Πάρτι πολλών δισ. υπέρ των βιομηχάνων κρύβεται πίσω από τη διάταξη για την πώληση με μειωμένη τιμή στα καταστήματα λιανικής από 1η Σεπτεμβρίου προϊόντων των οποίων η διάρκεια κατανάλωσης έχει περάσει

 

→Τα σούπερ μάρκετ, που δεν έχουν κανένα οικονομικό όφελος, αντιδρούν έντονα στο μέτρο, με αποτέλεσμα να είναι αμφίβολη η εφαρμογή του

 

Του Κώστα Ζαφειρόπουλου

 

^[1]Με τον κοινωνικό ιστό διαλυμένο και με πλήθη ανέστιων και ανέργων να ψάχνουν στους κάδους για oτιδήποτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τροφή, μια παλαιά ιδέα επανέρχεται: να πωλούνται τα ληγμένα σε μειωμένες τιμές στα καταστήματα λιανικής. Γιατί να μη συνεισφέρουν και τα ληγμένα στην κερδοφορία των επιχειρήσεων, αφού υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να τα καταναλώσουν; Και όλα αυτά υπό τον μανδύα της φιλανθρωπίας με διλήμματα τύπου: «Τρόφιμα στις χωματερές όταν οι άνθρωποι πεινούν;»

 

Στα ράφια των σουπερμάρκετ θα βρίσκονται από την 1η Σεπτεμβρίου τρόφιμα «περασμένης διατηρησιμότητας», δηλαδή με παρελθούσα ημερομηνία λήξης, κάτω από συγκεκριμένους όρους. Τα τρόφιμα αυτά θα φέρουν ειδική σήμανση, θα είναι φθηνότερα από τα άλλα, ενώ θα επιβάλλονται πρόστιμα σε περιπτώσεις που δεν θα τηρούνται οι παραπάνω κανόνες.

 

Δηλώσεις Σκορδά

 

«Δεν υπάρχει απολύτως καμία διάταξη στο νέο Αγορανομικό Κώδικα, που να αφορά προϊόντα των οποίων η διάρκεια ζωής έχει λήξει», υπογράμμισε σε δήλωσή του για το θέμα ο υφυπουργός Ανάπτυξης Αθ. Σκορδάς. Τα τρόφιμα περιορισμένης διατηρησιμότητας είναι εκείνα στα οποία αναγράφεται «ανάλωση κατά προτίμηση» και όχι εκείνα που έχουν ακριβή ημερομηνία λήξης, όπως το γάλα, το γιαούρτι, αλλαντικά κ.λπ. Ο χρόνος διάθεσης των προϊόντων περασμένης διατηρησιμότητας δεν μπορεί να υπερβαίνει κατά περίπτωση: α. Τη μία εβδομάδα, στην περίπτωση προϊόντων των οποίων η ελάχιστη διατηρησιμότητα δηλώνεται με την αναγραφή ημέρας και μήνα. β. Τον ένα μήνα, στην περίπτωση προϊόντων των οποίων η ελάχιστη διατηρησιμότητα δηλώνεται με την αναγραφή μήνα και έτους. γ. Τους τρεις μήνες στην περίπτωση προϊόντων των οποίων η ελάχιστη διατηρησιμότητα δηλώνεται με την αναγραφή μόνο του έτους.

 

Από την αναγραφή της ελάχιστης διατηρησιμότητας εξαιρούνται τα νωπά φρούτα και τα λαχανικά, στα οποία περιλαμβάνονται και οι πατάτες που δεν έχουν αποφλοιωθεί, κοπεί ή υποστεί άλλες παρόμοιες επεξεργασίες. Εξαιρούνται επίσης: κρασιά, ηδύποτα από ζύμωση, αφρώδη κρασιά, αρωματισμένα κρασιά και παρόμοια προϊόντα που προέρχονται από διάφορα φρούτα εκτός από σταφύλι, ποτά με περιεκτικότητα σε αλκοόλη κατά όγκο 10% και πάνω, προϊόντα αρτοποιίας ή ζαχαροπλαστικής που από τη φύση τους καταναλώνονται κανονικά μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες από την παρασκευή τους, ξίδια, μαγειρικό αλάτι, ζάχαρα σε στερεά μορφή, προϊόντα ζαχαροπλαστικής που αποτελούνται από ζάχαρα αρωματισμένα ή και χρωματισμένα, μαστίχα, καθώς και παρόμοια για μάσηση προϊόντα. «Είναι παράλογο. Θα πρέπει ο καταναλωτής να έχει μια λίστα στα χέρια του για να διαπιστώνει πότε το εκάστοτε ληγμένο τρόφιμο θα λήγει εκ νέου», σημειώνει στην «Εφ.Συν.» η Ασπασία Μαρούγκα, μέλος του Δ.Σ. του ΕΦΕΤ.

 

Αποκλειστική ευθύνη

 

Το επιχείρημα από την πλευρά της βιομηχανίας τροφίμων είναι ότι έως τώρα τα ληγμένα μη ευαλλοίωτα τρόφιμα επιστρέφονταν στους παραγωγούς, οι οποίοι τα παρείχαν δωρεάν σε κοινωφελή ιδρύματα ή τα έστελναν σε χωματερές. «Αφού δεν ενοχλεί και πηγαίνει στα συσσίτια, γιατί να μην καταναλωθεί, ειδικά σε μια περίοδο κρίσης;» ισχυρίζονται οι βιομήχανοι. Αυτό που δεν λέγεται, όμως, είναι ότι το 1% των προϊόντων (αξίας μερικών δισ. σε ετήσιο επίπεδο) επιστρέφονται πίσω με έξοδα των βιομηχάνων.

 

Με τη νέα διάταξη, τα σουπερμάρκετ μπορούν να διαθέτουν τα ληγμένα προϊόντα, και μάλιστα έχουν -ως πωλητές- την αποκλειστική ευθύνη για την καλή υγιεινή κατάσταση των προϊόντων. Τα σουπερμάρκετ, που δεν έχουν κανένα οικονομικό όφελος από το μέτρο, αντιδρούν έντονα, με αποτέλεσμα να είναι αμφίβολη η εφαρμογή του. «Υπάρχει μια ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ βιομηχανίας και πωλητών, όπου διακυβεύονται μερικά δισ. και στην οποία η κυβέρνηση έχει πάρει θέση», εξηγεί ο πρόεδρος του ΙΝΚΑ, Γιώργος Λεχουρίτης, ο οποίος εισηγείται μποϊκοτάζ στα ληγμένα.

 

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός πως για το θέμα νομοθετεί το υπουργείο Ανάπτυξης και όχι το Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το οποίο εποπτεύει τον ΕΦΕΤ.

 

Προϊόντα περασμένης διατηρησιμότητας απαγορεύεται να διατίθενται σε χώρους ομαδικής εστίασης. Ποιος όμως μπορεί να ελέγξει αν χρησιμοποιηθούν τέτοια προϊόντα σε αυτούς τους χώρους από τη στιγμή που διατίθενται στην αγορά; «Σας διαβεβαιώνω κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει καμία περίπτωση ο ΕΦΕΤ να ελέγξει τα ληγμένα τρόφιμα. Εδώ δεν προλαβαίνουμε να ελέγξουμε τα κανονικά. Ας απαντήσει το υπουργείο ποιος θα αναλάβει την ευθύνη», τονίζει στην «Εφ.Συν.» η Ασπασία Μαρούγκα, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΕΦΕΤ.

 

«Είναι αστειότητα να δίνουμε σκουπίδια στους καταναλωτές και να δημιουργούμε πολίτες δύο κατηγοριών. Εμείς δεν βλέπουμε κανένα όφελος από την ποιοτική υποβάθμιση της διατροφής του καταναλωτή», εξηγεί στην «Εφ.Συν.» η Παναγιώτα Καλαποθαράκου, γενική διευθύντρια της ΕΚΠΟΙΖΩ.

 

Διάταξη από το 1985

 

«Επιστημονικά, τα προίόντα αυτά δεν υστερούν σε καμία περίπτωση διατροφικά. Προκαλώ οποιονδήποτε να εξηγήσει ποιος διατροφικός παράγοντας υστερεί και με ποιο τρόπο. Μόνο κάποιοι οργανοληπτικοί παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζονται, χωρίς όμως συνέπειες», τονίζει στην «Εφ.Συν.» ο Ρόδιος Γάμβρος, πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών Τροφίμων (ΣΕΒΤ) και συμπληρώνει: «Αυτή η διάταξη υπάρχει από το 1985, είναι θέμα της αγοράς αν θα την αξιοποιήσει. Παλαιότερα όλα αυτά τα προϊόντα δεν είχαν καν την ένδειξη “ανάλωση κατά προτίμηση”. Για μένα είναι λάθος ο όρος “ληγμένα”».

 

Θέμα δημόσιας υγείας δεν τίθεται. Επιστημονικά δεν υπάρχει σαφής αρνητική ή θετική απάντηση για το αν τα ληγμένα μη ευαλλοίωτα προϊόντα έχουν την ίδια θρεπτική αξία. Η μακρόχρονη πάντως ανθρώπινη εμπειρία δείχνει ότι «όσο πιο φρέσκο είναι ένα τρόφιμο τόσο πιο θρεπτικό». Προς το παρόν δεν υπάρχουν μελέτες για τις πιθανές επιδράσεις των αλλαγών στα τρόφιμα με την πάροδο του χρόνου για τη δημόσια υγεία.

 

Σε χθεσινή επιστολή, πάντως, προς τον υπουργό Ανάπτυξης, Κωστή Χατζηδάκη, ο Ιατρικός Σύλλογος Πειραιά αναφέρει πως «στο πλαίσιο του θεσμικού μας ρόλου για την προστασία της δημόσιας υγείας, της οποίας ένα μέσο είναι και το τρόφιμο, καθώς και τα χρησιμοποιούμενα υλικά στα τρόφιμα, θεωρούμε ότι για να μην μπει σε “περιπέτειες” η Δημόσια Υγεία πρέπει άμεσα να ληφθούν υπόψη οι θέσεις-προτάσεις-αντιρρήσεις των θεσμικών οργάνων που έχουν σχέση με αυτήν και γνωρίζουν το θέμα».

 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Οκτώ λόγοι από τον ΕΦΕΤ για να μην εφαρμοστεί

 

Ο ΕΦΕΤ, πάντως, σε παλαιότερη ανακοίνωσή του εξηγούσε τους λόγους για τους οποίους δεν έπρεπε να εφαρμοστεί η αγορανομική διάταξη του υπουργείου Ανάπτυξης:

 

1. Δεν μπορεί να διασφαλιστεί η ποιότητα των προϊόντων, ούτε η τιμή πώλησής τους.

 

2. Υπάρχει κίνδυνος να βρουν ευκαιρία ορισμένοι επιτήδειοι (οι λιγότεροι ίσως) να γεμίσουν την αγορά με προϊόντα κακής ποιότητας.

 

3. Υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί αθέμιτος ανταγωνισμός με τις επιχειρήσεις που δεν θα διαθέτουν ληγμένα προϊόντα.

 

4. Είναι λάθος ο διαχωρισμός των πολιτών – καταναλωτών σε δύο κατηγορίες.

 

5. Δεν έχει ολοκληρωθεί ο διάλογος στην Ευρωπαϊκή Ενωση, στον οποίο μετέχει ο ΕΦΕΤ.

 

6. Δεν προσδιορίζεται το ποσοστό στο οποίο θα πωλούνται φθηνότερα τα συγκεκριμένα προϊόντα.

 

7. Είναι λάθος να ζητάμε από τους καταναλωτές να αγοράζουν ληγμένα τρόφιμα (αφού όλα τα τελευταία χρόνια τούς εκπαιδεύαμε να προσέχουν τις ημερομηνίες λήξης και την ετικέτα).

 

8. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της χώρας δεν είναι δυνατό να διασφαλίσουν τέτοιου είδους ελέγχους.

 

Το διοικητικό συμβούλιο του ΕΦΕΤ προς το παρόν τηρεί στάση αναμονής.

 

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Μόνο η Αγγλία υιοθέτησε το μέτρο

 

Το ζήτημα δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία, αλλά συζητείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο από το 1985, με τα κράτη-μέλη στο σύνολό τους να αντιδρούν και να μην εφαρμόζουν την ευρωπαϊκή οδηγία. Μόνο η Αγγλία έχει υιοθετήσει τα «ράφια των φτωχών». Στη Γερμανία το μέτρο εφαρμόστηκε, αλλά καταργήθηκε κατόπιν αντιδράσεων επιστημόνων, καταναλωτών και φορέων. Στην Αγγλία, όμως, εφαρμόζεται μειωμένη τιμή έως και 70% και σε προϊόντα ευαλλοίωτα 1-2 μέρες πριν λήξουν.

 

«Η χώρα μας είναι ακριβή και θέλουμε χαμηλότερες τιμές, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο!», αναφέρει η η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Καταναλωτών «Η Παρέμβαση» και προτείνει «τη νομοθετημένη διάθεση των μη ευαλλοίωτων τροφίμων αρκετά πριν από την παρέλευση της ημερομηνίας ανάλωσης, σε τιμές που θα κυμαίνονται μεταξύ του 40-50% της προηγούμενης, “κανονικής” τιμής του προϊόντος. Μ’ αυτή την τακτική, θα περιορίσουμε στο ελάχιστο ή και θα εξαφανίσουμε τα τρόφιμα που θα έχουν λήξει, οπότε και δεν θα υπάρχει ανάγκη αναζήτησης λύσεων».