Σημαντικές και ασήμαντες. Το τέλος σηματοδοτείται από τον σκοπό. Νοηματοδοτεί την ίδια τη ζωή. Τι θα κάναμε σ' αυτήν τη ζωή εάν δεν υπήρχε το τέλος; Πώς θα τη ζούσαμε; Και πόση σημασία θα δίναμε στη διαδρομή, εάν στο πίσω μέρος του μυαλού μας γνωρίζαμε ότι έχουμε άπειρες ευκαιρίες να την επαναλάβουμε εις το διηνεκές.

Κάθε φορά που αναλαμβάνουμε κάτι, ξεκινά και ένα μαγικό ταξίδι. Η αρχή δεν είναι πάντα ευχάριστη, παρ' όλο που είναι εξιδανικευμένη όταν την κοιτάμε εκ των υστέρων. Το ανεξήγητο όμως είναι ότι και το τέλος ξέρουμε. Και τον τρόπο, καμιά φορά. Και ενώ στο μυαλό μας όλα φαντάζουν αιώνια, από την άλλη με τον έναν ή τον άλλο τρόπο επιδιώκουμε κάτι να τελειώσει, για να ξαναρχίσει κάτι άλλο. Μια σχέση, μια φιλία, ένα ταξίδι, ένα σεμινάριο, μια ερωτική πράξη, τούτη εδώ η στήλη, όλα ξεκίνησαν από μια αστραπιαία επιθυμία. Και στην κήρυξη της έναρξης από δίπλα σιγοπαίζεται και το εμβατήριο της λήξης. Η αμφιθυμία άλλωστε είναι η καλύτερη σύντροφος του ανθρώπου, συνειδητή και ασυνείδητη. Δυσκολευόμαστε να μπούμε στον χορό, δυσκολευόμαστε να τον αποχωριστούμε, αν και κατά βάθος όσο το τέλος δεν είναι οριστικό, πάντα ελπίζουμε για έναν καλύτερο ρυθμό.

Οταν ήμουν μικρή βίωνα κάθε είδους τέλος σαν έναν βίαιο αποχωρισμό. Σαν ένα ψυχικό ξερίζωμα. Τότε οι μικροί αποχωρισμοί της ηλικίας ισοδυναμούσαν με αφανισμό. Τα συναισθήματα ήταν πιο έντονα από τα πραγματικά μεγέθη.

Περνώντας τα χρόνια, όπως κάθε ενήλικος που εκτίθεται, δεν αποχωρίστηκα μόνο καλές φίλες επειδή πήγαν σε άλλο σχολείο, ούτε το μεγαλύτερο πένθος προέκυπτε από μερικές ξέγνοιαστες καλοκαιρινές διακοπές που τέλειωσαν. Το τέλος ήρθε πολλές φορές βίαια, σκληρά και βασανιστικά. Εφυγαν άνθρωποι, τέλειωσαν εποχές, σχέσεις, δουλειές. Κάποιες τέλειωσαν και με δική μου συναίνεση. Ή με δική μου επιθυμία. Ο πόνος σε πολλές περιπτώσεις ήταν αβάσταχτος, αλλά ποτέ δεν πίστεψα ούτε για μια στιγμή ότι όλα χάνονται, όπως τότε. Και τώρα, με την αφορμή της λήξης μιας από τις καλύτερες συνεργασίες που είχα ποτέ με την «Εφημερίδα των Συντακτών», αναλογίζομαι πόσα πολλά αποκόμισα από ένα μοναχικό ταξίδι με λέξεις που ξεκίνησε στην οθόνη του υπολογιστή μου. Πόσο συγκλονιστικά έπαψε από πολύ νωρίς να είναι μοναχικό και πώς οι λέξεις γέννησαν και άλλες λέξεις και αυτές με τη σειρά τους συναισθήματα. Και πολύ γρήγορα κέρδισα ανθρώπους και φίλους, όχι αναγνώστες. Σκέφτομαι ότι ίσως ο πιο γόνιμος τρόπος να ζεις είναι να αποδέχεσαι το τέλος, όποιο και εάν είναι αυτό. Οχι ως κάτι αναγκαστικό ή ψυχοφθόρο, αλλά ως μία εξίσου σημαντική παράμετρο με την αρχή. Το ότι θα συμβεί στο ενδιάμεσο απλά λέγεται ζωή. Και όσο η ζωή κυλά, κανείς δεν χάνεται.

