Πόσα πράγματα χωράνε σε μια βαλιτσούλα τόση δα; Ποια πολύτιμα κι ασήμαντα θα έπαιρνε καθένας μας φεύγοντας από το σπίτι του; Και ποια είναι τα απολύτως απαραίτητα όταν αποχαιρετάς τον τόπο σου;

Τουλάχιστον πέντε φορές τα τελευταία χρόνια ο Αλκίνοος Ιωαννίδης ετοίμασε βαλίτσες για να μεταναστεύσει με την οικογένειά του στο εξωτερικό. Κι άλλες τόσες το μετάνιωσε κι έμεινε. Κι αφού στη βαλίτσα του δεν έβαλε υπάρχοντα, τη γέμισε τραγούδια και μας κάλεσε να τα ακούσουμε.

Με φανερή την αμηχανία που δημιουργούν οι παρουσιάσεις δίσκων (ειδικά για τον Αλκίνοο που δεν μας είχε συνηθίσει σε τόση εξωστρέφεια), με κοντά τα μαλλιά του και αρκετό τρακ, αλλά πάντοτε ειλικρινής, άμεσος κι εύστοχος, ο τραγουδοποιός μίλησε για τον καινούργιο του δίσκο «Μικρή βαλίτσα». «Τα τελευταία χρόνια κοντέψαμε με την οικογένειά μου να μεταναστεύσουμε 4-5 φορές. Καμία τελικά δεν το τολμήσαμε, αλλά πάντοτε σκεφτόμουν πως αν το έκανα θα έπρεπε να πάρω μαζί μια αποσκευή με χειρολαβή, που δεν θα πλήγωνε το χέρι, αλλά δεν θα έσπαγε κι εύκολα. Στη «Μικρή βαλίτσα», λοιπόν, στρίμωξα το σημερινό πρόσωπο της χώρας, τις μνήμες, αλλά και την προσωπική μου, θολή κι ουτοπική εικόνα για τη μέρα που νομίζω πως θα έρθει. Γι' αυτά μιλά ο δίσκος. Ολα μαζί ανάκατα, μπερδεμένα, στριμωγμένα κι ακριβά».

Ο δίσκος δεν πρόκειται να κυκλοφορήσει με κάποια εφημερίδα (όπως ακούστηκε) αλλά θα ακολουθήσει την παραδοσιακή οδό των δισκοπωλείων. «Η κυκλοφορία δίσκων μέσω εφημερίδων κάνει μεγάλη ζημιά και στη μουσική και στον Τύπο. Τελικά κάποια στιγμή υπέκυψα, έδωσα την άδεια να βγουν παλαιότερες δουλειές μου με εφημερίδες προκειμένου να μπορέσουμε η εταιρεία κι εγώ να φτιάξουμε νέους δίσκους. Η «Μικρή βαλίτσα» παρ' όλα αυτά δεν θα μπει συνοδευτική σε εφημερίδα».

Ανοίγοντας τη «βαλίτσα» θα βρει κανείς 13 τραγούδια. Σε κάποια από αυτά θα αναγνωρίσει τον γνώριμο ήχο του Αλκίνοου (αν και πουθενά δεν χρησιμοποιήθηκαν κρουστά και ηλεκτρικά όργανα). Τα τρία πρώτα κομμάτια ακούγονται σαν κατάθεση ψυχής ή διαμαρτυρία (ανάλογα πώς θέλεις να τα εκλάβεις). Το «Πάντα θα ξημερώνει» είναι γραμμένο αμέσως μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και λέει «Τ' είναι ζωή; τι μη ζωή; και τι τ' ανάμεσό τους; Ενα φωσάκι αγέννητο μες στην καρδιά του σκότους, πάντα θα ξημερώνει». Στο «Χορτάτο» δανείζεται στίχους από τους «Αγριους Ντετεκτιβ» του Ρ. Μπολάνιο, ενώ η «Πολιτική τοποθέτηση» («Ρεύομαι σούσι κι ονειρεύομαι επανάσταση, είμαι επιτάφιος, με προσπέρασε η ανάσταση» γράφτηκε στη Νέα Υόρκη («στην εκεί πλατεία αγανακτισμένων», όπως είπε).

Δεν μπορεί, άραγε, να ξεφύγει κανείς σήμερα από τις πολιτικές αναφορές; «Δεν μου αρέσει η στρατευμένη τέχνη, δεν με ενδιαφέρει το πολιτικό τραγούδι, διότι πάντοτε πίστευα πως από τέτοιες απόπειρες δεν βγήκε κερδισμένη ούτε η πολιτική, ούτε και η τέχνη. Αλλά οι καταστάσεις που ζούμε δεν μπορούν παρά να αντανακλούν σε ό,τι κι αν κάνουμε στη ζωή μας», παραδέχεται.

Την ίδια στιγμή, βεβαίως, ξεδιπλώνεται στη «Μικρή βαλίτσα» μια σπουδαία πλευρά του που κοντεύαμε να ξεχάσουμε. Υπέροχο λαϊκό τραγούδι με αναφορές στη δεκαετία του ’60 το «Πού πεθαίνουν τόσα πουλιά», αλλά και το «Μια χούφτα γη» που παραπέμπει στη σχολή της Θεσσαλονίκης μιας κι είναι αφιερωμένο στον Νίκο Παπάζογλου. Στον «Χωρισμό» περιγράφει προσωπικά αδιέξοδα, ενώ το «Η μάνα μου το Πάσχα», με στίχους του πατέρα του Αντη Ιωαννίδη, είναι το πρώτο κομμάτι που μελοποίησε φτάνοντας στην Αθήνα για να σπουδάσει το 1989.

