Του Βίκτωρα Νέτα

Συχνές αναφορές στη συγγένεια των αρχαίων πολιτισμών Ελλάδας και Κίνας έγιναν με ιδιαίτερα έμφαση, τόσο από την ελληνική όσο και από την κινεζική πλευρά, κατά τις επίσημες συναντήσεις του Ελληνα πρωθυπουργού με την πολιτική ηγεσία της Κίνας, για να επισημανθούν τα στοιχεία που συνδέουν τους δύο λαούς, οι οποίοι επιχειρούν μια σημαντική οικονομική συνεργασία, που μακάρι να επεκταθεί και στον πολιτισμό.

Ο πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας Σι Τζινπίνγκ κατά τη συνάντησή του με τον Αντώνη Σαμαρά είπε ότι όταν ήταν φοιτητής διάβασε πολλά βιβλία για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και επισκέφθηκε την Ελλάδα, την οποία χαρακτήρισε «κοιτίδα του παγκόσμιου πολιτισμού». Μιλώντας στο ίδιο πνεύμα και ο Ελληνας πρωθυπουργός υπογράμμισε: «Ο πολιτισμός, οι αξίες και η γλώσσα των δύο λαών αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους του παγκόσμιου πολιτισμού».

Εύλογο το ερώτημα: Είναι απλά τυπικές οι αναφορές στους πολιτισμούς και τις αξίες των λαών και λέγονται στο πλαίσιο φιλοφρονήσεων από τους ηγέτες σε επίσημες συναντήσεις ή έχουν και ουσιαστικό αντίκρισμα που μπορεί να μετρηθεί; Οσον αφορά την Ελλάδα δεν θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι έχει σοβαρή σχέση ο σημερινός με τον αρχαίο πολιτισμό της.

Προ πολλού η σύγχρονη Ελλάδα έχει γυρίσει την πλάτη στην αρχαία μοναδική κληρονομιά της. Τα αρχαία ελληνικά εδώ και πολλά χρόνια έπαψαν να διδάσκονται στα σχολεία. Και οι απόφοιτοι των Λυκείων, αλλά και των περισσότερων πανεπιστημιακών σχολών ελάχιστα γνωρίζουν για τον Θουκυδίδη, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Επίκουρο, τους θεμελιωτές της επιστήμης και της φιλοσοφίας. Επίσης δεν γνωρίζουν τα στοιχειώδη για την αθηναϊκή δημοκρατία του Κλεισθένη και τη λειτουργία της, για τις αρχές εκείνες που εξασφάλιζαν την ουσιαστική συμμετοχή του λαού στην άσκηση της εξουσίας, που προστάτευαν το δημόσιο χρήμα από την κατάχρηση και έκλειναν τον δρόμο στη διαφθορά. Ολα αυτά τα εκπληκτικά δεν διδάσκονται στα σχολεία, αλλά και ούτε επιχειρήθηκε να εφαρμοστούν στη σύγχρονη δημοκρατία, όχι μόνο την ελληνική.

Εκθειάζεται η αθηναϊκή δημοκρατία και μνημονεύεται η Ελλάδα ως η κοιτίδα της, αλλά στην πράξη έχουμε μιαν άλλη δημοκρατία, που διευκολύνει τη διαφθορά και την κατάχρηση, παραμερίζει το δίκαιο και ευνοεί τους έχοντες και κατέχοντες, ενώ φορτώνει τα δημόσια βάρη στους μη προνομιούχους. Ολα αυτά τα είδαμε να αποκαλύπτονται τα τελευταία τρία χρόνια με την πολλαπλή οικονομική και κοινωνική κρίση που έπληξε την «κοιτίδα του πολιτισμού».

Θα έπρεπε, λοιπόν, τον αρχαίο πολιτισμό με τις διαχρονικής αξίας αρχές του να τον διδάσκουμε στα σχολεία και τα πανεπιστήμια, αλλά και να τον κάνουμε πράξη. Να μελετούν οι μαθητές και οι σπουδαστές ολόκληρη την Ιστορία του Θουκυδίδη και άλλα βασικά έργα αρχαίων φιλοσόφων, βοηθούμενοι με έγκυρες αναλύσεις καθηγητών. Δεν είναι διόλου τυχαίο που ο μέγας Ελευθέριος Βενιζέλος μελέτησε σε βάθος τον Θουκυδίδη, τον μετέφρασε και άφησε 38 τετράδια με εξαιρετικού ενδιαφέροντος σημειώσεις και παρατηρήσεις. Διασώθηκαν, δυστυχώς, μόνο 11 τετράδια, που το περιεχόμενό τους δημοσιεύθηκε το 1991 σε έναν τόμο 590 σελίδων.