 *marialenas77@gmail.com

* Ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια

Η κρίση έχει στείλει πολλά επαγγέλματα στην αφάνεια. Επαγγέλματα που δεν αποτιμώνται σωστά στην εσωτερική αξιολόγηση μιας κοινωνίας που συνεχίζει να οδεύει με το φαίνεσθαι. Αυτό δεν σχετίζεται μόνο με την πραγματική κρίση αλλά και με τις εσωτερικές δυνατότητες και αντοχές αυτού που κάθε φορά πλήττεται. Για παράδειγμα, δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτήν τη χώρα κάθε φορά που το υλικό, το οικονομικό μειώνεται, η προσοχή της μεγάλης πλειονότητας στρέφεται στην πρακτική πλευρά της ζωής. «Τι να την κάνουμε την τέχνη, εδώ δεν έχουμε να φάμε», λέει ένας γνωστός που δεν φημίζεται για τη φτώχεια του. «Πού να πάμε τώρα για ψυχοθεραπεία, αυτό κι αν είναι πολυτέλεια», λένε οι πολλοί. Ή το χειρότερο «στα σχολεία περιμένουν οι άνθρωποι να μάθουν γράμματα τα παιδιά τους;»…

Αλλά και τα νομοσχέδια, οι κρατικές αποφάσεις, οι πολιτικοί μέσα στην κρίση αποδεικνύουν ολοένα και περισσότερο την κοντόφθαλμη στροφή τους στα πρακτικά, υλικά, καθημερινά, με αποτέλεσμα η δημόσια παιδεία να μη λειτουργεί έτσι όπως θα έπρεπε, η τέχνη να είναι μια λέξη άγνωστη και η ανθρώπινη υπέρβαση της κρίσης να φαίνεται σαν να απευθύνεται σε εξωγήινους. Γιατί και τα επαγγέλματα άνθρωποι τα κάνουν, και αυτοί κάνουν τη διαφορά.

Πολλές φορές οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα στη ζωή τους, είτε έρχονται για θεραπεία είτε όχι, παλεύουν να αλλάξουν το έξω του προβλήματος. «Αν φύγει ο προϊστάμενος, θα το ξεπεράσω το πρόβλημα», «φταίει που πήγαμε σε αυτό το σπίτι», «θα χωρίσω και θα είμαι ευτυχισμένη», «φταίει το σκυλί που μου κάνει τα νεύρα κρόσσια», κάθε φορά η φαντασίωση ότι θα αλλάξουμε το εξωτερικό μας πρόβλημα και θα λυθεί το εσωτερικό μας είναι η μεγάλη ψευδαίσθηση της εποχής μας. Αυτό δυσκόλεψε και η κρίση. Την έλλειψη δυνατότητας να αντικαθιστούμε τα πράγματα. Να παίρνουμε καινούργιο αμάξι, να αλλάζουμε δουλειές, να αλλάζουμε συντρόφους, να παίρνουμε συνεχώς καινούργια ρούχα, να αλλάζουμε τόπους, να ταξιδεύουμε, να κάνουμε οτιδήποτε είναι δυνατόν για να μεταφερόμαστε έξω από εμάς, μακριά από εμάς και να έχουμε τη λιγότερη δυνατή επαφή με εμάς.

Αλλά τα σπουδαία επαγγέλματα καμιά φορά είναι τα αφανή. Τα ήσυχα. Τα βαριά. Τα «βρόμικα», με την έννοια της δυσκολίας. Οι εργάτες είναι αυτοί που συντηρούν τον κόσμο. Οι σκουπιδιάρηδες είναι αυτοί που κάνουν τη «βρόμικη» δουλειά να καθαρίζουν όλους εμάς, οι τσαγκάρηδες και οι κάθε λογής επιδιορθωτές επιδιορθώνουν έναν κόσμο ελαττωματικό, οι διορθωτές κρατούν ζωντανό ένα κείμενο, οι μεταφραστές μάς μεταφέρουν την αλλότρια γνώση, οι φωτιστές στον κινηματογράφο κάνουν την εικόνα να αποδίδεται στο πανί σε στενή συνάρτηση με την ψυχή της ταινίας. Τα πιο κακοπληρωμένα επαγγέλματα είναι αυτά που έχει ανάγκη μια κοινωνία. Και όχι τα χλιδάτα, τα επώνυμα, τα επιφανειακά. Αλλωστε πήξαμε από δαύτα.

