Δεκατέσσερις χιλιάδες εξακόσια τριάντα χιλιόμετρα χωρίζουν τη Θεσσαλονίκη από την ήπειρο της Ανταρκτικής, τη νοτιότερη ήπειρο της Γης, και την τοποθεσία Dome Circe ή «Θόλος της Κίρκης», όπου βρίσκεται ο ιταλογαλλικός ερευνητικός σταθμός Κονκόρντια. Εδώ, κάθε χρόνο, μια διαφορετική ομάδα επιστημόνων πραγματοποιούν έρευνες σε τομείς όπως η μετεωρολογία, η αστρονομία, η ιατρική, η ψυχολογία, η μελέτη των πάγων και πολλά άλλα. Ανάμεσά τους βρέθηκε και ένας Ελληνας γιατρός.
Της Αλεξάνδρας Λεφοπούλου
Ο Αδριανός Γολέμης σπούδασε στην Ιατρική Σχολή της Θεσσαλονίκης. Το πάθος του ήταν από τότε το Διάστημα. Ολοκληρώνοντας τις σπουδές του φεύγει για το Στρασβούργο, στο International Space University για το μάστερ του. Το μεταπτυχιακό πρόγραμμα που παρακολουθεί είναι διεπιστημονικό. Ο κάθε μεταπτυχιακός φοιτητής επιλέγει όμως εξειδίκευση σε αντικείμενο της επιλογής του. Ο Αδριανός έτσι βρίσκει την ευκαιρία να συνδυάσει την ιατρική έρευνα με το Διάστημα κι αυτό απαιτεί να πραγματοποιήσει κάποια πειράματα σε συνθήκες προσομοίωσης με το περιβάλλον των αστροναυτών.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (European Space Agency – ESA), όπως κάθε χρόνο, προσκαλεί τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν αιτήσεις συμμετοχής σε ερευνητικά της προγράμματα κι οι τρεις καλύτερες υποψηφιότητες περνούν από εξετάσεις. Ο Αδριανός Γολέμης κάνει αίτηση και επιλέγεται αμέσως. Θα αντικαταστήσει τον δρα Ευάγγελο Καϊμακάμη στην Ανταρτική.
Στον σταθμό Κονκόρντια
«Πραγματοποιήσαμε μια σειρά ελέγχων με πειράματα σε δεκαπέντε άτομα στη Γη και αυτά τα δεδομένα θα τα συγκρίνουμε με τις επιδόσεις των αστροναυτών στα ίδια τεστ για να δούμε αν η έλλειψη βαρύτητας ή το στρες της αποστολής τους επηρεάζουν παράγοντες όπως η οπτική ή η νοητική αντίληψη», μας λέει τώρα για την εμπειρία του στο Κονκόρντια ο κ. Γολέμης.
«Στη δουλειά μας -συνεχίζει- παίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο οι σχέσεις ανάμεσα στα μέλη της ομάδας. Στον σταθμό είμαστε Ελληνες, Γάλλοι, Ιταλοί και Ρώσοι και πρέπει να βρούμε τις ισορροπίες μας για έναν περίπου χρόνο – όσο διαρκεί η έρευνα.
Η συμμετοχή μας στα πειράματα είναι εθελοντική. Ενα από τα πράγματα που πρέπει να κάνω είναι να πείθω και να κρατώ σταθερή τη συμμετοχή των υπολοίπων στα πειράματα. Είναι πολύ σημαντικό στη δουλειά μας να συνεργάζεσαι με ανθρώπους που σκέφτονται και λειτουργούν διαφορετικά.
Τα πειράματα που πραγματοποιούμε είναι τα 10 καλύτερα από όσα προτείνονται από συγκεκριμένα πανεπιστήμια για το Κονκόρντια και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος. Αυτά που τρέχουν τη φετινή χρονιά βρίσκονται στον δεύτερο χρόνο τους, καθώς όλα πραγματοποιούνται από τους ερευνητές και το προσωπικό του σταθμού και είναι απαραίτητο να συγκεντρωθεί ένας ικανοποιητικός αριθμός δεδομένων.
Εργαζόμαστε έξι ημέρες την εβδομάδα και έχουμε πάρει ειδική εκπαίδευση για να λειτουργούμε σαν ομάδα. Γλώσσα εργασίας μας είναι τα αγγλικά, αλλά δεν είναι πάντα εύκολη η συνεννόηση. Ο καθένας έχει τις δικές του υποχρεώσεις, αλλά όλοι βοηθάμε ο ένας τον άλλο όταν χρειάζεται, ακόμη κι αν αυτό αφορά τους τεχνικούς ή κάποια μεταφορά».