Στις ευχάριστες εκπλήξεις συμπεριλαμβάνουμε το κομμάτι «Χατζιδακιάς» (στίχοι Νίκου Γκάτσου γραμμένοι για τον Μάνο Χατζιδάκι) το οποίο μοιράζεται με τη Μαρία Φαραντούρη. «Τον παρακολουθώ στενά από το 2002 και σχεδόν ήμουν ερωτευμένη μαζί του. Τόσο που ζήλευε ο Τηλέμαχος», παραδέχτηκε η Μ.Φαραντούρη. «Μετά τον γνώρισα στον Τσαρλς Λόιντ και τον ερωτεύτηκε κι αυτός. Δεν είναι ένας απλός συνθέτης ο Αλκίνοος. Είναι ένα πολυτάλαντο πλάσμα, που σε αγγίζει με μια ιδιαιτερότητα και σπάνια ωριμότητα. Παρ' όλο που αναφέρεται στην κρίση και τα πολιτικά αδιέξοδα δεν βιάζεται να δώσει απαντήσεις στις δυσκολίες. Δεν δείχνει πουθενά καμία ευκολία».

Η συγκίνησή του ήταν φανερή
ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Το γέλιο του είναι χαρακτηριστικό, δεν το ξεχνάς, όπως και ο τρόπος που εκφέρει τις λέξεις. Μετρημένες μία μία, με σιγουριά και χιούμορ. Εξυπνο χιούμορ, όπως ταιριάζει στους ιδιαίτερους ανθρώπους. Ο Αγγελος Δεληβορριάς έχει ταυτίσει το όνομά του με το Μουσείο Μπενάκη και την έννοια «Ελληνισμός». «Είμαι ελληνομανής», δηλώνει.

Είναι ο άνθρωπος που ολοκλήρωσε το όραμα του Αντώνη Μπενάκη και αργότερα του δασκάλου του, Μαρίνου Καλλιγά. Σαράντα ένα χρόνια διευθυντής του Μπενάκη, ήρθε η στιγμή να αποχωρήσει από τη θέση του, χωρίς όμως να αναχωρήσει. Να απομακρυνθεί, χωρίς να φύγει. Θα παραμείνει ως μέλος της διοικητικής επιτροπής και αργότερα αναμένεται να λάβει και τη θέση του προέδρου της. «Θα έχω το μάτι μου παντού. Αυτό βέβαια σημαίνει πως με λύπη θα βλέπω και τις υποχωρήσεις που θα πρέπει να γίνουν από τον διάδοχό μου, λόγω της κρίσης!», μας λέει. Ο νέος διευθυντής θα βρεθεί μέσω διεθνούς διαγωνισμού.

Είναι ενδιαφέρον να ακούγεται η λέξη «διάδοχος» για ένα Μουσείο και έναν άνθρωπο (τον Αγγελο Δεληβορριά), που κατόρθωσε με τεράστια επιμονή να κάνει το Μπενάκη ένα ίδρυμα με σοβαρό επιστημονικό έργο και ταυτόχρονα με λαϊκό προφίλ, οικείο σε κάθε Ελληνα. Οχι τώρα, χρόνια τώρα. Κατάφερε, με απίστευτη επιστημοσύνη, να προσεγγίσει κάθε θεατή, προκαλώντας του το ενδιαφέρον και για την πιο «δύσκολη» έκθεση. Το πώς το κατάφερε είναι απλό (για τον ίδιο τουλάχιστον): «Είμαι γεμάτος εθνική υπερηφάνεια για τη χώρα μου και το εννοώ! Παρότι στο Πανεπιστήμιο σπούδασα και δίδαξα τον αρχαίο μας πολιτισμό, αυτό που ήθελα ήταν να δημιουργήσουμε μέσω του Μουσείου μία ενότητα. Να αναγνωριστεί το Μπενάκη για τον εθνικό του ρόλο, να ανοίξει τις πόρτες του σε όλους ανεξαιρέτως, να διευκολύνει τη μετάδοση των πανανθρώπινων ιδεών της ελληνοσύνης. Δεν είμαστε μόνο ο Περικλής ή μόνο ο Ιουστινιανός. Είμαστε και η σύγχρονη Ελλάδα και όλα αυτά μαζί!».

Το όραμά του ανακατεύτηκε με τα επιτεύγματα (καλλιτεχνικά, επιστημονικά) και η συγκίνηση με την αγωνία. Δάκρυσε ο Αγγελος Δεληβορριάς και σχεδόν όλοι μας την Παρασκευή στο αμφιθέατρο του κεντρικού κτιρίου του Μπενάκη. Για τον μελλοντικό διευθυντή, ένα πράγμα ευχήθηκε: «Να έχει αυτό που λέμε ρωμαίικο πείσμα! Χρειάζεται μεγάλη επιμονή και αγωνιστική διάθεση. Να σας θυμίσω πως προσωπικά μού πήρε 25 χρόνια συνεχούς αγώνα, μέχρι το 2000, να εγκαινιαστεί το κτίριο του Μπενάκη της Πειραιώς».