Ετσι και η εσωτερική μας, ψυχική κοινωνία δεν χρειάζεται άλλους κράχτες για να λειτουργήσει. Δεν έχει ανάγκη από τον νομικό, τον τραπεζίτη, τον χρηματιστή, τον πολιτικό, ιδίως έτσι όπως έχει καταντήσει σήμερα ο πολιτικός. Σήμερα για να λειτουργήσει ένας άνθρωπος χρειάζεται μια σειρά από ανθρώπους-εργάτες όπως θα έπρεπε να είναι η μάνα και ο πατέρας, και καλούς φωτιστές, τσαγκάρηδες για την πορεία της ζωής.

Γιατί μόνον ένας καλός δάσκαλος, φωτιστής και φωτισμένος μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στο απόγειο της δικής του δυνατότητας, όποια και εάν είναι αυτή για τον καθένα από εμάς. Μόνον ένας καλός σύντροφος-τσαγκάρης επιδιορθώνει τη σόλα της σχέσης που τρύπησε αλλά δεν χρειάζεται να πεταχτεί.

Και κυρίως μόνον ένας καλός εξομολόγος, σε μια ιδανική θρησκεία, και ένας καλός ψυχοθεραπευτής, που σέβεται και υποκλίνεται στο βάρος της ευθύνης που έχει αναλάβει, μπορεί να γίνει ο καλύτερος σκουπιδιάρης. Γιατί όλοι μας χρειαζόμαστε κάποιον να κρατήσει τα περιττά μας και όσα θεωρούμε «βρόμικα», και να μας απαλλάξει από το βάρος τους.

Οι λύσεις υπάρχουν. Και αυτή η κοινωνία θα μπορούσε πιο ήρεμα να βγει από την κρίση. Και για αυτή τη μετάβαση δεν χρειάζεται τρόικα, ούτε δανειστές. Ούτε καν χρήματα. Γιατί η παράσταση παίζεται έτσι και αλλιώς. Αυτό που θα τη μετατρέψει σε κάθαρση είναι το φως. Οχι εάν υπάρχει. Αλλά κυρίως πού το στρέφουμε.

 *marialenas77@gmail.com

*Ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια

Ο Κιμ Γιονγκ Ουν, μιας και ομιλούμε περί κομμώσεων, διαθέτει έξοχη κουπ. Δεν ξέρω αν την κονόμησε κατά την περίοδο των σπουδών του εις τας Ευρώπας, αποτελεί πάντως χάρμα οφθαλμών η κεφαλή του νεαρού ηγέτη της Βορείου Κορέας αποψιλωμένη από τους κροτάφους έως τον σβέρκο με δύο πλοκάμους, κοινώς φράντζες, να ταλαντεύονται στο μέτωπο ενίοτε δεξιά, κάποτε αριστερά και αμφοτέρωθεν άλλοτε. Γράφουν τρομερές ιστορίες για αυτόν τα δυτικά Μέσα. Οτι έριξε τον θείο και μέντορά του στα πεινασμένα σκυλιά ή ότι εκτέλεσε την ηθοποιό πρώην ερωμένη μαζί με ολόκληρο τον θίασό της. Δεν τα πιστεύω διότι μου φαίνεται ολίγον μπουχέσας.

Υποπτεύομαι πως δεν είναι διόλου αφελής κι ας μοστράρει αφέλειες. Πρόκειται δε περί λαοφιλέστατου πολιτικού. Στις εκλογές επιβραβεύτηκε με το 100%. Αυτό είναι ποσοστό. Οχι το 96,7% της Κριμαίας. Διαβάζω ότι υποχρεώνει όλους τους μαθητές της χώρας να φέρουν κόμμωση σαν τη δική του. Δεν πά' να κουρεύονται, σκέφτηκε. Μέγα λάθος κυρ Κιμ μου. Με ακάλυπτα τ' αυτιά, απ' το 'να θα μπαίνουν κι απ' τ' άλλο θα βγαίνουν τα γράμματα.

Πάντως στο λίκνο της δημοκρατίας, την Ελλάδα, εντοπίζεται εξαιρετική ανομοιομορφία στα χτενίσματα. Ανθισμένη νεραντζιά εμφανίστηκε ο Αρούλης, κλαδεμένη με πριόνι ο Νικήτας και Ρώσος αγιορείτης μοναχός η Δούρου. Κοίτη ξεροπόταμου ο Θεοδωράκης· το τελείως αντίθετο απ' τον Κορεάτη. Ο Σαμαράς σκοπεύει να αφήσει τέσσερις τούφες, α λα Αρζεντίνα. Ελικόπτερο ελληνιστί. Βολεύει στις ξαφνικές αποδράσεις. Τα καρεκλοπόδαρα περιορίζονται σήμερα στα δυτικά και τα βόρεια.

