Της Eλλης Πάνου

Μόλις στα 38 της χρόνια η βρετανικής καταγωγής Σάρα Πιτρ Μερς διευθύνει μία από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές αυτοκρατορίες στον κόσμο. 'Η τουλάχιστον έτσι παρουσιάζεται.

Φαίνεται ότι έχει υπό τον έλεγχό της περισσότερες από 1.200 εταιρείες, στην Καραϊβική, την Ιρλανδία, τη Νέα Ζηλανδία, τη Βρετανία, ενώ άλλες 1.000 φέρεται να διευθύνει ο σύζυγος και εταίρος της, Εντουαρντ Πιτρ Μερς.

Τα αρχηγεία αυτού του κολοσσού είναι παντού και πουθενά. Υπάρχουν, για παράδειγμα, 12 διευθύνσεις για τις βρετανικές εταιρείες της Σάρα, μερικές από αυτές στο Λονδίνο, οι περισσότερες είναι μόνο ταχυδρομικές θυρίδες, άλλες γραφεία πρακτορείων.

Το μαγαζί που στην πραγματικότητα έχουν στήσει η Σάρα και ο Εντουαρντ, είναι μια «βιτρίνα», μια πρακτική στην οποία βασίζεται όλη η λογική των offshore εταιρειών και η οποία εξυπηρετεί τη νομιμότητα, αλλά κυρίως την παρανομία.

Μεγάλη έρευνα της εφημερίδας Guardian, της εκπομπής του BBC, Panorama, και της Διεθνούς Ενωσης Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (ICIJ) φέρνει στο φως ένα εκπληκτικά μεγάλο, παγκόσμιο δίκτυο «διευθυντών», που χρησιμοποιούνται σαν «βιτρίνες» για offshore εταιρείες, ένα επάγγελμα σε άνθηση, το οποίο διευκολύνει και τη διακίνηση μαύρου χρήματος και τη φοροδιαφυγή.

Περισσότερες από 21.500 εταιρείες -αναφέρεται στην έρευνα- μοιράζονται μεταξύ τους 28 διευθυντές-αχυρανθρώπους, ο ρόλος των οποίων είναι να προστατεύσουν με το όνομά τους τη μυστικότητα εκατοντάδων χιλιάδων εμπορικών συναλλαγών.

Πουλάνε δηλαδή το όνομά τους για χρήση σε επίσημα εταιρικά έγγραφα, χρησιμοποιώντας διευθύνσεις από μικρά, «ξεχασμένα» μέρη του κόσμου μέχρι την Κύπρο και το Ντουμπάι.

Αυτό τουλάχιστον στη Βρετανία δεν είναι παράνομο, αλλά όπως υποστηρίζει η Guardian, τα στοιχεία δείχνουν ότι τουλάχιστον αυτή η συγκεκριμένη ομάδα «διευθυντών» στην πραγματικότητα δεν διευθύνει απολύτως τίποτα.

Οι ίδιες οι εταιρείες πολλές φορές εγγράφονται ανώνυμα σε καταλόγους offshore παραδείσων, όπως στις Βρετανικές Παρθένους Νήσους, την Ιρλανδία, το Μπελίζ ή την Καραϊβική και τα νησιά της Μάγχης, αλλά υπάρχουν και δεκάδες βρετανικά πρακτορεία που «πουλάνε» offshore εταιρείες, προμηθεύοντας ταυτόχρονα και «διευθυντές» σαν βιτρίνα.

Πριν από 13 χρόνια, το 1999 η τότε κυβέρνηση της Βρετανίας είχε διακηρύξει ότι όλη αυτή η απάτη των αχυρανθρώπων είχε τεθεί «αποτελεσματικά εκτός νόμου». Προφανώς όμως ο νόμος δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Η περίπτωση των Μερς το αποδεικνύει περίτρανα.

Η βασίλισσα του Νέβις

Αναζητώντας τα ίχνη του ζευγαριού, ο Τζέιμς Μπολ της Guardian ξεκίνησε από το νησί Sark, έναν απομονωμένο, αυτοδιοικούμενο φορολογικό παράδεισο που ανήκει στο σύμπλεγμα των νησιών της Μάγχης.

Εκεί βρήκε το πατρικό της Σάρα Μερς, από όπου η οικογένεια μετακόμισε πριν από μία δεκαετία 5.500 χλμ. μακρύτερα, στο νησί Νέβις, μια τροπική τελεία στην Καραϊβική, που μαστιγώνεται συχνά από τυφώνες, έχει διάμετρο μικρότερη από 9 χιλιόμετρα και μόλις 12.000 κατοίκους.

Ακόμα και σε ένα τόσο μικρό μέρος, η αυτοκρατορία της Σάρα και του Εντουαρντ ήταν δύσκολο να εντοπιστεί.

«Η μια διεύθυνση ήταν ένα μικρό γραμματοκιβώτιο στο ταχυδρομείο, μια άλλη ήταν σε ένα κτίριο όπου στεγάζεται η τοπική τράπεζα», γράφει ο Μπολ. «Το πρώτο πραγματικό στοιχείο μάς το έδωσε ένας ντόπιος. «Ψάχνετε την Αγγλίδα κυρία που δουλεύει με τις offshore;», μας ρώτησε».

Στην άλλη άκρη του νησιού ο δημοσιογράφος τελικά βρήκε μια όμορφη βίλα, με πολύ ωραία θέα στον ωκεανό, από όπου η Σάρα, επίσημα, διοικεί «ένα τάγμα από πολυεθνικές».