Βέβαια, από τότε μέχρι σήμερα, οι εποχές έχουν αλλάξει: «Ηθελα από το 2005 να φύγω, μόλις συνταξιοδοτήθηκα από το Πανεπιστήμιο. Αλλά ήρθε η κρίση, πώς να άφηνα το Μουσείο;» μας εξομολογήθηκε ο Αγγ. Δεληβορριάς. «Πόσο ακόμα ν' άντεχα αυτή την κατάσταση; Να εκτελώ χρέη διευθυντή και παράλληλα να συγκεντρώνω χορηγίες, κυρίως από το εξωτερικό, να ασχολούμαι με το επιστημονικό κομμάτι και να κρατώ και πολιτικές ισορροπίες. Αλλά αυτά ήταν το λιγότερο… Με σχεδόν ανύπαρκτη κρατική χρηματοδότηση, ξέρεις τι είναι να πρέπει προσωπικά εσύ ο ίδιος να απολύεις υπαλλήλους, με τους οποίους ήσουν δίπλα δίπλα είκοσι χρόνια πριν και διαδήλωνες για να αυξηθεί ο μισθός τους;»

Τέλος εποχής ή αλλαγή σελίδας; Δύσκολο να δεχθείς το πρώτο και το δεύτερο «μας γεμίζει αγωνία», όπως δήλωσε η πρόεδρος της Διοικητικής Επιτροπής του Μουσείου, κ. Αιμιλία Γερουλάνου, στην αποχαιρετιστήρια ομιλία της προς τον Αγγελο Δεληβορριά. «Το 1973 ο Μαρίνος Καλλιγάς έπεισε την τότε πολύ συντηρητική διοικητική επιτροπή του Μουσείου να εμπιστευτεί έναν 36χρονο νεαρό. Ο Αγγελος παρέλαβε ένα Μουσείο με χαρακτηριστικά μιας ιδιωτικής συλλογής και με βαθιά γνώση και ανεξάντλητη φαντασία και τόλμη το μετέτρεψε σε ένα από τα πιο δραστήρια πολιτιστικά ιδρύματα της χώρας, εντός και εκτός συνόρων! Θέλουμε ο νέος διευθυντής να είναι δυναμικός και χαρισματικός, που με το δικό του όραμα και τη βοήθεια όλων, να γράψει τη μελλοντική ιστορία του Μπενάκη. Από τη στιγμή που θα τον διαλέξουμε, θα τον στηρίξουμε!», ανέφερε με σαφήνεια.

«Εδώ ήμασταν τόσα χρόνια, εδώ θα ξαναβρισκόμαστε… Μια ζωή αγώνας και ακόμα να ξεμάθουμε. Τώρα που την πολιτιστική μας κληρονομιά τη λέμε “απόθεμα” θα αλλάξουμε;» μας εμπιστεύτηκε φανερά συγκινημένος, αλλά και ανακουφισμένος, ο Αγγελος Δεληβορριάς.

n.ralli@efsyn.gr

Δεν πάει πολύς καιρός που τον είχαμε στην Αθήνα τον Χρήστο Τσιόλκα. Τον είχαν φέρει πάλι από την Αυστραλία στην πατρίδα των γονιών του οι ανάγκες προώθησης του καινούργιου, καταπληκτικού (και λίγα λέμε) μυθιστορήματος, «Μπαρακούντα» (εκδόσεις Ωκεανίδα). Φαίνεται, όμως, ότι ένα παλιότερο βιβλίο του, το διάσημο ανά τον κόσμο «Χαστούκι» (πάλι Ωκεανίδα), που τον έφερε το 2010 στη μακρά (αλλά, δυστυχώς, όχι και στη βραχεία) λίστα του βραβείου Man Booker, δεν πρόκειται να τον αφήσει ποτέ… ήσυχο. Θα τον ακολουθεί πολύ καιρό ακόμα. Εστω και μέσα από μια οθόνη, και, μάλιστα, μικρή και αμερικάνικη.

Το «Χαστούκι» είχε ήδη γίνει μίνι τηλεοπτική σειρά στην Αυστραλία (2011) με πρωταγωνίστριες τις Σόφι Οκονέντο και Μελίσα Τζορτζ. Οταν, όμως, παίρνει στα χέρια του το παιχνίδι το αμερικάνικο NBC, ο πήχης ανεβαίνει. Ολα γίνονται. Μέχρι και να επιστρατευτεί η Ούμα Θέρμαν, που μόνο μια φορά έχει κάνει τηλεόραση στη ζωή της. Οπως ανακοινώθηκε χθες, η αγαπημένη ηθοποιός του Ταραντίνο θα αντικαταστήσει στη σειρά τη Μέρι-Λουίζ Πάρκερ, που αποσύρθηκε λόγω πνευμονίας, στον ρόλο της Ανούκ, μιας δυναμικής, ανεξάρτητης και παθιασμένης με την καριέρα της σεναριογράφου της τηλεόρασης, που έχει δεσμό με τον είκοσι χρόνια νεότερό της πρωταγωνιστή της σαπουνόπερας που γράφει.