Μετέωρος meteoros@efsyn.gr

Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

Ακούω τα τελευταία βράδια τη συντήρηση του ψυγείου μου να αγκομαχά. Την αισθάνομαι σαν ζώο που ψυχορραγεί. Σαν να βρίσκεται πεσμένο με αίματα κάτω και το μόνο που έμεινε από τον παλιό, καλό εαυτό του είναι αυτοί οι υπόκωφοι, έντονοι βρυχηθμοί, σημάδι μιας ζωής που παρατείνεται χωρίς συντήρηση.

Κοιτώ τα πιο εύθραυστα τρόφιμα να απειλούνται. Το γάλα, το βούτυρο, τα αβγά. Ενας χυμός και μια φρέσκια σάλτσα κινδυνεύουν να δουν το καλάθι των απορριμμάτων. Περιμένοντας τον τεχνικό, σκέφτομαι ότι η συντήρηση θα έπρεπε να βρίσκεται κοντά στην πρωτοπορία, στο φρέσκο, στο ωφέλιμο μιας κοινωνίας.

Στο λόμπι του «Χίλτον» περιμένω μια φίλη μου. Δίπλα μου κάθεται μια ψηλή, επιβλητική γυναίκα, με μαύρα ρούχα και έντονο πρόσωπο. Η μύτη της αναδεικνύει το βάθος της διαδρομής, έχει στηθεί σαν οροσειρά ανάμεσα σε δύο ολοζώντανα, βαθιά αισθαντικά μάτια. Είναι μια φιγούρα παλιάς γυναίκας, σαν να έχει ξεπηδήσει από ασπρόμαυρες φωτογραφίες των Βαλκανίων των προηγούμενων αιώνων. Είναι εξωτερικά συντηρητική. Σε λίγο συνειδητοποιώ ότι τόση ώρα κάθομαι δίπλα στη Μαρίνα Αμπράμοβιτς. Οι σκέψεις μου γίνονται εσωτερικοί βρυχηθμοί. Η συντήρησή της είναι μια ανάγκη να κρατήσει ό,τι πιο φρέσκο και αληθινό μέσα της.

Η δημόσια ζωή κινείται συνεχώς ανάμεσα στους όρους «νέο» και «παλιό». Κάποιοι δημοσιογράφοι της πεντάρας παίζουν τον έναν ή τον άλλο ρόλο. Από τη μια η συντήρηση, από την άλλη ο προοδευτισμός. Το ένα αντίθετα στο άλλο. Απέναντι, εχθροί ορκισμένοι. Νιώθω ένα ψύχος. Σαν αυτό που έμεινε ανεπηρέαστο στις λειτουργίες του ψυγείου μου. Εκεί ό,τι μπήκε διατηρήθηκε. Κρατήθηκε. Φυσικά δεν ξέρουμε τι επέζησε, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Οι νέοι άνθρωποι θα έπρεπε να είναι «φρέσκοι». Σύγχρονοι άνθρωποι, σπουδασμένοι, καλλιεργημένοι. Μεταφέρουν εμπειρίες από τα εξωτερικά και από το εναλλακτικό στιλ ζωής τους. Σε πρώτη εντύπωση είναι πολύ δύσκολο να δεις πίσω από τη σκηνοθεσία του εαυτού μας. Ο τρέντι, ο νέος, ο επαναστατημένος, ο εναλλακτικός, αυτός που βρίσκεται σε κάποιο από τα μη συντηρητικά μονοπάτια θεωρεί τον εαυτό του «κάτι άλλο» γι' αυτή τη μικροχώρα. Οι αποκαλύψεις θυμίζουν ζώο που ξεψυχά. Πολλοί από αυτούς μεταφέρουν ένα βαθύ συντηρητικό βίωμα, έναν αμετακίνητο ψυχισμό, ένα βλέμμα που παγώνει όποιον φυλακίσει στο διάβα του. Ο συντηρητισμός γίνεται η απειλή τους. Τα βάζουν με αυτόν στο έξω τους, και όχι στο μέσα τους.

«Δεν γίνεται αυτός να είναι τόσο καλός», ακούγεται κάποιος, «έχει από πίσω του μια στρατιά στήριξης», συνεχίζει. «Αυτός πρέπει να είναι μισότρελος, για δέσιμο, για να μην ενδιαφέρεται για τη θέση που του προσφέρουν ή για τα χρήματα», λέει κάποιος άλλος.