Η καθημερινότητα στην Ανταρκτική και το Κονκόρντια
«Οι πρώτες μέρες στην Ανταρκτική είναι δύσκολες γιατί υποφέρεις απο πονοκεφάλους, έλλειψη φυσικής δραστηριότητας και έλλειψη ισορροπίας. Σταδιακά βέβαια ο ύπνος βελτιώνεται και όλοι προσαρμοζόμαστε.
Ερχόμαστε προετοιμασμένοι καθώς προηγείται εκπαίδευση δύο εβδομάδων. Παρά την προετοιμασία όμως, η ζωή είναι δύσκολη. Το καλοκαίρι είμαστε γύρω στα εβδομήντα άτομα, αλλά ο αριθμός αυτός μειώνεται σε λιγότερα από δεκαπέντε άτομα τον χειμώνα.
Οι περιορισμοί είναι πολλοί. Πέρα από την απομόνωση, τις ειδικές συνθήκες που δεν μας επιτρέπουν λόγω θερμοκρασίας να μείνουμε για πολύ χρόνο σε εξωτερικό χώρο, υπάρχει και η μονοτονία. Αυτός είναι ένας παράγοντας που κανείς μας δεν μπορεί να φανταστεί πριν ζήσει στις συνθήκες αυτές. Κοιτώντας από το παράθυρο έξω δεν υπάρχει τίποτε άλλο εκτός από λευκό. Δεν υπάρχουν πουλιά, ζώα ή άλλη ζωή.
Υπάρχουν μικρά καθημερινά πράγματα που μας λείπουν, όπως για παράδειγμα μια βόλτα στην πόλη ή κοντά στη θάλασσα. Ή ένα φαγητό, αν και υπάρχει πολύ καλός σεφ. Τον πρώτο μήνα τρώμε κανονικά. Ωστόσο, στη συνέχεια τα φρούτα και τα λαχανικά έρχονται στην ακτή της Ανταρκτικής και μεταφέρονται με ερπυστριοφόρα σε δέκα μέρες. Για να πιούμε νερό λιώνουμε χιόνι και προσθέτουμε κάποια ιχνοστοιχεία ή ανακυκλώνουμε νερό για τις υπόλοιπες δραστηριότητές μας.
Υπάρχουν όμως στιγμές που δεν μπορεί να ξεχάσει κανείς, όπως το διαφορετικό ηλιοβασίλεμα, τον έναστρο ουρανό ή το Νότιο Σέλας που τώρα περιμένουμε. Περιμένω να δω από κοντά πιγκουίνους στο φυσικό τους περιβάλλον. Πάντα υπάρχουν πράγματα που μας κρατούν το ενδιαφέρον.
Η απομόνωση δημιουργεί πολύ πιο εύκολα διενέξεις αλλά φροντίζουμε να τις επιλύσουμε. Στους τέσσερις μήνες που είμαστε εδώ, το μεγαλύτερο μέρος περνά γρήγορα. Τώρα ο χρόνος περνά πολύ πιο αργά. Εχουμε κάποια μικρά τρικ για να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες. Για παράδειγμα, βάζουμε κάποια σημάδια, όπως το ποσοστό της αποστολής που έχουμε ολοκληρώσει, κάτι που δημιουργεί την αίσθηση της επιτυχίας. Αλλο σημάδι είναι να μετρά κανείς τις εβδομάδες που έχει διανύσει στην αποστολή. Τα τρικ αυτά λειτουργούν σαν στόχοι. Επίσης, όταν φτάσουμε στο μέσον της αποστολής, το Θερινό Ηλιοστάσιο, έχουμε 5 ημέρες άδειας κατά τις οποίες δεν εργαζόμαστε και νιώθουμε ότι έχουμε φτάσει πιο κοντά στον στόχο. Ή μικρά δωράκια όταν υλοποιήσουμε για παράδειγμα το ένα τέταρτο της έρευνας και τότε μας κάνουν ένα μικρό δώρο ή μικρές γιορτές με αναφορές σε εθνικές γιορτές που αλλάζουν την καθημερινότητα στη βάση».