Αλλη αλλαγή στο καστ; Τον κεντρικό ρόλο της Αΐσα θα παίξει τελικά η Θάντι Νιούτον (και όχι η Οκονέντο). Η υπόλοιπη διανομή είναι εξίσου ενδιαφέρουσα: Μελίσα Τζορτζ, Πίτερ Σάρσγκαρντ, Μπράιαν Κοξ και Ζάκαρι Κουίντο. Να πούμε, πάντως, ότι ο Τσιόλκας στο «Χαστούκι» έχει 8 ισότιμους ήρωες, από 12 μέχρι 71 χρόνων (ο τελευταίος είναι ο Μανώλης, πατριάρχης μιας ελληνικής οικογένειας, αφού πάντα ο Ελληνοαυστραλός μπλέκει την κοινότητα των μεταναστών στα βιβλία του).

Ο κάθε ήρωας αφηγείται τη δική του εκδοχή μιας ιστορίας που ξεκινά σε ένα μπάρμπεκιου στη Μελβούρνη. Ο οξύθυμος, πλούσιος και αυτοδημιούργητος Χάρι χαστουκίζει τον τετράχρονο Χιούγκο, επειδή τολμάει να επιτεθεί στο δικό του παιδί. Αυτό το χαστούκι κάνει μαλλιά-κουβάρια συγγενείς και φίλους, μια πολύ δεμένη παρέα χρόνων. Δίνει και την ευκαιρία στον οξυδερκή, τολμηρό και ειλικρινή Τσιόλκα να μιλήσει για τα αγαπημένα του θέματα: τον σύγχρονο καταναλωτισμό και την αλλοίωση των ανθρώπων από το κυνήγι του χρήματος, τις ταξικές διακρίσεις και τον ρατσισμό στην Αυστραλία, την οικογένεια, την ταυτότητα, την ομοφυλοφιλία.

Σκηνοθέτις της σειράς είναι η καλή Λίζα Τσολοντένκο, που μας έχει δώσει το πανέξυπνο και κοινωνικά ευαίσθητο φιλμ «Τα παιδιά είναι εντάξει» για τα προβλήματα της οικογένειας που έχει δημιουργήσει ένα παντρεμένο ζευγάρι λεσβιών (Ανέτ Μπένινγκ, Τζούλιαν Μουρ). Μόνο που θα μεταφέρει τη δράση από τη Μελβούρνη στο Μπρούκλιν. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα χαθεί η ιδιαιτερότητα του κόσμου του Χρήστου Τσιόλκα.

Επιμ. Β. Γεωργ.

Πότε, τα τελευταία χρόνια, πέρασε χειμώνας χωρίς μία έστω σημαντική ερμηνεία σε γυναικείο μονόλογο; Για πολλούς λόγους, προφανείς πιστεύω στους περισσότερους, το θέατρό μας ευτύχησε στα γυναικεία πορτρέτα του. Γεγονός που έχει στρέψει τους περισσότερους των συγγραφέων μας στην κατά καιρούς μεταφορά κάθε λογής γυναικείας μορφής, σε κάθε πιθανή κατάσταση, πάνω στη σκηνή.

Για να είμαστε ειλικρινείς, το προφίλ της γυναίκας αποτέλεσε πάντα ένα από τα φετίχ του αστικού θεάτρου, είτε γιατί το κρίσιμο για την επιτυχία του κοινό συντίθεται από γυναίκες, είτε γιατί η γυναίκα υπήρξε η κιβωτός των μυστικών, προσδοκιών, απωθημένων και αποκαλύψεων της αστικής τάξης. Η ευαισθησία απέναντι στις γυναίκες απέκτησε στην Ελλάδα ακόμα μια εσωτερική πτυχή: ήταν η ανάδειξη της γυναίκας με όλα τα κατηγορούμενα και τις περιφράσεις της, σαν ριζικού θεμέλιου της νεοελληνικής ταυτότητας, πυλώνα της ιθαγένειας, αλλά και μάρτυρα της σιωπηρής και σκληρής επιβίωσης της φυλής, σε δύσκολους καιρούς.

Τέλος πάντων, αυτό που θέλω να πω είναι πως από κάθε άποψη ο γυναικείος μονόλογος στο ελληνικό θέατρο είναι θέμα από καιρό κορεσμένο, έστω κι αν με μυστηριώδη τρόπο, συνεχίζει, -κάθε, μα κάθε χρονιά-, να ανατροφοδοτείται με νέες προτάσεις. Εδώ, όμως, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, έχουμε κάτι διαφορετικό. Εχουμε την περίπτωση ενός γυναικείου μονόλογου, που αγγίζει τα πράγματα από μια αναπάντεχη σκοπιά και που ξεδιπλώνει τον βίο μιας τυπικής σε όλα της γυναίκας, σαν ανεπάντεχη όμως εξαίρεση στον κανόνα.