«Οι ομοφυλόφιλοι είναι άρρωστοι, δεν μπορούν να κάνουν μια σχέση», λέει ένας άλλος που θεωρεί με βεβαιότητα ότι έχει σώας τας φρένας. «Είναι πολύ όμορφη για να είναι κάτι άλλο», συμπληρώνει κάποιος που αναζητά να τοποθετήσει κάτι που τον ξεπερνά.

Ζούμε σε μια ασφυκτική χώρα. Τόσο μικρή ώστε αναζητούμε συνεχώς εσωτερικές διαπλατύνσεις. Ψυχικά ανοίγματα. Το βλέμμα του άλλου πέφτει συνεχώς πάνω μας και οριοθετεί την ταυτότητά μας. Είναι αδύνατον να ξεφύγουμε από το βλέμμα του σε έναν τόσο στενό ορίζοντα. Από τη μια, κάποιος θεωρεί τον εαυτό του προοδευτικό, φρέσκο, παίρνει το δισάκι του στον ώμο και λέει «πάμε να τα αλλάξουμε όλα». Φοράει σπορ ρούχα, κουβαλά σαν έφηβος την τσάντα του και γίνεται «cool».

Ο άλλος θεωρεί ότι πρέπει να στηρίξει τις συντηρητικές αρχές μιας κοινωνίας, κάνοντας κατάχρηση ενός βήματος που δεν του ανήκει. Υποστηρίζει τάχα μου την οικογένεια, την πατρίδα, ίσως και τη θρησκεία, στέλνοντας στον πάγο τα ζωντανά κομμάτια αυτής της κοινωνίας. Η δική του συντήρηση είναι δολοφονική.

Κάτω από το προσωπείο των ανθρώπων, από την αισθητική επιλογή τους, από το εάν θα κυκλοφορούν ως πανκιά ή ως παππούδες, οι άνθρωποι είμαστε κάθε φορά τόσο συντηρητικοί και τόσο προοδευτικοί όσο αντέχει το ψυχικό εύρος μας. Ο συντηρητισμός και ο προοδευτισμός δεν είναι κυρίως πολιτικές, κοινωνικές έννοιες. Είναι ψυχικές. Είναι η τοποθέτησή μας απέναντι στον φόβο. Στον φόβο της αλλοτρίωσης, στον φόβο του καλύτερου, στον φόβο του δικού μας αφανισμού, στον φόβο της διάψευσης της παντοδυναμίας μας. Επιφανειακές πρακτικές μπορεί να μας βάζουν στη μία ή στην άλλη κατεύθυνση, αυτό που κάνει όμως τη ζωή μας να αναπνέει είναι πάντα η βαθύτερη επιλογή όσον αφορά το τι θα επιτρέψουμε να υπάρξει εκεί έξω, ακόμα και εάν αποδειχτεί καλύτερο από εμάς.

Ο τεχνικός παλεύει από ώρα με τον πάγο που έχει πιάσει η συντήρηση του ψυγείου μου. Αυτό, μου λέει, είναι το πρόβλημα. Θυμάμαι τη Μαρίνα Αμπράμοβιτς και σκέφτομαι πόσο συντηρητική είναι εξωτερικά. Και πόσο αυτό δεν καθορίζει τη σχέση της με το καινούργιο. Ισως αυτό είναι το πιο συντηρητικό της χώρας μας. Η τοποθέτηση του άλλου ανάλογα με το φαίνεσθαι.

 *marialenas77@gmail.com

* Ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια

Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

Πριν από μερικές ημέρες πέθανε η αγαπημένη θεία της φίλης μου. Ως μοναδική κληρονόμος, η φίλη μου εδώ και μερικές εβδομάδες περνάει χρόνο μέσα στο σπίτι της μοναχικής της θείας, προσπαθώντας να βάλει τάξη στο… χάος. «Πάντα αναρωτιέμαι γιατί οι μοναχικοί άνθρωποι έχουν τόσα πράγματα στο σπίτι τους…», της λέω. Το σπίτι είναι γεμάτο από παρελθόν. Φωτογραφίες, έπιπλα, μικρά και μεγάλα διακοσμητικά, πίνακες, καθρέφτες, ρούχα, κοσμήματα, γυαλικά, κουβέρτες, παπλώματα, ένας ολόκληρος παράδεισος από σκόνη.

