Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, όταν μειώνεται το ΑΕΠ μιας χώρας, οι θάνατοι από καρδιαγγειακά επεισόδια αυξάνονται, επισημαίνει ο αναπληρωτής καθηγητής Παθολογίας και Υπέρτασης, Γιώργος Στεργίου

→Για κάθε 1% αύξηση της ανεργίας, η θνησιμότητα από αυτοκτονίες αυξάνεται κατά 4% και η συνολική θνησιμότητα μπορεί να αυξηθεί κατά 20%-25%

Της Ιωάννας Σωτήρχου

Μάλλον όλοι μας έχουμε γίνει μάρτυρες ενός παρόμοιου περιστατικού. Το διάστημα που έκλεινε η «Ελευθεροτυπία» οι απουσίες συναδέλφων μάς τρόμαζαν: εγκεφαλικά και εμφράγματα. Οσο οι συνέπειες της κρίσης δοκιμάζουν σκληρά όλο και περισσότερους (πρώην) εργαζόμενους, τόσο στις συζητήσεις επανέρχεται η κουβέντα για κάποιον άνθρωπο που «έσκασε», «δεν άντεξε», «έπαθε η καρδιά του».

Πρόσφατα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, που δείχνουν αύξηση των θανάτων κατά 5% το 2012 σε σχέση με έναν χρόνο πριν, μπορούμε να τα ερμηνεύσουμε νηφάλια ως «φυσιολογικά» με την έννοια ότι η ελληνική κοινωνία γερνάει και οι θάνατοι τα τελευταία χρόνια έχουν «υποσκελίσει» τις γεννήσεις. Αλλά θάνατοι σχετικά νέων ανθρώπων, εκεί γύρω στα πενήντα, και πρώτη αιτία θανάτου (πάνω από 40%) τα καρδιαγγειακά; Ποια είναι η συμβολή της κρίσης σε αυτή τη ζοφερή κατάσταση;

Παράγοντες κινδύνου

Αναζητήσαμε μια επιστημονική ερμηνεία από τον αναπληρωτή καθηγητή Παθολογίας και Υπέρτασης, Γιώργο Στεργίου, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Δημόσιας Υγείας και υπεύθυνο του Κέντρου Υπέρτασης της Γ’ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Σωτηρία», ο οποίος στη συζήτησή μας τήρησε μια σχολαστικά τεκμηριωμένη θέση, για να καταλήξει πως τα -ελλιπή- διαθέσιμα στοιχεία σε συνδυασμό με παλαιότερα δεδομένα άλλων χωρών παρέχουν «ενδείξεις για το τι πρόκειται να συμβεί» και όλα δείχνουν ότι «οι παράγοντες κινδύνου επιδεινώνονται και κατά συνέπεια τα καρδιαγγειακά νοσήματα». Επίσης μας έδωσε τα δεδομένα που δείχνουν ότι «η οικονομική κρίση από μόνη της είναι παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακά επεισόδια».

Παραθέτουμε λοιπόν τα ερευνητικά δεδομένα που μοιράστηκε μαζί μας, με τη σημαντική παρατήρηση ότι οι περισσότεροι επιβαρυντικοί παράγοντες που σχετίζονται με αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν.

Κατ’ αρχάς ήταν επιφυλακτικός επειδή στη χώρα μας δεν υπάρχουν επαρκή επιδημιολογικά στοιχεία για τον γενικό πληθυσμό, κάτι που «επιτέλους» γίνεται αυτή τη στιγμή με την Eθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (ΕΜΕΝΟ).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, 40-50% των θανάτων στην Ευρώπη οφείλονται στα καρδιαγγειακά νοσήματα (κυρίως έμφραγμα και εγκεφαλικό). Το σημαντικό είναι πως υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ Βορείων και Νοτίων.

Ενώ πριν 40 χρόνια στη Βόρεια Ευρώπη τα καρδιαγγειακά επεισόδια ήταν 30 φορές περισσότερα, απ’ ό,τι στη Νότια, σήμερα οι διαφορές αυτές έχουν σχεδόν εξαφανιστεί λόγω μεγάλης μείωσης στον Βορρά και αύξησης στον Νότο. Αυτό οφείλεται σε μεγάλα εθνικά προγράμματα κατά του καπνίσματος, της πίεσης, της χοληστερίνης κ.λπ. που εφαρμόστηκαν στον Βορρά, ενώ στον Νότο όλα αυτά επιδεινώθηκαν.

Από την άλλη μεριά με ανησυχία παρατηρούμε ότι εμείς ήδη ξεπεράσαμε Ιταλούς και Ισπανούς σε εγκεφαλικά και εμφράγματα. Συγκρίνοντάς μας με τις άλλες χώρες, η κατάστασή μας είναι δραματική. Δυστυχώς είμαστε πρώτοι στην παχυσαρκία στους άντρες και στις πρώτες θέσεις στις γυναίκες, τους εφήβους και τα παιδιά. Ομως μαζί με την παχυσαρκία έρχονται η υπέρταση, το σάκχαρο, η χοληστερίνη.