Πράγματι, δεν βρίσκεται εύκολα άλλη περίπτωση γυναικείας μορφής στο θέατρό μας σαν αυτήν της κυρίας Σταματίας. Κόρη καλής οικογενείας –στην ουσία της τυπικά μικροαστικής, με το γνώριμο κουσούρι του μικροαστισμού να θέλει να δείχνει κάτι περισσότερο από ό,τι αληθινά είναι-, και κυρίως συσταζούμενη: με σωστή διαπαιδαγώγηση, κραταιά φρονήματα κι αταλάντευτες αρχές, σε χρόνους και καιρούς μάλιστα πολύ ελαστικούς ως προς τα ανωτέρω. Κόρη τμηματάρχη, λοιπόν, και γόνος του η Σταματία, με γλώσσα μεικτή, κωμική στους τύπους κι ωστόσο χυμώδης κι αποκαλυπτική, όταν στρέφεται σε όσα αφορούν το ήθος και τις παρεκτροπές των υπολοίπων. Ατυχη όμως πολύ, καθώς στην αρχή κιόλας της νεότητάς της έτυχε να χάσει τον αρραβωνιαστικό από νάρκη, κατάλοιπο του Εμφυλίου και ώς ένα βαθμό συνέπεια του εθνικού πεπρωμένου. Και από τότε, η Σταματία, σταθερή στις αρχές που χάραξαν οι εθνικές διδαχές και που έχουν διαποτίσει το είναι της, πιστή στην αγαμία και την ηθική αυστηρότητα, διασχίζει τους χρόνους του κοινού μας βίου μέχρι τη σημερινή διάλυση, την αποδόμηση, τον κυνισμό και τη γενικευμένη απορία.

Το πιο σημαντικό όμως, κι αν θέλετε, το αληθινά πολύτιμο για το θέατρό μας, είναι πως η Σταματία, το γένος Αργυροπούλου, όπως θα το έχετε κιόλας καταλάβει, είναι αυτό που λέμε «δεξιά». Δεξιά οριζοντίως και καθέτως, χωρίς ερωτηματικά, αποσιωπητικά ή ρωγμές. Από την κορυφή ώς τα νύχια. Και είναι ακριβώς αυτό το ευτύχημα του θεάτρου μας, που αφορά την κατάθεση του Κώστα Σωτηρίου. Με αυτό τον μονόλογο το θέατρό μας μπόρεσε να συμπεριλάβει στις τάξεις του μια ακόμα πτυχή της ιθαγένειας, ένα «κοντινό» μας πρόσωπο, την εκπρόσωπο μιας κοινωνικής μερίδας που αποτέλεσε τον βασικό διαμορφωτή της μεταπολεμικής κατάστασης, αλλά και τον κύριο υπόλογό της. Το ότι ο Σωτηρίου μπόρεσε να φιλτράρει όλη τη μεταπολεμική εξέλιξη μέσα από τα μάτια αυτής της τάξης (και κυρίως μέσα από το ήθος της), και να αναδείξει μέσω αυτού την απέναντι μεριά, αποτελεί κατά τη γνώμη μου επίτευγμα εφάμιλλο ενός Αλεξάνδρου κι ενός Κοτζιά. Γιατί με παράδοξο τρόπο, καθώς αναγνωρίζουμε τη Σταματία, αναγνωρίζουμε διαμέσου αυτής και την άλλη πλευρά. Ενα βαθιά προκατειλημμένο πρόσωπο μας οδηγεί σε μια απροκατάληπτη αλήθεια.

Μια στενάχωρη αλήθεια. Γιατί κι αν μπορούμε να πούμε πολλά για τα επιμέρους, αυτό που λάμπει στο μέσον της πλαγίας αφήγησης της Σταματίας είναι ο κόσμος των δύο αντίθετων ιδεολογικών στρατοπέδων, με αταλάντευτες αρχές, ήθος και πεποίθηση. Μια γενιά κατεστραμμένη κι ερειπωμένη, λειψή κι ανολοκλήρωτη ίσως. Αλλά όρθια. Πώς, αλήθεια, φαίνεται με φόντο αυτήν τη διαπίστωση η παρουσία μιας νέας, επόμενης γενιάς, διαλυμένης από τη μια στην αμφισβήτηση και την απόσυρση, κι από την άλλη –ακόμα χειρότερα!- στον νεοφασισμό;

Θέλω να σταθώ σε αυτό. Η Σταματία βγάζει ασφαλώς άφθονο γέλιο στην κωμική της ανελαστικότητα, στη νόθα γλώσσα της, στις εκρήξεις της υστερίας της. Γελοία πάντως δεν είναι. Είναι μια κοντινή μας φιγούρα, μια οικεία και ζεστή στον παραλογισμό της γειτόνισσα. Εχει μια νότα αγάπης και συγκατάβασης. Κερδίζει τον σεβασμό μας γιατί μένει σταθερή στις αξίες της. Και επειδή υπάρχει ως αληθινός άνθρωπος, επειδή νιώθεται και αγγίζεται, παραμένει ώς το τέλος αξιολάτρευτη. Μια περίπτωση για την ιστορία ίσως αμετανόητη, για την ιατρική προβληματική. Αλλά για εμάς, για το θέατρο, αθώα.

Αυτή η γυναίκα είναι μια μεγάλη στιγμή στην καριέρα της Ελένης Ουζουνίδου. Η Σταματία της, άλλοτε υστερική κι άλλοτε επιθετική, άλλοτε μειλίχια και ζεστή, διαβαίνει με σταθερό βήμα την ανθρωπιά και την κατανόηση. Οποιος φύγει από το θέατρο κοροϊδεύοντας την, δεν έχει καταλάβει νομίζω ούτε την ηθοποιό ούτε τον αγώνα της. Δεν έχει εννοήσει το δέσιμο του κειμένου με τα υπαινικτικά σχόλια του σκηνοθέτη Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου (ένα κάγκελο που δείχνει στην εσωτερική φυλακή, κάποιο φύσημα αέρα, κι ασφαλώς οι απεγνωσμένες εκδηλώσεις του αδικημένου σώματος). Τα σεμεδάκια της Μαγδαληνής Αυγερινού, που από σκηνικό μετουσιώνονται σε νυφικό και σε στολή καλόγριας είναι, νομίζω, το πυκνότερο σε σημασίες αντικείμενο τον τελευταίο καιρό στο θέατρό μας.