Θυμήθηκα τη γιαγιά μου όταν πέθανε και μπήκαμε στον χώρο της. Αν και μικρή, βλέποντας το άδειο κρεβάτι, είχα ζωντανή την αίσθηση της παρουσίας της στο ξέστρωτο σεντόνι. Είναι περίεργο το συναίσθημα του ζωντανού απέναντι σε αυτό που μόλις χάθηκε. Οταν ζεις, αισθάνεσαι τη συνέχεια σαν μια προκαθορισμένη κανονικότητα και την αναβολή ή την παύση σαν κάτι που είναι αναμενόμενο να ξανασυνεχίσει από το σημείο που το αφήσαμε. Αφήνουμε τον καφέ μας χωρίς να τον έχουμε πιει και είμαστε σίγουροι ότι θα γυρίσουμε να τον πιούμε. Αφήνουμε το βιβλίο ανοιχτό στη σελίδα 48 και θα το πιάσουμε το βράδυ από εκεί που το αφήσαμε. Αφήνουμε το μικρό φωτάκι στο διάδρομο και θα το κλείσουμε όταν γυρίσουμε. Πόσα μικρά και μεγάλα μαρτυρούν μέσα στο σπίτι μας ότι είμαστε ζωντανοί. Και την ίδια στιγμή, αυτή η εσωτερική φωνή μας καλεί να συμβιβαστούμε. «Αυτό το κρεβάτι δεν θα ξαναστρωθεί από την ίδια. Πέθανε».

Γιατί άραγε οι άνθρωποι μαζεύουμε πράγματα. Τόσα πράγματα ενώ είμαστε τόσο περαστικοί; Η φίλη μου μαζεύει και ξαναμαζεύει ρούχα της θείας. «Τα φορούσε;» τη ρωτώ. Με κοιτά χωρίς απάντηση. Οι περισσότεροι από εμάς μαζεύουμε πολλαπλάσια σε σχέση με τις ανάγκες μας. Κρατούμε πράγματα που μπορεί να μην χρησιμοποιούμε καν και μάλλον άλλος είναι ο λόγος που τα φυλάμε, μη χρηστικός.

Οσο πιο μόνος ένας άνθρωπος τόσο μεγαλύτερη ανάγκη έχει τα αντικείμενά του. Τις συνήθειές του. Το τελετουργικό του. Ηξερα κάποτε μια κυρία, αριστοκρατικής καταγωγής, η οποία συντηρούσε μια μεγάλη συλλογή από περούκες, για παν ενδεχόμενο. Για μια στιγμή που θα την προσκαλούσαν κάπου. Τις έδινε στην κομμώτριά της, τις χτένιζε, αλλά πια σπάνια έβγαινε έξω.

Ενας άλλος κύριος κάθεται αγκαλιά με τους δίσκους του. Δεν τους ακούει, δεν έχει πια εν ενεργεία πικάπ. Αλλά τους μετρά, τους κοιτά, αφηγείται ιστορίες γι' αυτούς. Γι' αυτόν είναι η δική του ζωή.

Ολοι μας μέσα μας κρύβουμε έναν μοναχικό άνθρωπο. Εναν άνθρωπο με ένα εσωτερικό τελετουργικό, που σπάνια –ακόμα και στους πιο δικούς μας ανθρώπους– αποκαλύπτουμε. Μας κρατά σε επαφή με αυτό που είναι η μοίρα μας. Η σχέση μας με τον εαυτό μας σαν αντικείμενο. Κοιτάμε τον χρόνο σε σχέση με το πώς φαντασιωνόμαστε τη ζωή. Πόσο αυτή θα διαρκέσει. Και ακόμα και οι πιο μοναχικοί άνθρωποι, ακόμα και οι πιο άρρωστοι άνθρωποι μέσα τους πιστεύουν ότι η ζωή θα συνεχίσει για πάντα να υφίσταται, να ρέει. Και ίσως εάν μαζέψουμε πιο πολλά αντικείμενα, αυτά να μας κρατήσουν στη ζωή, με έναν παράδοξο, μαγικό τρόπο.

