Ο Νοτιοαφρικανός νομπελίστας επέστρεψε με νέο μυθιστόρημα

Ξάφνιασε και δυσκόλεψε τους κριτικούς το «The childhood of Jesus», με ήρωα ένα παιδί που μεγαλώνει σε μια σοσιαλιστική ή μπορεί και χίπικη κοινωνία θυμίζοντας σε πολλά τον Χριστό

Της Παρής Σπίνου

Σε μια πρόσφατη ομιλία του στη Νότια Αφρική ο Τζον Μάξγουελ Κουτσί συμβούλεψε τους νέους να μην ξεχάσουν τα σχολικά τους χρόνια. «Θα είναι καλό για την ψυχή σας να διατηρήσετε την ειλικρίνεια και την ευθύτητα ενός παιδιού», τους προέτρεψε.

Το νέο του βιβλίο «The childhood of Jesus» (Η παιδική ηλικία του Ιησού), που μόλις κυκλοφόρησε στα αγγλικά, έχει ακριβώς αυτή την κατεύθυνση. Είναι ένα μυθιστόρημα για τον Χριστό με φιλοσοφικές και αλληγορικές προεκτάσεις. Διαδραματίζεται σε μια παράξενη κοινότητα, μάλλον σοσιαλιστική, περίπου βουδιστική ή και χίπικη ακόμα, με πρωταγωνιστές έναν μεσήλικα, τον Σιμόν και ένα πεντάχρονο αγόρι, τον Νταβίντ.

Μετά το αυτοβιογραφικό «Θέρος» (Μεταίχμιο, 2010), ο Νοτιοαφρικανός νομπελίστας «επιστρέφει στο αλληγορικό ύφος που τον έκανε διάσημο με μια καφκική εκδοχή της γέννησης του Χριστού», επισημαίνει η «Guardian».

Η υπόθεση είναι αρκετά περίπλοκη. Αρχικά συναντάμε τους δύο πρωταγωνιστές σε ένα πλοίο που τους μεταφέρει σε μια νέα χώρα, έχοντας αφήσει την πατρίδα τους για λόγους αδιευκρίνιστους. Δεν είναι πατέρας και γιος. Ο Νταβίντ κουβαλούσε ένα γράμμα που εξηγούσε ποιά είναι η μητέρα του, ωστόσο το έχει χάσει και ο Σιμόν αποφασίζει να βοηθήσει το μικρό αγόρι να τη βρει.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου καταγράφονται οι προσπάθειές τους να εγκατασταθούν στη Νόβιλα, μια πόλη που μοιάζει με σοσιαλιστική ουτοπία. Οι κάτοικοι, όλοι μετανάστες, ζουν σε σπίτια που ανήκουν στο Δημόσιο, η διατροφή περιλαμβάνει τα βασικά είδη –κυρίως ψωμί– όλες οι παροχές είναι φτηνές ή δωρεάν. Η γραφειοκρατία κυριαρχεί. Κανείς δεν είναι ιδιαίτερα ευτυχισμένος αλλά ούτε και δυστυχισμένος.

Ο Σιμόν πιάνει δουλειά ως λιμενεργάτης, ενώ δημιουργεί σχέση με την Ελένα, μητέρα της καλύτερης φίλης του Νταβίντ, μια δασκάλα Μουσικής που βλέπει το σεξ ως πληκτική παρόρμηση. Παράλληλα, προσπαθεί να γνωρίσει στον Νταβίντ τον κόσμο μέσα από φιλοσοφικές συζητήσεις για την αγάπη, την επιθυμία την καλοσύνη και την αυταπάρνηση. Αλλά και οι υπόλοιποι εργάτες της Νόβιλα περνούν τα απογεύματά τους στο Ινστιτούτο, ένα ακόμα σοσιαλιστικό στέκι, με μαθήματα φιλοσοφίας του τύπου: τι είναι αυτό που κάνει καρέκλα μια καρέκλα;

«Είναι ένα παράξενο βιβλίο», επισημαίνει ο «Observer». «Kι όσο προχωράει γίνεται ακόμα πιο παράξενο». Ετσι, ακολουθούμε τους δυο πρωταγωνιστές σε μια εκδρομή σε ένα από τα δημόσια πάρκα, όπου βλέπουν μια γυναίκα να παίζει τένις με τα αδέλφια της και ο Σιμόν, αποφασίζει, χωρίς λόγο, πως αυτή είναι η μητέρα του αγοριού. Της προσφέρει το παιδί κι αυτή δέχεται να μετακομίσει στο διαμερισμά τους. Η Ινές αποδεικνύεται υπερπροστατευτική μητέρα.

Η σχολική εκπαίδευση του Νταβίντ περιλαμβάνει συζητήσεις για τις έννοιες των αριθμών και των γραμμάτων. Ωστόσο αντιστέκεται στις υφιστάμενες κοινωνικές αξίες και συνθήκες, δημιουργεί προβλήματα στους δασκάλους του, που θέλουν να τον ελέγξουν. Οταν του ζητούν να γράψει «Πρέπει να λέω την αλήθεια», αυτός γράφει «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εμφανίζει όμως και ιδιαίτερες ικανότητες. Αντιτίθεται στη βία και στρέφει και το άλλο μάγουλο όταν του επιτίθενται, προσφέρει το αίμα του, δηλώνει ότι μπορεί να αναστήσει τους νεκρούς.

Ασφαλώς ο αναγνώστης θα βρει αρκετές βιβλικές αναφορές στο μυθιστόρημα του Κουτσί. Τα ονόματα των πρωταγωνιστών, την περιπέτειά τους μόλις φτάνουν στην πόλη, όπου αναγκάζονται να διανυκτερεύσουν κάτω από τα αστέρια, την επιλεγμένη μητέρα του Νταβίντ, τα μοναδικά χαρίσματά του και την ρήξη του με το κατεστημένο.

Ο εγκεφαλικός, αυστηρός συγγραφέας , όπως τον χαρακτηρίζει ο κριτικός της «Guardian», εμφανίζει εδώ μια άλλη πλευρά του, «το παιδί των σίξτις». Βρίσκει στο νέο μυθιστόρημα κοινά στοιχεία με παλαιότερα βιβλία του Κουτσί, όπως το «Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ.», (Νεφέλη 1996, Μεταίχμιο 2006), που του χάρισε το πρώτο του Μπούκερ και «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» (Διήγηση, 2004).

O Κουτσί ανατρέπει συνεχώς την πλοκή, διευρύνει τις αναζητήσεις, εφευρίσκει διλήμματα, υπερβαίνει αντιξοότητες σε κάθε κεφάλαιο και τις λύνει με μαγικό τρόπο, σύμφωνα με τον κριτικό του «Observer». Ο ίδιος συγκρίνει το «The childhood of Jesus» με το πειραματικό θεατρικό έργο του Πέτερ Χάντκε «Κάσπαρ», που δείχνει πώς η γλώσσα περιορίζει την ελευθερία της παιδικής συνείδησης. Κι ακόμα με την ταινία του Βέρνερ Χέρτζογκ «Το αίνιγμα του Κάσπαρ Χάουζερ» για έναν αντικοινωνικό άνθρωπο που προσπαθεί να σταθεί μέσα στην κοινωνία.