Με αυτήν τη γραφή, με τη μορφή αυτή και με αυτή την ερμηνεία, το θέατρό μας μπορεί να νιώθει πληρέστερο κι ευτυχέστερο.

Ο Δημήτρης Εϊπίδης, διευθυντής του Φεστιβάλ, κατά την έναρξη του
ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

Το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης ξεκίνησε την Παρασκευή, συγκροτημένα και λιτά: λίγο από συγκυρία, λίγο από οικονομία, λίγο από πολιτική κακοκεφιά, οι επώνυμοι καλεσμένοι είναι περιορισμένοι κι έρχονται σιγά σιγά. Με αποτέλεσμα το Φεστιβάλ να παραθέτει στο κοινό του αυτό που είναι κι η καρδιά της ύπαρξής του: τις ταινίες του. Κι ανάμεσά τους, ειδικά φέτος, το τμήμα που μοιάζει να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ομαδικό ενδιαφέρον δεν είναι άλλο από τις «Ματιές στα Βαλκάνια». Η ενότητα που επιμελείται ο Δημήτρης Κερκινός είναι προορισμένη φέτος να κάνει θόρυβο.

Μέσα στις 11 ταινίες της ανακαλύπτουμε τίτλους, που προκάλεσαν ήδη την παγκόσμια κινηματογραφική κοινότητα και τιμήθηκαν πληθωρικά, κι άλλους που θα συζητηθούν έντονα τις επόμενες μέρες. Εδώ βρίσκεται η «Χειμερία Νάρκη» του Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν, που βραβεύτηκε με τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάνες, το θαυμάσιο «Σίβας» του Κάαν Μουζντετζί, που έκανε τη δυναμική πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ Βενετίας, τον «Αμνό» του Κουτλούγ Αταμάν, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Πανόραμα του Φεστιβάλ Βερολίνου και βραβεύτηκε ως Καλύτερη Ταινία στο Φεστιβάλ της Αττάλειας, τρεις ταινίες που αποδεικνύουν το εύρος και το βάθος που έχει αποκτήσει το σύγχρονο τουρκικό σινεμά.

«Βάρβαροι» του Ιβάν Ικιτς

Γύρω τους, δύο ταινίες από το σημερινό Κόσοβο, οι «Βάρβαροι» και το «Τρία Παράθυρα κι Ενας Απαγχονισμός», σχολιάζουν με ολοζώντανη κινηματογραφική γλώσσα την κατάχρηση της εξουσίας και τα κοινωνικά ταμπού διαρκείας.

Η κροατική ταινία του Ογκνιεν Σβίλιτσιτς «Αυτοί Είναι οι Κανόνες» σχολιάζει τον εφιάλτη της γραφειοκρατίας με εικόνες εξαιρετικά… ελληνικές, ο συμπατριώτης του Ζβόνιμιρ Γιούριτς, με τον «Θεριστή», παίζει με τις συμβάσεις του θρίλερ και εξετάζει τη στασιμότητα και την αδυναμία της τοπικής κοινωνίας να ξεπεράσει τα τραύματα του πολέμου.

Στην «Ιαση», η Αντρέα Στάκα στήνει ένα δράμα ενηλικίωσης στο Ντουμπρόβνικ, στη «Βικτόρια», η Μάγια Βίτκοβα από τη Βουλγαρία ανατρέχει, μέσα από μια δυσλειτουργική οικογένεια, στις δραματικές αλλαγές που συντελέστηκαν στη χώρα τα τελευταία 35 χρόνια.

Με εικαστική δεξιοτεχνία και στοιχεία σουρεαλισμού, ο Ρουμάνος Αντρέι Γκρουσνίτσκι στο «Οπερ Εδει Δείξαι» ανασύρει το σκοτάδι του καθεστώτος Τσαουσέσκου, ενώ ο Κορνέλιου Πορομπόιου, από τη δυναμική νεότερη γενιά Ρουμάνων σκηνοθετών, καταπιάνεται επίσης με την πολιτική διαφθορά, αλλά αυτήν τη φορά στα γήπεδα του ποδοσφαίρου, στο «Δεύτερο Παιχνίδι».

Και γύρω από αυτήν, την πρόσφατη παραγωγή, το αφιέρωμα στον Ζέλιμιρ Ζίλνικ, ηγέτη του γιουγκοσλαβικού «Μαύρου Κύματος» της κινηματογραφικής γενιάς του ’60, στερεώνει την κλωστή της εξέλιξης του βαλκανικού σινεμά. Μιας οικογένειας του σινεμά που ενώνεται με τους δεσμούς, παραπάνω από τους γεωγραφικούς, της κοινής μνήμης: της βίας, της διαφθοράς, της αβεβαιότητας, του πολέμου και του ανατολικού μπλοκ.

