Την ώρα που επισπεύδεται βίαια το κλείσιμο των ψυχιατρείων στο πλαίσιο της αποασυλοποίησης, το υπουργείο Υγείας προκρίνει την επιστροφή στο άσυλο αντί για την αναβάθμιση των εξωασυλικών δημόσιων κοινοτικών ξενώνων.

Τουλάχιστον αυτό συνέβη στην περίπτωση του κοινοτικού ξενώνα για εφήβους με αυτισμό «Αγγέλια», ο οποίος δεν πληρούσε τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της υγείας όσων διέμεναν εκεί, αλλά έκλεισε αντί να αναβαθμιστεί, σηματοδοτώντας την αναμενόμενη αποτυχία στη διαδικασία της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, η οποία έχει σκοπό να απαλλάξει τους τρόφιμους των ιδρυμάτων από τον εγκλεισμό και την παντελή αποστέρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.

Στις 17/9 η υφυπουργός Υγείας Κατερίνα Παπακώστα αποφάσισε να κλείσει την ακατάλληλη για διαμονή δομή που ανήκει στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς» και να μεταφέρει τα δέκα παιδιά με αυτισμό που έμεναν εκεί στο Κέντρο Υγείας Αστικού Τύπου Ραφήνας. Που βέβαια δεν είναι άλλο από το Παιδοψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής -το γνωστό «Νταού Πεντέλης»- το οποίο έκλεισε στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης και μετασχηματίστηκε σε κέντρο υγείας.

Στόχος της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, η οποία ξεκίνησε και υπό τις υποδείξεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ήταν τα ψυχιατρικά νοσοκομεία να μετασχηματιστούν έτσι ώστε να μην έχουν τρόφιμους, οι έγκλειστοι να βγουν στην κοινότητα και η διαχείριση των νέων περιστατικών να γίνεται στις ψυχιατρικές κλινικές των γενικών νοσοκομείων, οι οποίες όμως και αυτές καταρρέουν και, όπως στην περίπτωση της ψυχιατρικής κλινικής του «Ευαγγελισμού», αδυνατούν να εξασφαλίσουν τις κατάλληλες συνθήκες νοσηλείας στους υπεράριθμους και στοιβαγμένους στους διαδρόμους ασθενείς.

Η επιστροφή στον χώρο του ασύλου, εκτός από δείγμα αποτυχίας της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, δίνει λαβή σε όσους ποτέ δεν είδαν με καλό μάτι την αλλαγή από την ασυλική στην κοινοτική φροντίδα να διεκδικούν και άλλες επιστροφές στο άσυλο, λένε ειδικοί της ψυχικής υγείας στην «Εφ.Συν.» και τονίζουν ότι θα πρέπει να ενισχυθούν οι δημόσιες δομές, ούτως ώστε τα άτομα που είναι εκεί να μπορούν να ωφεληθούν από την παραμονή στην κοινότητα.

Της Φεβρωνίας Παντελή

Υπάρχουν άνθρωποι που ξύπνησαν ξαφνικά από κώμα διάρκειας πολλών μηνών, μόλις έφτασε στα αυτιά τους η αγαπημένη τους μελωδία ή το τραγούδι που άκουγαν πριν εισέλθουν σε αυτή την κατάσταση. Ο Πλάτωνας έλεγε ότι «η μουσική και ο ρυθμός βρίσκουν τον δρόμο τους προς τα πιο απόκρυφα μέρη της ψυχής», ενώ ο Μπετόβεν κατόρθωσε να δημιουργήσει κάποια από τα κορυφαία αριστουργήματά του, μολονότι ολότελα κωφός ο ίδιος. Ολοι μας κάποια στιγμή έχουμε νιώσει τη δύναμη που η μουσική έχει να «μιλά στην καρδιά μας», να μας κινητοποιεί, να μας ενθαρρύνει ή να μας ταξιδεύει. Για κάποιες ιδιαίτερες ομάδες ανθρώπων μάλιστα η μουσική και η μουσικοθεραπεία μπορεί να είναι –για την ακρίβεια, έχει αποδειχτεί πως είναι- ώς και ευεργετική. Κι αυτό ακριβώς υπήρξε το έναυσμα για τη δημιουργία του προγράμματος «Η μουσική αγαπάει τον αυτισμό», που πραγματοποιήθηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση φέτος τον Νοέμβριο και απευθύνεται σε παιδιά με διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές, ηλικίας 8 έως 11 ετών.