Η ζωή μας όμως έχει λογιών λογιών αντικείμενα. Και στη μεγαλύτερη μοναξιά μας ζούμε με αυτά. Δεν είναι μόνον το δαχτυλίδι του γάμου που δεν κράτησε, ή το περιδέραιο ενός λευκού, ψηλού λαιμού του παλιού εαυτού μας, είναι και τα εσωτερικά μας αντικείμενα. Είναι οι μορφές, οι ψυχές, τα σύμβολα, οι αισθήσεις των ανθρώπων που πέρασαν από τη ζωή μας, μας σημάδεψαν, μας καθόρισαν και πλέον δεν ζουν ανάμεσά μας. Είναι η μάνα μας. Του μέσα μας. Οχι του έξω και της πραγματικότητας. Είναι η φιγούρα του πρώτου άνδρα που υπήρξε ο πατέρας όπως τον ονειρευτήκαμε, λίγο πριν κλείσουμε τα βλέφαρά μας στο παιδικό μας κρεβάτι. Είναι εκείνο το αγόρι που κοιτάξαμε στη βρύση ένα ανοιξιάτικο μεσημέρι, νομίζοντας μέχρι τότε ότι θα ξεφύγουμε από τον έρωτα. Είμαστε εμείς σε σχέση με όλα αυτά που κουβαλούμε μέσα μας. Το σπίτι μας είναι το οικοδόμημα της ψυχής μας και αυτό είναι γεμάτο αντικείμενα. Ανθρώπινα αντικείμενα. Αυτά ανταλλάσσονται κάθε τόσο με τα άλλα, της εξωτερικής πραγματικότητας, αντικαθιστώντας τα κάθε φορά που η ανθρώπινη απουσία είναι πιο ηχηρή. Και ξεγελάμε τον χρόνο. Και ξεγελιόμαστε.

Η φίλη μου κοιτά στον καθρέφτη ένα κόσμημα της θείας της. Κοιτά τον δικό της εαυτό. Αλλά και τη θεία της μέσα από το κόσμημα. Και ξάφνου οι φωτογραφίες όλης της οικογένειας στην τραπεζαρία αποκτούν ύλη. Τα πρόσωπα φωτίζονται, τα σώματα σηκώνονται να ξεμουδιάσουν από την ακινησία χρόνων. Τα αντικείμενα αποκτούν ζωή. Και η ζωή αντικείμενα…

marialenas77@gmail.com

* Ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια

Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

Σε ένα παιδικό πάρτι, ένα αγόρι προτείνει στον φίλο του να παίξουν όλοι μαζί «Θάρρος ή Αλήθεια». Εντυπωσιάστηκα. Νόμιζα ότι αυτό το παιχνίδι, όπως και η «μπουκάλα», ανήκει στο παρελθόν. Των δικών μου παιδικών και εφηβικών πάρτι.

Πάντα παίζουμε ένα παιχνίδι με απώτερους σκοπούς. Συνειδητούς ή ασυνείδητους. Παίζουμε για να περάσει η ώρα. Για να ψυχαγωγηθούμε. Για να αποδείξουμε πόσο καλοί παίκτες είμαστε. Για να κερδίσουμε το ομορφότερο κορίτσι της τάξης. Για να γελάσουμε. Για να αποσπάσουμε εκείνο το αθώο πρώτο φιλί στο στόμα, αφού δεν μπορούμε να το ζητήσουμε ευθέως. Και μετά αφού περνούν τα χρόνια, παίζουμε, συνθηκολογούμε μέσα μας, κατασκευάζουμε την πραγματικότητα, επιλέγουμε επάγγελμα και υποδυόμαστε ρόλους για να αντέξουμε την ύπαρξή μας. Να ξορκίσουμε τον θάνατο. Να δείξουμε την ανωτερότητά μας. Να καλύψουμε την περιέργειά μας. Να πάρουμε αγάπη. Κυρίως. Και ίσως να δώσουμε και λίγη. Να ερωτευτούμε και όταν τελειώσει να μπορούμε να ξαναερωτευτούμε. Και το παιχνίδι να ξαναρχίζει σαν να μην υπήρξε χθες και σαν να μην υπάρχει αύριο.

Τι γίνεται, όμως, με το θάρρος; Πόσο εύκολο είναι για έναν άνθρωπο να παίξει στη ζωή του επιλέγοντας το θάρρος και την αλήθεια; Και εάν η αλήθεια είναι σαν το ανέκδοτο με τον ελέφαντα, που ανάλογα τι πιάνεις –προβοσκίδα, πόδι κ.λπ.– αυτό νομίζεις ότι είναι ο ελέφαντας, με το θάρρος τι γίνεται;

«Είμαστε δύο μήνες χωρισμένοι και δεν τολμώ να του πω ότι θέλω να ξαναγυρίσει στο σπίτι μας. Μου λείπει αυτό το θάρρος», λέει μια γυναίκα στον καθρέφτη της. Η ίδια συνεχίζει, «να γυρίσει εκείνος. Γιατί δεν γυρίζει; Να του κάνουμε και τη χάρη να πέσουμε στα πόδια του;», γυρνά ξαφνικά αγριεμένη στη φίλη της που την κοιτά πίσω από τον καθρέφτη όπου δοκίμαζε ένα ζευγάρι καινούργιες μπότες.

