OIKOλογικά

Η εκτίναξη της κατανάλωσης άνθρακα τορπιλίζει τους ευρωπαϊκούς στόχους για δραστική περικοπή των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου

Του Τάσου Σαραντή

Ο άνθρακας ανταγωνίζεται το πετρέλαιο στην κούρσα για την επικρατέστερη πηγή ενέργειας, γεγονός που θα καταστεί εντονότερο στα επόμενα πέντε χρόνια, με καταστροφικές συνέπειες για το κλίμα. Ενας από τους κυριότερους παράγοντες στην αύξηση της χρήσης του άνθρακα είναι η μαζική αύξηση της χρήσης του φτηνού φυσικού αερίου που προέρχεται από τον σχιστόλιθο στις ΗΠΑ.

Η διαθεσιμότητα φτηνού φυσικού αερίου πολλαπλασίασε τις εξαγωγές φτηνού άνθρακα από τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα η σημερινή κατανάλωση άνθρακα να είναι υψηλότερη από εκείνη των τελών της δεκαετίας του ’60. Το 2011, ο άνθρακας έλαβε το μεγαλύτερο μερίδιο στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας, με την αύξηση της κατανάλωσής του να φτάνει στα επίπεδα του 1969, πολύ πριν οι κυβερνήσεις αρχίσουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Παρά το γεγονός ότι ο ρυθμός αύξησης της κατανάλωσης του άνθρακα επιβραδύνθηκε σε σχέση με τον ιλιγγιώδη ρυθμό με τον οποίο κάλπαζε την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια κατανάλωση του άνθρακα θα ξεπεράσει το 1,2 δισ. τόνους τον χρόνο, έως το 2017, ποσότητα που ισοδυναμεί με την τρέχουσα κατανάλωση άνθρακα από τη Ρωσία και τις ΗΠΑ. Η διεθνής κατανάλωση του άνθρακα προβλέπεται να φτάσει τα 4,3 δισ. τόνους έως το 2017, όση προβλέπεται να είναι και η κατανάλωση του πετρελαίου τον ίδιο χρόνο.

Αφθονη προσφορά

«Χάρη στην άφθονη προσφορά και την ακόρεστη ζήτηση για ενέργεια από τις αναδυόμενες αγορές, η κατανάλωση άνθρακα άγγιξε σχεδόν το ήμισυ της αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης ενέργειας κατά τη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα», αναφέρεται στην έκθεση. Η Κίνα και η Ινδία θα καθοδηγήσουν την αύξηση της κατανάλωσης άνθρακα για τα επόμενα πέντε χρόνια. Η έκθεση αναφέρει ότι η Κίνα θα ξεπεράσει τον υπόλοιπο κόσμο στη ζήτηση άνθρακα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ενώ η Ινδία θα γίνει ο μεγαλύτερος θαλάσσιος εισαγωγέας άνθρακα και ο δεύτερος μεγαλύτερος καταναλωτής, ξεπερνώντας τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ηδη, η Κίνα έχει καταστεί ο μεγαλύτερος εισαγωγέας άνθρακα και η Ινδονησία ο μεγαλύτερος εξαγωγέας, ξεπερνώντας την Αυστραλία.

Η έκθεση σημειώνει ότι, ελλείψει μιας υψηλής τιμής του άνθρακα, μόνο ο έντονος ανταγωνισμός από τις χαμηλές τιμές του φυσικού αερίου μπορεί να μειώσει αποτελεσματικά τη ζήτησή του. «Η εμπειρία των ΗΠΑ δείχνει ότι μια πιο αποτελεσματική αγορά φυσικού αερίου, που χαρακτηρίζεται από την ευέλικτη τιμολογιακή πολιτική και τροφοδοτείται από εγχώριους μη συμβατικούς πόρους που παράγονται με βιώσιμο τρόπο, μπορεί να μειώσει τη χρήση του άνθρακα, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και τους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος των καταναλωτών, χωρίς να απειλείται η ενεργειακή ασφάλεια», αναφέρεται.

Καθώς στις ΗΠΑ σημειώθηκε μείωση της ζήτησης άνθρακα, περισσότερος άνθρακας από τις ΗΠΑ εξάγεται στην Ευρώπη, όπου οι χαμηλές τιμές των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (με βάση το σύστημα εμπορίας ρύπων) και οι υψηλές τιμές του φυσικού αερίου αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα του άνθρακα στο σύστημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η τάση αυτή, ωστόσο, βρίσκεται κοντά στην κορύφωσή της, αφού η ζήτηση άνθρακα μέχρι το 2017 στην Ευρώπη προβλέπεται να μειωθεί σε επίπεδα ελαφρώς υψηλότερα από αυτά του 2011, λόγω της αύξησης της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, αλλά και του παροπλισμού των παλαιών μονάδων άνθρακα.

Η εκτίναξη της κατανάλωσης άνθρακα τινάζει στον αέρα τους ευρωπαϊκούς στόχους για δραστική περικοπή των αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. «Είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι οι αμερικανικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα έχουν μειωθεί λόγω της μετάβασης στο φυσικό αέριο», δήλωσε ο Ντέιβιντ Μπάλντοκ, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκής Περιβαλλοντικής Πολιτικής στο Λονδίνο. «Αλλά αν απλά εκτρέπουμε τον άνθρακα κάπου αλλού, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, πολλά από αυτά τα οφέλη… εξατμίζονται», ανέφερε.

Πράγματι, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, η ταχεία άνοδος του άνθρακα έχει εκπλήξει όσους πίστευαν ότι ήταν μια χαμένη βιομηχανία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βρετανία, όπου η εγχώρια παραγωγή άνθρακα σχεδόν πέθανε το 1984 κατά τη διάρκεια μιας ετήσιας διάρκειας απεργίας των ανθρακωρύχων επί πρωθυπουργίας Μάργκαρετ Θάτσερ.

Αυξήθηκαν οι εισαγωγές

Η εγχώρια παραγωγή εξακολουθεί να είναι ετοιμοθάνατη, αλλά κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2012, οι εισαγωγές άνθρακα από τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 73% σε σχέση με την ίδια περίοδο το 2011.

Το βέβαιο είναι ότι με τις υψηλότερες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, τις περισσότερες από οποιοδήποτε βασικό ορυκτό καύσιμο, ο άνθρακας επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα στο περιβάλλον, ειδικότερα εάν καίγεται σε παλαιωμένους, μη αποδοτικούς ενεργειακούς σταθμούς. Οι σταθμοί αυτοί όταν δεν είναι εξοπλισμένοι με ειδικές υποδομές που αφαιρούν τις χημικές ουσίες, παράγουν εκπομπές του θείου -την κύρια αιτία της όξινης βροχής- και άλλους ρυπαντές όπως υδράργυρο και σωματίδια αιθάλης.