Δημήτρης Κερκινός

Ο Δημήτρης Κερκινός, υπεύθυνος προγράμματος του τμήματος «Ματιές στα Βαλκάνια», θεωρεί πως το γεγονός ότι φέτος, ειδικά, οι βαλκανικές ταινίες βρίσκονται στο ζενίθ του διεθνούς ενδιαφέροντος δεν είναι στοιχείο συγκυριακό: «Η θυελλώδης ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα της χερσονήσου, καθώς και η συνεχιζόμενη μεταβατική κατάσταση των κοινωνιών της μετά την πτώση του κομμουνισμού προσφέρουν στους Βαλκάνιους δημιουργούς πληθώρα ιστοριών και αφηγήσεων. Το στοιχείο αυτό, σε συνδυασμό με το ταλέντο, την ανάπτυξη της μεταξύ τους συνεργασίας αλλά και των συμπαραγωγών με άλλες, μη βαλκανικές χώρες, συνιστούν εγγύηση για το μέλλον του βαλκανικού κινηματογράφου».

Μέσα στα 21 χρόνια ύπαρξης του τμήματος «Ματιές στα Βαλκάνια», που ξεκίνησε το 1994, η εξέλιξη των ίδιων των ταινιών, πέρα από τη θεματολογία τους, είναι σημαντική κατά τον Κερκινό: «Κατ’ αρχάς έχει αυξηθεί αισθητά ο αριθμός των ταινιών, που παράγονται και έχει βελτιωθεί η ποιότητά τους, όχι μόνο καλλιτεχνικά, αλλά και ως παραγωγές. Η ενασχόληση των σκηνοθετών από την πρώην Γιουγκοσλαβία με τον εμφύλιο έχει καταλαγιάσει κι έχει αλλάξει επίπεδο. Αυτό που τους ενδιαφέρει περισσότερο είναι να διαχειριστούν τα τραύματα και τις συνέπειές του ενώ σε πολλές περιπτώσεις προσεγγίζουν τον πόλεμο με φιλοσοφική διάθεση, ως μια ανθρώπινη διαστροφή. Οι Ρουμάνοι έχουν πλέον αρχίσει να παρουσιάζουν μια μεγαλύτερη πολυμορφία στο κινηματογραφικό τους ύφος. Οι Τούρκοι έχουν διευρύνει τη θεματολογία τους, έχουν γίνει πιο τολμηροί θίγοντας πολιτικά και κοινωνικά ταμπού, ενώ έχουν πλέον να επιδείξουν σημαντικούς δημιουργούς με διακριτό προσωπικό ύφος και προβληματική».

Εξαιρώντας το καθοριστικό, βέβαια, κομμουνιστικό καθεστώς, που βρίσκεται εντυπωμένο στον οργανισμό των βαλκανικών χωρών και των ταινιών τους, το ελληνικό σινεμά αποτελεί κι αυτό μέρος του, με μια πορεία παράλληλη, πολλές φορές και ταυτόσημη.

«Οι Ελληνες σκηνοθέτες, όπως και οι Βαλκάνιοι συνάδελφοί τους, απευθύνονται πλέον σ’ ένα διεθνές κοινό και εκμεταλλεύονται τις νέες τεχνολογίες αλλά και τις δυνατότητες και την εμπειρία που τους προσφέρει το διεθνές δίκτυο των φεστιβάλ (ως προς την ανάπτυξη, χρηματοδότηση, προβολή, διανομή των ταινιών)», εξηγεί ο Δημήτρης Κερκινός. «Οι ταινίες τους είναι αιχμηρές, προκλητικές, ανήσυχες, δεν χαϊδεύουν τον θεατή. Και βέβαια, εμφανίζονται σε μια περίοδο πολιτικής, οικονομικής, ηθικής και κοινωνικής κατάρρευσης, στοιχεία που χαρακτηρίζουν εδώ και χρόνια και τις κοινωνίες των γειτονικών μας χωρών. Οι ταινίες τους λειτουργούν ως καθρέφτης της κοινωνίας, εξωτερικεύουν τα πολιτισμικά πρότυπα και μας βοηθούν να βλέπουμε και να στοχαζόμαστε πάνω στους εαυτούς μας. Αν θέλουμε να κάνουμε μια σύγκριση με το νέο ρουμάνικο κύμα, το οποίο είναι αποτέλεσμα μιας καλλιτεχνικής και πολιτικής αντίδρασης των νέων σκηνοθετών στον κινηματογράφο της προηγούμενης γενιάς, βλέπουμε πως και το νέο ελληνικό κύμα έχει έρθει σε πλήρη ρήξη με τον επονομαζόμενο ΝΕΚ, τον Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο της γενιάς της Μεταπολίτευσης, διαμορφώνοντας μια νέα αισθητική και ξεφεύγοντας από τα κατάλοιπα και τις αναφορές του παρελθόντος».