Η ίδια αρνήθηκε να απαντήσει και να σχολιάσει τα ευρήματα της έρευνας, αλλά όπως αναφέρει το σχετικό ρεπορτάζ, τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί είναι αδιάσειστα. Υπάλληλος-μεταφορέας της DHL επί σειρά ετών κάνει τακτικά δρομολόγια στο νησί Νέβις, μεταφέροντας εταιρικά έγγραφα που χρειάζονται την υπογραφή της Μερς, με αντάλλαγμα αμοιβή σε μετρητά.

Η ίδια, ωστόσο, το πιθανότερο είναι να μη γνωρίζει απολύτως τίποτα για τους ανθρώπους που εξυπηρετεί, για λογαριασμό των οποίων «εγκρίνει» πώληση ή αγορά μετοχών, μετακίνηση χρημάτων ή άνοιγμα τραπεζικών λογαριασμών.

Το μόνο που έχει να κάνει είναι να βάζει την υπογραφή της. Αυτός που μπορεί να ξέρει περισσότερες λεπτομέρειες είναι ο Τζον Πάρκερ, ο σύνδεσμος και «ατζέντης» της στο Λονδίνο, ο οποίος μέσω της δικής του επιχείρησης, αναλαμβάνει να στήνει offshore εταιρείες, αναθέτοντας σε αχυρανθρώπους τη «διεύθυνσή» τους.

Τα ονόματα αυτά εμφανίζονται σε κάθε είδους συναλλαγές: από την αγορά ακριβών ακινήτων από Ρώσους, μέχρι δραστηριότητες της βιομηχανίας πορνό και τα online καζίνα.

Η κυβέρνηση του νησιού Νέβις- μια πρώην βρετανική αποικία σκλάβων, που τώρα διαχειρίζεται μόνη της τα του οίκου της στους κόλπους της Κοινοπολιτείας- δεν δείχνει καμιά διάθεση να πάρει θέση όσον αφορά το «εμπόριο διευθυντών».

Οπως γράφει πολύ γλαφυρά η Guardian, η εκπρόσωπος του πρωθυπουργού μίλησε με μεγάλη ειλικρίνεια για το θέμα, ενώ έβοσκε στην αυλή των κυβερνητικών γραφείων ένα κοπάδι από κατσίκες: «Οι offshore είναι ένας από τους λόγους που το νησί Νέβις τα πάει καλά», είπε η Ντέλι Κάινς. «Εάν η Βρετανία κλαίει για τα χαμένα της φορο-δολάρια, αυτό δεν μας αφορά!».

«Βιτρίνες» σαν τους Μερς καλύπτουν με πέπλο άκρας μυστικότητας μια ευρεία γκάμα επιχειρηματιών, μερικοί εξ αυτών απόλυτα νόμιμοι που θέλουν απλώς να αποφύγουν τη δημοσιότητα.

Η έρευνα των Guardian/BBC/ICIJ αποκάλυψε ορισμένα ονόματα, όπως του Βλαντιμίρ Αντόνοφ, Ρώσου ολιγάρχη, με έδρα το Λονδίνο, ιδιοκτήτη της ομάδας Πόρτσμουθ, του οποίου την έκδοση έχει ζητήσει η Λιθουανία σε σχέση με τραπεζικό σκάνδαλο. 'Η του ζεύγους Χάκμι, ισραηλινής καταγωγής, που χρησιμοποίησε μια offshore στις Βρετανικές Παρθένους Νήσους για να αγοράσει ένα συγκρότημα γραφείων έναντι 26 εκατομμυρίων λιρών, και της SP Trading, μιας εταιρείας που σχετίστηκε το 2009 με έναν Καζάκο επιχειρηματία και ένα σκάνδαλο όπλων στο Ιράν.

Στόχος της παγκόσμιας αυτής προσπάθειας, λέει ο διευθυντής της ICIJ, Τζέραρντ Ράιλ, είναι όταν ολοκληρωθεί η έρευνα το 2013, να διαλυθεί αυτό το πέπλο μυστικότητας γύρω από τους φορολογικούς παραδείσους και να αποκαλυφθούν, χώρα χώρα, ονόματα ιδιοκτητών και αχυρανθρώπων, παράνομες και νόμιμες δραστηριότητες, στερώντας από τις offshore τη γοητεία τους.

Μεγάλα «παραδεισένια» μυστικά…

…κρύβουν μικροσκοπικά κράτη, όπως οι Παρθένοι Νήσοι, BVΙ αποκαλούν το σύμπλεγμα εν συντομία οι Βρετανοί. Μια μικρή λωρίδα τροπικής γης, με πληθυσμό συνολικά περίπου 27.000, είναι ο μεγαλύτερος offshore πάροχος στον κόσμο με περισσότερες από 1.000.000 εταιρείες. Η μυστικότητα εκεί λειτουργεί σε πολλά επίπεδα.

Η κυβέρνηση δεν έχει ιδέα σε ποιον πραγματικά ανήκουν οι εταιρείες που εξαιρούνται φόρου, καθώς το μόνο που απαιτείται για την εγγραφή είναι το όνομα του πράκτορα της εταιρείας, συνήθως ντόπιου.

Πέρσι τα νησιά, στα οποία προεδρεύει Βρετανός κυβερνήτης, εισέπραξαν 180 εκατομμύρια δολάρια από έξοδα εγγραφής εταιρειών, περισσότερα δηλαδή από το 60% του ΑΕΠ τους.