Η μουσική, μας λένε, πέρα από τρόπος έκφρασης και μέσο επικοινωνίας –ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που υπάρχει έλλειψη λόγου– καθώς και αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον, βοηθάει τα παιδιά στη σωματογνωσία, καθώς επίσης και στην αναγνώριση συναισθημάτων και τη διαχείρισή τους. Ενισχύει την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και την αύξηση της συγκέντρωσης.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε έπειτα από πρόταση που κατατέθηκε από την υπεύθυνη της ομάδας, μουσικολόγο και μουσικοθεραπεύτρια Χριστίνα Παναγιωτάκου, στο τμήμα εκπαιδευτικών προγραμμάτων της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, περιελάμβανε ένα μουσικό εργαστήριο έξι συναντήσεων, στο οποίο είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν τα παιδιά με τους γονείς τους – κάποιοι εξ αυτών με ενεργό ρόλο και κάποιοι απλώς ως παρατηρητές. Αντίστοιχα προγράμματα εφαρμόζονται από χρόνια σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ενώ στα καθ’ ημάς η συμμετοχή φέτος, δεύτερη χρονιά που «έτρεξε» το συγκεκριμένο εργαστήρι, ήταν συγκινητική. Να σημειωθεί ότι η παρουσία των γονέων ή ενός συνοδού είναι απαραίτητη, ενώ στην τελευταία συνάντηση έχουν δικαίωμα να παρευρεθούν και άλλα μέλη της οικογένειας, ώστε να παρακολουθήσουν ή να έχουν και ενεργό ρόλο στη διαδραστική συναυλία, στην οποία πρωταγωνιστές είναι τα ίδια τα παιδιά.

Εκτός από τη Χριστίνα Παναγιωτάκου και την εκπαιδευτικό ειδικής αγωγής Αραβέλλα Μπαμπασίκα- Αναστασάκη, η ομάδα πλαισιώνεται από τους –έμπειρους στον αυτοσχεδιασμό– μουσικούς Τρύφωνα Θωμόπουλο (πιάνο και ακορντεόν) και Βύρωνα Γουδέλη (φλάουτο και σαξόφωνο) και μια σειρά από κρουστά όργανα.

Οπως μας λέει η Χριστίνα Παναγιωτάκου, «απώτερος σκοπός μας είναι να ενταχθεί δημιουργικά η μουσική στην καθημερινότητα των παιδιών, δίνοντας στον γονέα το έναυσμα, το ερέθισμα και τη διάθεση να συνειδητοποιήσει τη δύναμή της και να τη διατηρήσει στη ζωή τους. Αυτό το πρόγραμμα, που θα χαρακτήριζα μουσικό παιχνίδι και ένα ευχάριστο διάλειμμα στη δύσκολη ενίοτε καθημερινότητα των παιδιών, αποτελεί ταυτόχρονα και πρόσβαση στον πολιτισμό. Τα άτομα με διάχυτες αναπτυξιακές ταραχές είναι συνηθισμένο φαινόμενο, που αφορά όλα τα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και είναι σημαντικό να έχουν πρόσβαση σε μονάδες πολιτισμού και πολιτιστικές δραστηριότητες. Ουσιαστικά, με όχημα τη μουσική, προσπαθούμε να πετύχουμε εξω-μουσικούς στόχους».

Φέτος τα πράγματα ήταν πιο εύκολα από πέρσι, εναρκτήρια χρονιά του προγράμματος; ρωτάμε. «Αν και το πρόγραμμα διεξάγεται για δεύτερη φορά, για όλους είναι μια νέα εμπειρία γιατί τα παιδιά είναι αυτά που καθορίζουν το περιεχόμενο, με αποτέλεσμα πάντα να διαφέρει».