Κι εκεί βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι μεταβολής, καλλιτεχνικής και ταυτόχρονα πολιτικής, στο τμήμα «Ματιές στα Βαλκάνια»: οι ελληνικές κινηματογραφικές παραγωγές, που πριν από μια δεκαετία θα εξανίσταντο αν συμπεριλαμβάνονταν σε μια τέτοια ενότητα, σήμερα θα το δέχονταν, μάλλον, με τιμή.

l.galanou@efsyn.gr

Το ερχόμενο Σαββατοκύριακο (8 και 9 Νοεμβρίου) η δημιουργική ομάδα του six d.o.g.s αφήνει για λίγο τη βάση της στην οδό Αβραμιώτου και παρουσιάζει ένα μουσικό πείραμα για τον χρόνο και τις αντοχές του κοινού. Και, παράλληλα, ένα διευρυμένο showcase της ακμάζουσας εγχώριας σκηνής. Ποιοι, τέλος πάντων, είναι όλοι αυτοί οι τύποι που θα παίξουν στη Στέγη το διήμερο;

• Οι συναυλίες θα ξεκινήσουν το Σάββατο στις 20.00. Μέχρι τις 23.00 θα παίξουν οι χαοτικοί Friend of Gods (ένα μείγμα φανκ/πανκ/garage/μέταλ, φωνάζουν, κοπανάνε τα όργανά τους, τσακώνονται μεταξύ τους), οι δραστήριοι Balinese Beast (Γιώργος Αξιώτης – Ιλάν Μανουάχ οπλισμένοι με free jazz σαξόφωνα, σπιτικά electronics, samples και drum machines) και η Δεσποινίδα Τρίχρωμη, που πρόσφατα, κυκλοφόρησε μέσω διαδικτύου το άλμπουμ «Πού πάνε τα μπαλόνια;».

• Θα ακολουθήσουν (23.00-02.00) οι Glacial (Lemos και Ιλάν Μανουάχ), οι ανατρεπτικοί Chinese Basement και οι The East (ροκ εν ρολ φόρμες, παραδοσιακοί ρυθμοί, εμβόλιμα synths και samples).

• Μεταξύ 02.00 και 05.00 εμφανίζονται οι «2L8» (μπλέκοντας κουλτούρες Ανατολής και Δύσης, θεατρικοί, άμεσοι και ωμοί, με περίτεχνες ενορχηστρώσεις και τραγούδια για την αντίσταση, την ελευθερία και την ελπίδα), οι Sun Tank με τον ηλεκτρικό ήχο και οι χεβιμεταλάδες Mahakala (φουριόζοι και γκρουβάτοι, σύγχρονοι και «παλιακοί», με την ατμοσφαιρική ψυχεδέλεια των ’70s, τον αυθορμητισμό των ’80s και το heavy rock των ’90s).

• Από τις 5 ώς τις 8 το πρωί παίζει το ψυχεδελικό ροκ κουαρτέτο Whereswilder, που έχει έμβλημα την κατσίκα, οι Space Blanket με τα συνθεσάιζερ γαλλικής nu disco και τους έντονους χορευτικούς ρυθμούς και ο πολυαγαπημένος The Boy με υλικό από το άλμπουμ «Ετοιμοι».

• Τη σκυτάλη θα πάρουν (8 με 11 π.μ.) οι «The Voyage Limpid Sound», με τη μελωδική ρετρό ποπ ροκ τους, οι Lower Parts Showcase (Οι Αστυτεκκ και Γ με ψηφιακά και αναλογικά όργανα, αλλά acid-house -electro–techno ήχο) και η Nefeli Walking Undercover (βραβευμένη το 2011 στους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού της Στέγης, που ανακατεύει τον ήχο των φυσικών οργάνων με οικιακά αντικείμενα, για να διηγηθεί μελωδικά ιστορίες για τρένα, ταράτσες, φωτιές και τους πατεράδες μας).

• Από τις 11 έως τις 2 μ.μ. θα εμφανιστούν οι Τεφλόν (πρωτοποριακές συνθέσεις, νεωτεριστικοί, συγκινησιακά φορτισμένοι στίχοι και πειραματικές ενορχηστρώσεις), οι Testarossa (το κρυφό σχήμα που εισβάλλει σε χώρους μαζικής συγκέντρωσης και εστίασης, καλλιτεχνικά γεγονότα, γάμους και βαφτίσια) και οι The Callas, που ποτέ δεν ξέρεις τι θα κάνουν.

• 2 με 5μ.μ. παίζουν οι «.message» με την καλειδοσκοπική τέκνο τους, που στα live τους αποδομούν και αναδημιουργούν τα κομμάτια τους, οι Sancho 003 (Κώστας Παντέλης, Φώτης Σιώτας και ενίοτε ο Σωτήρης Ντούβας) και οι Pad Trio (Billa Qause, J. Melik και Kill Emil), που το 2012 ηχογράφησαν την πρώτη τους δουλειά, το Raw Sessions, με samplers, πικάπ και διάφορα εφέ.

• Για το φινάλε (5 με 8 μ.μ.) περιμένουμε τους Made By Grey (πολυσυλλεκτικό σχήμα του Αντώνη Χατζημιχάλη, που με ηλεκτρικές κιθάρες, μπάσο, τύμπανα, βιολί, τρομπέτα δημιουργεί ροκ κινηματογραφικές εικόνες), τα «Καβούρια Της Φρίκης» (ένα οπτικοακουστικό δρώμενο που βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό και συνδυάζει μουσική, περφόρμανς, βίντεο και installations) και The Rattler Proxy με τις κλειστοφοβικές συνθέσεις του για την αστική αποξένωση.

Info: Τιμές: 5 € γενική είσοδος ανά 3ωρο.

Μ. ΚΟΥΣΤΕΝΗ