Ο επιμελητής της πρώτης έκδοσης (Oxford 1940) της μετάφρασης του Βενιζέλου, διπλωμάτης Δημήτριος Κακλαμάνος, έγραφε ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος «ηθεώρει τον μέγαν ιστορικόν ως παγίαν πηγήν ελληνικού ενδιαφέροντος. Συχνάκις επανελάμβανε ότι μελετών τις τον Θουκυδίδην, απέκτα άποψιν διεισδυτικήν επί παντός συγχρόνου γεγονότος και ότι ηδύνατο τις να εύρη εις την Ιστορίαν και την φιλοσοφίαν του Θουκυδίδου αστέρα καθοδηγητήν, διά πάσαν σπουδαίαν πολιτικήν δραστηριότητα».

Επίσης δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός ότι στις αμερικανικές στρατιωτικές σχολές μελετούν και αναλύουν σχολαστικά την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, αναγνωρίζοντας τη διαχρονική αξία του έργου του Θουκυδίδη. Μήπως θα πρέπει να ξαναανακαλύψουμε, έστω και καθυστερημένα, την ανεκτίμητης αξίας πνευματική μας κληρονομιά, αυτόν τον τεράστιο ανεκμετάλλευτο πλούτο; Ποιος θα το τολμήσει;

Από την άλλη πλευρά, διαχρονικής αξίας, ειδικά για την Ανατολή, είναι και ο κινεζικός πολιτισμός. Η κινεζική σοφία και φιλοσοφία, όπως είναι γνωστό, συμπυκνώθηκε σε ένα μικρό βιβλίο, στα «Ανάλεκτα» του Κομφούκιου (551-479 π.Χ.). Ο Σωτήρης Χαλικιάς, μεταφραστής του βιβλίου στα ελληνικά (εκδόσεις «Ινδικτος», Αθήνα 2001), σημειώνει: «Πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια για τους λογίους στην Κίνα -αλλά και στην Ιαπωνία, των Κορέα, το Βιετνάμ- και τα εκατομμύρια των ανθρώπων τους, τα “Ανάλεκτα” υπήρξαν ο βασικός κώδικας ηθικής, η πηγή της ίδιας της πνευματικότητάς τους». Φαίνεται ότι αυτός ο κώδικας ηθικής είναι βαθιά ριζωμένος στη συνείδηση των Κινέζων ως στοιχείο του πολιτισμού τους και δεν ανετράπη από τη Μαοϊκή επανάσταση. Και μάλλον δεν θα ανατραπεί από το μεγάλο άνοιγμα προς τη Δύση, που πραγματοποιεί η μεταμαοϊκή κινεζική πολιτική ηγεσία.

Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο αν και οι Ελληνες, προπαντός όσοι ασχολούνται με την πολιτική, μελετούσαν τα «Ανάλεκτα» του Κομφούκιου. Θα πρότεινα, μάλιστα, ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, που χαρακτήρισε «ακρογωνιαίο λίθο του παγκόσμιου πολιτισμού» μαζί με τον ελληνικό και τον κινεζικό πολιτισμό, να προσφέρει σε όλους τους υπουργούς, τους βουλευτές και τα στελέχη του τα «Ανάλεκτα» με την παράκληση-σύσταση να τα μελετήσουν. Ιδού ένα μικρό δείγμα της κινέζικης σοφίας:

- «Οποιος κυβερνά μέσω της αρετής είναι σαν τον Πολικό Αστέρα' ακίνητος στη θέση του και γύρω του πλανώνται τ' άλλα αστέρια».

- «Αν τον καθοδηγείς με κυβερνητικά διατάγματα, αν τον πειθαρχείς με ποινές, ο λαός προσπαθεί απλώς να τα αποφύγει, δεν αισθάνεται ντροπή' αν τον καθοδηγείς με την αρετή, αν τον πειθαρχείς με τις τελετές, όχι μόνο αισθάνεται ντροπή, αλλά και συμμορφώνεται αυθόρμητα».

- «Να μελετάς χωρίς να σκέφτεσαι δεν οδηγεί πουθενά' να σκέφτεσαι χωρίς να μελετάς, είναι επικίνδυνο».

- Θα σου διδάξω τι είναι γνώση: Να ξέρεις πως ξέρεις ό,τι ξέρεις και πως δεν ξέρεις ό,τι δεν ξέρεις, αυτό είναι η γνώση».

[email protected]