Στο κάπνισμα πάλι είμαστε από τους πρώτους, με το 47% των γυναικών και το 29% των αντρών. «Δεν είναι μόνο ο καρκίνος του πνεύμονα. Αυτό που δεν είναι γνωστό είναι ότι μετά την εμμηνόπαυση η στεφανιαία νόσος (το έμφραγμα) είναι η συχνότερη σοβαρή νόσος στις γυναίκες και όχι ο καρκίνος του μαστού…»

Οσο για την κρίση; Διεθνή στοιχεία αποδεικνύουν ότι η οικονομική κρίση επιδεινώνει την υγεία. Αρθρο στην ιστοσελίδα του καναλιού CNN (9 Σεπτεμβρίου 2013) ανέφερε ότι «αν η κρίση ήταν κλινική μελέτη θα έπρεπε να σταματήσει, γιατί παρακολουθούμε σε αργή κίνηση μια καταστροφή καθώς οι τακτικές λιτότητας στην Ευρώπη έχουν καταστρεπτικές συνέπειες στα συστήματα υγείας».

Μελέτη του 2012 για την κρίση στην Αργεντινή με τίτλο «Οικονομική κρίση: ένας νέος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακά επεισόδια» έδειξε ότι, καθώς μειώνεται το ΑΕΠ, οι θάνατοι από καρδιαγγειακά επεισόδια αυξάνονται.

Δημοσίευση στο περιοδικό «Lancet» το 2009, με στοιχεία από 26 ευρωπαϊκές χώρες για την περίοδο 1970-2007, έδειξε ότι αύξηση της ανεργίας πάνω από 3% αυξάνει τους θανάτους από έμφραγμα (κυρίως στους άντρες κατά 39%) και από αυτοκτονία (στις γυναίκες σχεδόν διπλασιάζονται).

Αποκαλυπτικά στοιχεία

«Τι αναγωγή να κάνει κανείς για την Ελλάδα με 28% ανεργία και πάνω από τριπλάσια από το 8,6% του 2008;» παρατηρεί ο καθηγητής. Τα επίσημα στοιχεία για τις αυτοκτονίες στη χώρα μας, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, είναι αποκαλυπτικά δεδομένων των κοινωνικών δισταγμών στην αποκάλυψή τους στις αρχές: από τις 328 αυτοκτονίες το 2007, προ κρίσης, έφτασαν τις 377 το 2010, τις 477 έναν χρόνο αργότερα και τις 507 το 2012…

Εχει υπολογιστεί ότι γενικά για κάθε 1% αύξηση της ανεργίας η θνησιμότητα από αυτοκτονίες αυξάνεται κατά 4% και η συνολική θνησιμότητα μπορεί να αυξηθεί κατά 20-25%, μαζί με ψυχικές διαταραχές όπως το άγχος και η κατάθλιψη που συμβάλλουν στην πρόκληση καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Για τη χώρα μας αναφέρθηκε σε στοιχεία από καταγραφή διαγνώσεων στα εξιτήρια των νοσοκομείων που έδειξαν μικρή αύξηση στα εμφράγματα κατά 8-10% από το 2010 στο 2011, διευκρινίζοντας ότι αποτελούν έμμεση ένδειξη επειδή τα εξιτήρια κωδικοποιήθηκαν σχετικά πρόσφατα.

Ακόμη, μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρσι στο περιοδικό «International Journal of Cardiology», που όμως αφορούσε μόνο μια περιοχή της χώρας, τη νοτιοδυτική Πελοπόννησο, έδειξε στις ηλικίες 50 χρόνων και πάνω σταθερή αύξηση των εμφραγμάτων πάνω από 50% την τελευταία πενταετία. Οι συγγραφείς απέδωσαν την αύξηση αυτή κυρίως στην κοινωνικο-οικονομική κρίση. Επιπλέον πανελλαδική έρευνα του Ινστιτούτου Κοινωνικής & Προληπτικής Ιατρικής πέρσι τον Ιανουάριο έδειξε ότι το 57% των ερωτηθέντων δυσκολεύονταν να πληρώσουν τα φάρμακά τους και το 25% των χρόνιων πασχόντων μείωσαν δαπάνες διατροφής, ηλεκτρικού και καυσίμων για να πληρώνουν τα φάρμακά τους.

Η οικονομική κρίση δεν επηρεάζει μόνο τους άνεργους αλλά και τους εργαζόμενους. Ερευνα στις ΗΠΑ έδειξε ότι κατά την περίοδο ύφεσης 2007-2009 οι εργαζόμενοι είχαν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης, προφανώς επειδή οι συνθήκες εργασίας επιδεινώνονται προκαλώντας περισσότερο άγχος και ανασφάλεια.