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Τα δέκα πειράματα του Κονκόρντια
• Το πείραμα «AntiBax» διερευνά ανάμεσα σε συγκεκριμένα υλικά που βρίσκονται με τη μορφή πλακετών στον σταθμό, ο οποίος είναι απομονωμένος από βακτήρια, ποιο υλικό είναι το καλύτερο αντιβακτηριακό. Το καταλληλότερο υλικό θα επιλεγεί τόσο σε επόμενες διαστημικές αποστολές αλλά και σε νοσοκομεία, για την αποφυγή μετάδοσης λοιμώξεων από τον έναν ασθενή στον άλλο.
• Το πείραμα της διατροφής σε ειδικές συνθήκες μελετά τον μεταβολισμό των ερευνητών στον σταθμό σε σχέση με την ενέργεια που καταναλώνουν σε δραστηριότητες στις συνθήκες του σταθμού (υποξία, έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, κ.λπ.).
• Μέρος της έρευνας του σταθμού Κονκόρντια αφορά ψυχιατρική μελέτη με ειδικά ερωτηματολόγια που συμπληρώνουν τα μέλη της ομάδας για το πώς και αν αλλάζει η ψυχολογία τους εξαιτίας παραγόντων όπως η απομόνωση ή οι συνθήκες συνεχούς νύχτας. Καταφτάνοντας στην Ανταρκτική, η ομάδα του σταθμού περνά ένα διάστημα τριών μηνών συνεχούς νύχτας, ενώ την περίοδο αυτή διανύουν την Ισημερία και θα ακολουθήσει πάλι ένα διάστημα νύχτας για τρεις μήνες.
• Ενα ακόμη ψυχολογικό πείραμα από αυτά που υλοποιούνται αφορά την ψυχολογία της ομάδας σε ειδικές συνθήκες. Η ομάδα του Κονκόρντια χωρίζεται σε τριάδες και παίζει ένα παιχνίδι στον υπολογιστή. Στο παιχνίδι υπάρχει η επιλογή είτε να παίξει κανείς χωριστά είτε να θυσιάζει τον δικό του χρόνο για να βοηθά τους συμπαίκτες του. Στο πείραμα αυτό δεν υπάρχει προσωπική στρατηγική γιατί κερδίζει η ομάδα που παίρνει τους περισσότερους πόντους. Στόχος του πειράματος είναι να εξετάσει τον τρόπο μεταβολής της δυναμικής του πληρώματος καθώς η ομάδα ζει απομονωμένη.
• Το πείραμα που αφορά τον ύπνο και την άπνοια. Ο σταθμός του Κονκόρντια βρίσκεται σε ιδιαίτερα μεγάλο υψόμετρο (3.500 μέτρα) και συνθήκες που προκαλούν ανεπαρκή οξυγόνωση και άπνοιες. Το πείραμα έχει ως απώτατο σκοπό τη θεραπεία του ύπνου, κυρίως για άτομα που πάσχουν από αποφρακτική άπνοια.
• Το πείραμα που εξετάζει την ευνοϊκή επίδραση της βιταμίνης D, καθώς μεσολαβούν οι ειδικές συνθήκες της συνεχούς τρίμηνης νύχτας. Στόχος είναι να μελετηθεί η επίδραση από τη χορήγηση βιταμίνης D στους μυς και τα οστά.
• Ενα ακόμη πείραμα σχετίζεται με την αρτηριακή πίεση σε συνδυασμό με τη στάση του σώματος και τις συνθήκες υποξίας και μελετά τους πονοκεφάλους που δημιουργούνται από την υψηλή πίεση και τη διαδικασία προσαρμογής στις συνθήκες υποξίας.
• Η μακροσκοπική ιατρική μελέτη (Long Term Medical Study) συγκεντρώνει αναφορές υγείας όλων όσων συμμετέχουν στις ομάδες της ερευνητικής βάσης, με στόχο την παρακολούθηση της εξέλιξης της υγείας ανθρώπων που έχουν ζήσει σε ειδικές συνθήκες όπως αυτές της Ανταρκτικής.
• Το πείραμα της ανάλυσης του νερού είτε από το χιόνι (για τις ανάγκες πόσιμου) είτε μέσω της μονάδας ανακύκλωσης που χρησιμοποιείται για μπάνιο και για πλύσιμο των πιάτων ώστε να αποφευχθεί η μόλυνσή του.
