To ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ «Φιλιά εις τα παιδιά» από την Πέμπτη στην Ταινιοθήκη

Πέντε παιδάκια, από 5 έως 10 χρόνων, η Ροζίνα, ο Σήφης, η Ευτυχία, η Σέλλυ και ο Μάριος, επέζησαν από το Ολοκαύτωμα χάρη στην αγάπη και αυτοθυσία των χριστιανών γειτόνων τους, που τους έδωσαν καταφύγιο. Ηλικιωμένοι άνθρωποι σήμερα, μπροστά στην κάμερα έρχονται αντιμέτωποι με τη χαμένη παιδική τους ηλικία

Της Βένας Γεωργακοπούλου

Σου 'ρχεται αμέσως να πεις: «Είχαμε κι εμείς τις δικές μας Αννα Φρανκ». Κατά κάποιο τρόπο, ναι. Ευτυχώς, όμως, τα πέντε εβραιόπουλα, που μας γνωρίζει το ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ «Φιλιά εις τα παιδιά», κρύφτηκαν και σώθηκαν. Ζουν σήμερα και τα πέντε για να διηγηθούν μπροστά στην κάμερα τις ιστορίες τους. Ο,τι μπορούν να θυμηθούν. Γιατί όταν ο κόσμος τους κατέρρευσε από τον φόβο των ναζί ήταν όλα τους πολύ μικρά. Από 5 μέχρι 10 χρονών.

Η ταινία του Λουλέ βγαίνει την Πέμπτη στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας. Αν δεν απεχθανόμουν τα «πρέπει», θα έλεγα ότι οφείλουμε όλοι μας να τη δούμε. Ειδικά σήμερα, με τους απολογητές του Χίτλερ να παριστάνουν τους λαϊκούς σωτήρες. Δεν είναι τυχαίο που η πρώτη ερώτηση που μου 'ρχεται να κάνω στον σκηνοθέτη είναι αν οι πέντε ηλικιωμένοι σήμερα ήρωές του, από 75 έως 80 χρόνων, νιώθουν ρατσισμό ή ένιωσαν ποτέ.

«Θεωρούν τους εαυτούς τους Ελληνες, Ελληνότατους. Και είναι πολύ περήφανοι γι' αυτό. Τώρα πια δεν έχουν κανένα πρόβλημα, αλλά ούτε και στα παιδικά τους χρόνια είχαν νιώσει κάτι ιδιαίτερο, που ήταν εβραιόπουλα. Ζούσαν κυρίως μέσα στην κοινότητά τους, είχαν φίλους και γνωστούς κατά κανόνα Εβραίους, άλλο αν τα πιο ευκατάστατα, κυρίως στη Θεσσαλονίκη, πήγαιναν σε πλούσια και μεικτά σχολεία με μεγάλη θρησκευτική ανεκτικότητα. Αλλωστε οι χριστιανές φίλες τους τα έσωσαν».

Ας πάρουμε την ιστορία από την αρχή. Μια φορά κι έναν καιρό ζούσαν στην Ελλάδα η Ροζίνα Ασσέρ-Πάρδο, ο Σήφης Βεντούρας, η Ευτυχία Ναχμάν-Ναχμία, η Σέλλυ Κούνιο-Κοέν και ο Μάριος Σούσης. Οχι μόνο στη Θεσσαλονίκη (η Ροζίνα και η Σέλλυ), με τη γνωστή μας μεγάλη εβραϊκή κοινότητα. Αλλά και στα Χανιά (ο Σήφης), την Αθήνα (ο Μάριος), τα Γιάννενα (η Ευτυχία). Οταν ο θάνατος τους χτύπησε την πόρτα, βρήκαν καταφύγιο στους χριστιανούς γείτονές τους, που τα έκρυψαν με κίνδυνο της ζωής τους. Η Ροζίνα έμεινε 548 μέρες κλεισμένη σε σπίτι στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Ο Σήφης σώθηκε χάρη στη χριστιανή νταντά του, που για χρόνια θεωρούσε πραγματική μητέρα του.

Τι υπέροχοι και δυνατοί Ελληνες. Τους αναζήτησε, άραγε, ο σκηνοθέτης; «Βρήκα τα παιδιά τους. Λυπάμαι που δεν ενέταξα στην ταινία τη διήγηση της Κάτιας, στο σπίτι της οποίας κρύφτηκε η Ευτυχία» λέει ο Βασίλης Λουλές. «Είναι συνομήλικες και αγαπημένες φίλες. Η Κάτια θυμάται τη στιγμή που οι γονείς της της ανακοίνωσαν ότι θα φέρουν στο σπίτι δύο εβραιόπουλα, την Ευτυχία και τον αδελφό της. “Τα καταδιώκουν κι εμείς θα τα σώσουμε”, της είπαν. Η Κάτια, δέκα χρόνων τότε, τρόμαξε. Οι γονείς της της εξήγησαν τους κινδύνους. “Μπορεί να μας φυλακίσουν”. Δεν ήξεραν ακόμα ότι τουφέκιζαν τους Ελληνες, που έκρυβαν Εβραίους. Και τότε αυτοί οι σοφοί άνθρωποι έδωσαν στο παιδί τους δύναμη αναθέτοντάς του έναν συγκεκριμένο ρόλο. “Θα παίζεις μαζί τους στον δρόμο, θα τους δώσουμε άλλα ονόματα, θα λέμε ότι είναι παιδιά από το χωριό μας. Είσαι υπεύθυνη γι' αυτά, σε εμπιστευόμαστε απόλυτα”. Από τότε η 10χρονη Κάτια έγινε η προστάτις των εβραιόπουλων».