Ενας πατέρας χρεοκοπεί. Ο γιος του προσπαθεί να καταλάβει γιατί του συνέβη αυτό το κακό, που επηρεάζει όλη την οικογένεια, αλλά και το μέλλον του νεαρού. Ο πατέρας κινδυνεύει με φυλάκιση. Χρωστά στο Δημόσιο. Στο σπίτι όλη την ημέρα βρίζει την κυβέρνηση, την κρίση, τους δανειστές, την Ευρώπη, την τρόικα. Ολοι φταίνε για το κατάντημά του. Το παιδί είναι θυμωμένο και θέλει να ξεπληρώσει για τον πατέρα του. Το θάρρος του έχει γίνει θράσος. Ενώ ξεκίνησε σαν θαρραλέος επιχειρηματίας, ο εαυτός του και οι κακές αποφάσεις του τον μετατρέπουν σε θρασύ και δειλό.

Ενα κορίτσι επιθυμεί να πει την αλήθεια στη δασκάλα ότι αντέγραψε στο διαγώνισμα. Η μητέρα της είναι ανένδοτη. «Θα πας εσύ να βγάλεις το φίδι από την τρύπα;» της λέει.

Το παιχνίδι που παίζαμε ως παιδιά εμπεριείχε δύο έννοιες αλληλένδετες μεταξύ τους. Οταν κάποιος νιώθει κάτι ως αληθές, μπορεί να χρειαστεί να βρει το θάρρος για να το ομολογήσει ενώπιον της ομάδας του παιχνιδιού. Και το ρίσκο σχετιζόταν με τη διάσταση, από τη μια, της εσωτερικής ικανότητας να ξέρεις να αναγνωρίζεις τι είναι αλήθεια για σένα, τουλάχιστον, και από την άλλη, με τη δράση, την εκδραμάτιση του θάρρους, ή με την τόλμη να μπορείς να κάνεις την «υπέρβαση».

Στα παιχνίδια που παίζουν οι ενήλικες, το παιχνίδι έχει μετονομαστεί σε «θάρρος ή θράσος;», με το δεύτερο να κερδίζει στα σημεία όσο πιο «ενήλικος» νιώθεις. Αναβιώνοντας όλα τα δύσκολα, στερημένα και αδηφάγα παιδικά κομμάτια, ο ενήλικος σε παλινδρόμηση αδυνατεί να κάνει την υπέρβαση. Αδυνατεί να μιλήσει με θάρρος στον εαυτό του και στους άλλους για όσα τον πονούν. Για τις ελλείψεις, τις λανθασμένες κινήσεις, για τους στόχους που ναυάγησαν, για τις ευθύνες που δεν αναλήφθηκαν, για τον πόνο που θέλουν να αποφύγουν, για την αίσθηση μεγαλομανίας και παντοδυναμίας ως μια διαρκή ψευδαίσθηση, για τα όρια που συνεχώς και αδιαλείπτως επιθυμούν να ξεπερνούν εις βάρος των άλλων και επ’ ωφελεία εκείνων. Το θράσος έχει γίνει η ασπίδα του λαβωμένου. Οσο πιο μικρός και αδύναμος τόσο πιο οχυρωμένος. Το ζήτημα όμως είναι ότι το θράσος εξελίσσεται σε ηθική αξία της ζωής. Το θάρρος έχει υπαναχωρήσει, κάνοντάς το να φαίνεται σαν την αφελή εκδοχή του θράσους, σε ένα παιχνίδι για γερά στομάχια. Το σίγουρο είναι ότι στη δική μου αλήθεια, το ένα αποκλείει το άλλο. Ο θρασύς δεν είναι ποτέ θαρραλέος. Δεν είναι ποτέ καινοτόμος, γοητευτικός, ρομαντικός και υπεύθυνος. Ο θρασύς δεν σέβεται την αλήθεια του. Δεν την εκφράζει, δεν την αντέχει. Τον καταπίνει. Γι' αυτό, είναι καλύτερα η στροφή μιας «μπουκάλας» για να στρέψουμε σε άλλον αυτό που δεν αντέχουμε να σηκώσουμε.

 *marialenas77@gmail.com

* Ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια