Της Μαριαλένας Σπυροπούλου*

«Ο ρόλος αυτός σκιαγραφήθηκε με συνέπεια» ή αλλιώς «ο ρόλος αυτός αποδόθηκε με συνέπεια από τον ηθοποιό», συνηθίζουν να λένε οι κριτικοί λογοτεχνίας, θεάτρου και κινηματογράφου για έναν ήρωα που μπόρεσε να αποδοθεί με σαφήνεια σύμφωνα με το όραμα και την πένα του δημιουργού, αλλά κυρίως σύμφωνα με το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον, τις προθέσεις, τον χαρακτήρα, τις αντιφάσεις και το περιβάλλον του στο οποίο ανδρώθηκε ο ίδιος ο ήρωας, φανερά στο κοινό του ή μη.

Συνεπής, ο λογικός επόμενος, ο συνακολουθών, ο σύμφωνος προς μια σειρά καταστάσεων. Η συνέπεια είναι η λέξη-κλειδί που με απασχολεί κάθε φορά που μελετώ έναν ήρωα. Οχι, δεν μιλώ για ήρωες μυθιστορηματικούς, ήρωες στο σανίδι ή στο άσπρο πανί. Μιλώ για όλους τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους που συναντάμε, συναναστρεφόμαστε, αγαπάμε, κρέμεται η ζωή μας από τα χέρια τους και επηρεάζουμε κατά τρόπο ανεπανόρθωτο. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, επιστήμονες, άνθρωποι της διπλανής πόρτας, οι γονείς μας, τα παιδιά μας, γείτονες και μακρινοί γνωστοί, όλοι είναι ήρωες, σύμφωνα με την αφήγηση της μικρο- και μακρο-ιστορίας.

Ο καθένας από αυτούς έχει μια προέλευση, έναν σκοπό, μια αποστολή και ένα ταξίδι. Δημόσια και ιδιωτικά ο κάθε άνθρωπος στην πορεία της ζωής του οφείλει να βρει το σχήμα, το πλαίσιο, το καλούπι μέσα από το οποίο θα μπορέσει να φέρει σε λογαριασμό αυτό που είναι, αυτό που πιστεύει ότι είναι και αυτό που θα ήθελε να είναι. Συμφιλιώνοντας την «Αγία Τριάδα» θα γίνει τελικά η καλύτερη δυνατή εκδοχή του δικού του εαυτού. Υπάρχει πάντα μια αφήγηση που πιστεύουμε για τον εαυτό μας και τις περισσότερες φορές αυτή συγκλίνει με τα έργα μας. Οσο, όμως, πιο μακριά βρισκόμαστε από την πραγματική αίσθηση του εαυτού μας, όσο αδυνατούμε να δούμε τα κίνητρά μας, τις επιθυμίες μας και τα σκοτεινά μας κομμάτια, τόσο περισσότερο η πραγματικότητα απομακρύνεται από την επιθυμία. Και μας προδίδει. Αυτό γίνεται περισσότερο εύληπτο όταν ερχόμαστε σε επαφή με ανθρώπους του δημόσιου βίου.

Θα σας έχει τύχει, φαντάζομαι, να συναντήσετε ανθρώπους που επικαλούνται το δίκαιο, το έχουν κάνει έργο ζωής και στον ιδιωτικό τους βίο είναι οι πιο άδικοι των αδίκων. Οπως τυχαίνει συχνά να συναντάμε ανθρώπους του πνεύματος που μόνον η ύλη τούς απασχολεί. Ή ακόμα πιο επίκαιρα, νιώθω ότι είμαστε από τις λίγες χώρες με τόσους αριστερούς καπιταλιστές, δεξιούς κομμουνιστές, ακτιβιστές με δίχτυ ασφαλείας και οσιομάρτυρες με πυρομαχικά. Οσο πιο μεγάλο το μέγεθος της επαγγελματικής ενασχόλησης, όσο πιο βαρύνουσα κοινωνική σημασία έχει η περσόνα αντί του προσώπου, τόσο πιο μπερδεμένοι είναι οι άνθρωποι που ασχολούνται με τα μεγάλα, τα ωραία, τα ιδανικά.

Γιατί πώς να ασχοληθείς με τη σωτηρία του κόσμου, εάν πραγματικά σιχαίνεσαι τον κόσμο; Ή πώς να γίνεις πολιτικός-υπερασπιστής του κατατρεγμένου όταν δεν έχεις νιώσει ποτέ στο πετσί σου πώς είναι να είσαι πραγματικά κατατρεγμένος ή, ακόμα χειρότερα, εάν υπήρξες και το έχεις θάψει στο πιο βαθύ χαντάκι;

Είναι δύσκολο σήμερα να βρούμε γύρω μας ήρωες με συνέπεια χαρακτήρα. Οχι ήρωες χωρίς αντιφάσεις, διλήμματα, προβληματισμούς, αλλά ήρωες που παρά τους κλυδωνισμούς παραμένουν στέρεοι, συμπαγείς και οριοθετημένοι σε τέτοιο βαθμό, που μόνοι τους ξέρουν τι είναι ικανοί να κάνουν και τι όχι. Πράττουν σύμφωνα με τα πιστεύω τους και πιστεύουν αναλόγως των πράξεών τους.

Οι περισσότεροι λένε ότι όσοι εκφέρουν δημόσιο λόγο ή ασκούν πολιτική μάς κοροϊδεύουν. Δεν πιστεύω στη συνεχή εξαπάτηση. Ακόμα και οι πολιτικοί που κάνουν δεύτερη φύση τους την αναδίπλωση και τον συμβιβασμό δεν επιθυμούν σε όλα τα επίπεδα συνεχώς να εξαπατούν. Δεν ζουν συνέχεια μέσα στο ψέμα. Οταν λένε ότι προστατεύουν με την πολιτική τους κάποιες αρχές και αξίες, τη δημοκρατία για παράδειγμα, το πιστεύουν εκείνη τη στιγμή. Αλλο, όμως, είναι που τελικά με την προσωπική τους στάση καταλύουν κάθε ίχνος δημοκρατίας. Κάθε ίχνος αξιοκρατίας, παραβαίνοντας νόμους ή αλλάζοντάς τους κατά το δοκούν.

Το πρόβλημα με πολλούς από τους ήρωες που πρωταγωνιστούν στη ζωή μας με τον έναν ή τον άλλο τρόπο είναι η συνέπειά τους. Συνέπεια παρελθόντος και παρόντος. Συνέπεια λόγων και έργων. Συνέπεια εσωτερικής αφήγησης και εξωτερικής δράσης. Συνέπεια ονείρων και πραγματικότητας. Συνέπεια του δικού τους βλέμματος για τον εαυτό τους και τον κόσμο σε σχέση με το βλέμμα των άλλων πάνω σε αυτούς. Συνέπεια οικογενειακών καταβολών και κοινωνικού άλματος. Συνέπεια ακόμα και στις αντιφάσεις. Ακόμα και στις ανεπάρκειες. Μια στοιχειώδης ειλικρίνεια για τα κίνητρα της συμπεριφοράς τους και το αποτέλεσμα, όποιο και αν είναι αυτό.

Στέκω με σχετική συμπάθεια από μακριά για τους ασυνεπείς ήρωες με τα τυφλά σημεία. Θυμώνω, όμως, όταν βλέπω την αλαζονεία. Αυτή την ανίατη ασθένεια. Την ψευδαίσθηση που με συνέπεια κάποιοι καλλιεργούν ότι κανείς σε αυτόν τον κόσμο δεν θα τους ζητήσει ποτέ να είναι συνεπείς. Ως προς την ιστορία αυτού του κόσμου. Ως προς την ιστορία τους.

* Ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια

[email protected]