Από το ρεμπέτικο, στη δικτατορία, στο «Μετέωρο βήμα του πελαργού», και στο «Corpus Cristi». «Ρεπορτάζ χωρίς Σύνορα» απόψε (ΝΕΤ, 22.00) με τον Στέλιο Κούλογλου να αναζητά  αν υπάρχουν τελικά όρια στην τέχνη, στη σάτιρα, στην εικόνα και στον λόγο

Του Σωτήρη Μανιάτη

^{[1] [2]}Μια διαδρομή στο φαινόμενο της λογοκρισίας σε διάφορες περιόδους εντός και εκτός συνόρων, με αφορμή σύγχρονα περιστατικά, επιχειρεί ο Στέλιος Κούλογλου απόψε (22.00) με το «Ρεπορτάζ χωρίς Σύνορα» στη ΝΕΤ. Τη Μ. Παρασκευή (3/5) ήταν η Παγκόσμια Ημέρα για την Ελευθερία του Τύπου. Μόνο που λογοκρισία δεν υπάρχει μόνον εκεί, αλλά σχεδόν σε κάθε μέσο έκφρασης. Υπάρχουν, τελικά, όρια στην τέχνη, στη σάτιρα, στον λόγο;

Το φθινόπωρο του 2012 αγανακτισμένοι πολίτες εναντιώθηκαν σε μια θεατρική παράσταση. Αφορμή για τις αντιδράσεις αποτέλεσε ο τίτλος της παράστασης στα λατινικά: «Corpus Cristi: Το σώμα του Χριστού». «Μας είπαν ότι η οργή του Θεού θα πέσει πάνω σας και ότι θα σας κάψουμε στην Κόλαση» δηλώνει ο σκηνοθέτης της παράστασης, Λαέρτης Βασιλείου. «Η επίσημη Εκκλησία, παρ’ ότι θεωρεί βλάσφημο το έργο, καταδικάζει απερίφραστα τα επεισόδια που ακολούθησαν… Δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση ή διάθεση», δηλώνει ο γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής Τύπου της Ιεράς Συνόδου, π. Τιμόθεος Ανθης.

Σε μια συνέντευξη, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην ελληνική τηλεόραση, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος αναφέρεται στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε την περίοδο της δικτατορίας και στον τρόπο με τον οποίο κατάφερνε να ξεπερνάει κάθε φορά τη λογοκρισία κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Δεν θα ήταν όμως η τελευταία φορά που ο σπουδαίος δημιουργός θα αντιμετώπιζε τη λογοκρισία. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Tο μετέωρο βήμα του πελαργού» στη Φλώρινα, ο τότε μητροπολίτης Φλωρίνης Αυγουστίνος Καντιώτης θεώρησε την ταινία αντιχριστιανική και ανθελληνική και κάλεσε σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, γεγονός που περιγράφει ο διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης.

Στη μουσική, ένα από τα πρώτα θύματα της λογοκρισίας υπήρξε το ρεμπέτικο. Οπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο ερευνητής του ρεμπέτικου Παναγιώτης Κουνάδης, τραγούδια όπως το «Κάνε υπομονή» του Τσιτσάνη ή το «Κάποια μάνα αναστενάζει» θεωρούνταν από τις επιτροπές λογοκρισίας επικίνδυνα για τον κοινωνικό τους υπαινιγμό. Για τη συνεχή λογοκρισία που υφίσταντο στο έργο τους μιλούν, μεταξύ άλλων, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Την περίοδο της δικτατορίας, η λογοκρισία είχε ιδιαίτερα κατασταλτικό χαρακτήρα. Ο δημοσιογράφος Δημήτρης Σαπρανίδης θυμάται τις δυσκολίες που αντιμετώπισε προσπαθώντας να εκθέσει τις αντιδικτατορικές αφίσες που δημιούργησε, αλλά και τις περιπέτειες του εκδότη του περιοδικού «Αντί» που αποφάσισε να τις δημοσιεύσει. Ο ηθοποιός Γιώργος Κοτανίδης, που μαζί με άλλους συναδέλφους του δημιούργησαν το «Ελεύθερο Θέατρο», θυμάται τη συνεχή παρουσία του καθεστώτος στις παραστάσεις. Στην εκπομπή μιλούν ακόμα ο Μίμης Ανδρουλάκης για το βιβλίο του «Μ εις την νιοστή», ο γιος της Αλίκης Γεωργούλη, Γιώργος Καλφαμανώλης, για την ταινία-σταθμό στην καριέρα της μητέρας του και του Αλέκου Αλεξανδράκη «Συνοικία το Ονειρο», ο κριτικός κινηματογράφου Γιάννης Ζουμπουλάκης, ενώ ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Δημήτρης Χριστόπουλος εξετάζει το εάν και πού τίθενται όρια στην ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης.

[email protected]