^[1]Ποιο είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συμβαίνει η Μικρασιατική Εκστρατεία, ρωτήσαμε τον ομότιμο καθηγητή Ιστορίας Γιάνη Γιανουλόπουλο:

«Στο τέλος των μεγάλων πολέμων οι νικητές συχνά εξουδετερώνουν πλήρως τον αντίπαλο και ορισμένες φορές τον διαμελίζουν. Αυτό ακριβώς συνέβη στο τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου με την ηττημένη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι μεγάλοι νικητές (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) τη μοίρασαν επισήμως και επί χάρτου σε “ζώνες αποκλειστικής οικονομικής επιρροής”.

Εάν είχαν τις απαραίτητες στρατιωτικές μονάδες να εγγυηθούν αυτή τη λύση σε βάθος χρόνου, δεν θα τους χρειαζόταν η Ελλάδα που έλαβε μάλιστα την περιοχή της Σμύρνης, την οποία διεκδικούσε η Ιταλία. Με το αντιπολεμικό κλίμα όμως που επικρατούσε στην Ευρώπη μετά το 1918, μετά τη λήξη της “Μεγάλης Σφαγής” κάθε απόπειρα επιστράτευσης για αποστολή στη Μ. Ασία θα κατέληγε σε μεγάλες εξεγέρσεις.

Η Ελλάδα και ο στρατός της, που έσπευσε να τους διαθέσει ο Βενιζέλος, δεν ήταν μισθοφόρος της Αντάντ αλλά εντολοδόχος της. Μικρός συνεταίρος στη λύση με πραγματικά συμφέροντα στην περιοχή της Σμύρνης (συμπαγείς και ακμάζουσες ελληνικές κοινότητες με ιστορία αιώνων συμβίωσης με τους σύνοικους πληθυσμούς).

Οι Ελληνες ψηφοφόροι όμως στις εκλογές του 1920 δεν “αγόρασαν” το συγκεκριμένο μεγαλεπήβολο σχέδιο -η χώρα βρισκόταν σε “εφ' όπλου λόγχη” από το 1912- και έδωσαν την πλειοψηφία στην Κωνσταντινική παράταξη που τους είχε υποσχεθεί τη λήξη του πολέμου στη Μ. Ασία. Πράγμα που όχι μόνο δεν έπραξαν αλλά ούτε καν αντιστοίχησαν, όπως έκανε ο Βενιζέλος, την πολιτική τους με τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες στις σχέσεις μεταξύ των τριών εντολοδόχων τους.

Αντιθέτως υιοθέτησαν πλήρως τη ρητορική του “μαρμαρωμένου βασιλιά” και της “κόκκινης μηλιάς” με τα γνωστά τραγικά και τραυματικά, ακόμα και σήμερα, αποτελέσματα. Εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και αγνοούμενοι και από τις δύο πλευρές, φρικαλεότητες και εγκλήματα, επίσης και από τις δύο πλευρές, σχεδόν δύο εκατομμύρια οι ξεριζωμένοι με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών. Πολύ ωραία τα είπε όλα αυτά μια γερόντισσα χριστιανή από κάποιο χωριό της Ανατολίας που βρέθηκε πρόσφυγας στην Ελλάδα: “Ηρτεν το κράτος, να φύητ' λέει” («Εξοδος», τόμος Γ΄). Ηρθαν δηλαδή οι αρχές, η εξουσία, όποιοι τέλος πάντων αποφασίζουν για μας και μας είπαν, στεγνά, σε Ελληνες και Τούρκους, μαζέψτε τα και περάστε απέναντι. Τόσο απλά. Για αυτούς».

Γιάνης Γιαννουλόπουλος