Στο ντοκιμαντέρ είναι, άλλωστε, φανερή η ανάγκη των πέντε Εβραίων πρωταγωνιστών να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους για «τους χριστιανούς σωτήρες τους». Δεν ήταν, όμως, αυτός ο στόχος του Λουλέ. Ούτε ο άλλος, ο απολύτως σεβαστός, θεμιτός και χρήσιμος, να θυμίσει, δηλαδή, το Ολοκαύτωμα. Αλλη ιδέα είχε στο μυαλό του και αυτή έδωσε τον τόνο στην ταινία του.

«Ηθελα να κάνω μια ταινία στη σκιά τού Ολοκαυτώματος. Που να αναφέρεται ειδικά στην παιδική ηλικία», εξηγεί. «Ο φόβος και ο τρόμος ενός παιδιού, που διώκεται, είναι τελείως διαφορετικός από του ενήλικα. Δεν ήθελα να μου διηγηθούν ένα παραμύθι. Προσπάθησα να τούς ξύσω πληγές, να τους κάνω να μιλήσουν, να εκφραστούν σαν να ζουν ταυτόχρονα την παλιά τραγική τους ιστορία. Η ταινία μου είναι η αναζήτηση της χαμένης τους παιδικότητας. Σαν μια ψυχανάλυση».

Το βάρος της ενοχής

Καθόλου εύκολη δουλειά. Ο Βασίλης Λουλές παραδέχεται πως στιγμές στιγμές οι πέντε ηλικιωμένοι Εβραίοι απέναντί του ήρθαν σε δύσκολη θέση. Κι όμως, τα πρόσωπά τους λάμπουν ακόμα κι όταν μιλούν για απίστευτες τραγωδίες με άμεσο και δυνατό τρόπο. «Είναι γιατί ξαναβρίσκουν το παιδί που ήταν κάποτε», είναι η ερμηνεία του σκηνοθέτη. «Και μην ξεχνάτε ότι οι ιστορίες τους έχουν πάμπολλα “παιδικά” χαρακτηριστικά ακόμα, εκτός από τον φόβο. Αφέλεια, ευπιστία, ξεγνοιασιά. Επρεπε να κρύβονται και το ξεχνούσαν. Ξεχνούσαν ακόμα και τα νέα ονόματα, που τους είχαν δώσει».

Σήμερα ζουν όλοι τους στην Αθήνα, εκτός από τη Σέλλυ που έμεινε πιστή στη Θεσσαλονίκη. Πέρασαν ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή τους με ένα αίσθημα, που διατρέχει την ταινία και σου αφήνει έναν κόμπο στον λαιμό. Η Ροζίνα, ο Σήφης, η Ευτυχία, η Σέλλυ και ο Μάριος έπρεπε να συμφιλιωθούν με ένα μεγάλο βάρος: την ενοχή απέναντι στα υπόλοιπα εβραιόπουλα, που δεν είχαν τη δική τους καλή τύχη.

Η ταινία «Φιλιά εις τα παιδιά» δεν θα είχε γίνει πραγματικότητα χωρίς την αμέριστη συμπαράσταση του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος. Από μια δική του, άλλωστε, έκθεση, το 2005, για τα κρυμμένα εβραιόπουλα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ξεκίνησε ο Βασίλης Λουλές την έρευνά του. Το ντοκιμαντέρ δεν σταματάει στις προσωπικές ιστορίες και τα πολύτιμα ντοκουμέντα των παιδιών (ημερολόγια, σχολικές εκθέσεις, φωτογραφίες και οικογενειακά φιλμάκια). Αποκαλύπτει και σπάνιες εικόνες της κατεχόμενης Αθήνας και Θεσσαλονίκης μέσα από κινηματογραφικά αρχεία, ερασιτεχνικές ταινίες Γερμανών στρατιωτών και παράνομες λήψεις Ελλήνων. Για τα γυρίσματα το συνεργείο έφτασε και μέχρι το Αουσβιτς.

Με οχτώ μέχρι τώρα συμμετοχές και ελληνικά και ξένα φεστιβάλ, το ντοκιμαντέρ του Βασίλη Λουλέ έχει ακόμα πολύ δρόμο μπροστά του. Προέχει να συναντηθούμε και εμείς μαζί του στην αίθουσα. Θα μας κάνει πολύ καλό. «Η ταινία σας μας μαλάκωσε», είναι το καλύτερο κομπλιμέντο από τα πολλά που έχει ακούσει.

[email protected]

ΙΝFO: Από την Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Ιερά Οδος 48, καθημερινά: 6 μ.μ., 8 μ.μ. και 10 μ.μ. Από την Κυριακή 17 Φεβρουαρίου θα βγει και στο «Ολύμπιον» της Θεσσαλονίκης, στις 5 μ.μ. (μία μόνο προβολή). Στη συνέχεια κάθε Σάββατο και Κυριακή θα παίζεται στην αίθουσα «Παύλος Ζάννας» (5 μ.μ.).